کلوزاپین

معرفی قرص کلوزاپین
کلوزاپین یک قرص ضد روان‌پریشی است که بیشتر برای درمان اسکیزوفرنی مقاوم به درمان به کار می‌رود؛ یعنی زمانی که بعضی داروهای دیگر اثر کافی نداشته‌اند یا عوارض آن‌ها قابل تحمل نبوده است. این دارو روی بعضی مواد شیمیایی مغز اثر می‌گذارد و می‌تواند به کاهش توهم، هذیان، آشفتگی فکری و بعضی رفتارهای پرخطر کمک کند.
کلوزاپین معمولاً به دلیل نیاز به بررسی دقیق‌تر عوارض و انجام آزمایش‌های منظم، با احتیاط و زیر نظر روان‌پزشک تجویز می‌شود. مصرف خودسرانه یا قطع ناگهانی آن می‌تواند خطرناک باشد.
مقایسه کلوزاپین با ریسپریدون، اولانزاپین و کوئتیاپین
کلوزاپین از نظر کاربرد با داروهایی مانند ریسپریدون، اولانزاپین و کوئتیاپین در یک گروه کلی قرار می‌گیرد، اما جایگاه آن متفاوت است. این دارو معمولاً زمانی مطرح می‌شود که پاسخ به داروهای دیگر کافی نبوده باشد.
در بعضی بیماران، کلوزاپین از نظر کنترل علائم مقاوم بهتر عمل می‌کند، اما در عوض نیاز به آزمایش‌های منظم و مراقبت بیشتری دارد. اولانزاپین و کوئتیاپین هم می‌توانند باعث خواب‌آلودگی و افزایش وزن شوند، در حالی که ریسپریدون در برخی افراد بیشتر با عوارض هورمونی یا سفتی عضلات همراه است. انتخاب بین این داروها همیشه به شرایط فرد، نوع علائم و تحمل عوارض بستگی دارد.
فارماکوکینتیک کلوزاپین
جذب
• پس از مصرف خوراکی جذب دارو سریع و تقریبا کامل است اما به دلیل متابولیسم عبور اول کبدی گسترده فراهمی زیستی مطلق آن حدود پنجاه تا شصت درصد است. اوج غلظت پلاسمایی معمولا در حدود دو و نیم ساعت پس از مصرف به دست می آید. مصرف همزمان با غذا تاثیر بالینی قابل توجهی بر میزان جذب ندارد.
توزیع
• این دارو به میزان بسیار بالایی و حدود نود و هفت درصد به پروتئین های پلاسمایی متصل می شود. حجم توزیع آن بالا است و به خوبی از سد خونی مغزی عبور می کند.
متابولیسم
• متابولیسم این دارو عمدتا در کبد و به طور عمده توسط آنزیم سی وای پی یک آ دو و تا حد کمتری توسط آنزیم های سی وای پی سه آ چهار و سی وای پی دو دی شش انجام می شود. متابولیت اصلی و فعال آن نورکلوزاپین یا دز متیل کلوزاپین است که دارای فعالیت دارویی محدودی می باشد. پزشکان باید توجه داشته باشند که مصرف همزمان دارو های القا کننده یا مهار کننده این آنزیم ها به ویژه آنزیم یک آ دو مانند سیگار کشیدن یا مصرف فلووکسامین می تواند غلظت خونی دارو را به شدت تغییر دهد.
دفع
• دفع این دارو عمدتا به صورت متابولیت از طریق ادرار حدود پنجاه درصد و مدفوع حدود سی درصد صورت می گیرد. نیمه عمر حذف نهایی دارو پس از مصرف دوز های مکرر به طور متوسط حدود دوازده ساعت است اما می تواند بین چهار تا شصت و شش ساعت متغیر باشد که این موضوع نیاز به تنظیم دقیق و فردی دوز در بیماران مختلف را نشان می دهد.

کاربرد قرص کلوزاپین در اسکیزوفرنی و روان‌پریشی
مهم‌ترین کاربرد کلوزاپین درمان اسکیزوفرنی مقاوم به درمان است. در بعضی بیماران، این دارو می‌تواند شدت علائم روان‌پریشی را کمتر کند و کیفیت زندگی را بهبود دهد. گاهی پزشک از کلوزاپین برای کاهش خطر رفتارهای خودآسیب‌زن یا افکار خودکشی در برخی بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی یا اختلال اسکیزوافکتیو نیز استفاده می‌کند.
کلوزاپین معمولاً اولین انتخاب درمانی نیست. دلیل این موضوع آن است که این دارو با وجود اثربخشی خوب در برخی بیماران، می‌تواند عوارض مهمی داشته باشد و نیاز به پیگیری آزمایشگاهی منظم دارد.
موارد مصرف کلوزاپین
موارد مصرف تایید شده کلوزاپین
اسکیزوفرنی مقاوم به درمان
• این دارو به عنوان استاندارد طلایی و خط اول درمان برای بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی در نظر گرفته می شود که به حداقل دو داروی ضد روان پریشی متفاوت با دوز و مدت زمان کافی پاسخ بالینی مناسب نداده اند. از نظر بالینی پزشک باید در نظر داشته باشد که اثربخشی این دارو در کاهش علائم مثبت و منفی بسیار چشمگیر است اما شروع و ادامه درمان نیازمند ثبت نام در برنامه های پایش دقیق خونی برای ارزیابی شمارش مطلق نوتروفیل ها است تا از بروز آگرانولوسیتوز جلوگیری شود.
کاهش خطر رفتارهای خودکشی در بیماران اسکیزوفرنی و اسکیزوافکتیو
• این دارو به طور ویژه برای کاهش خطر خودکشی در این گروه از بیماران تایید شده است. در ارزیابی های بالینی هنگامی که پزشک با بیماری مواجه است که سابقه اقدام به خودکشی داشته یا افکار فعال خودکشی دارد تجویز این دارو می تواند به عنوان یک مداخله حیاتی و نجات دهنده در نظر گرفته شود.
موارد مصرف خارج برچسب کلوزاپین
سایکوز ناشی از بیماری پارکینسون
• در بیماران مبتلا به پارکینسون که در اثر مصرف دارو های دوپامینرژیک دچار توهم و هذیان می شوند این دارو در دوز های بسیار پایین مورد استفاده قرار می گیرد. ویژگی بالینی مهم برای پزشک این است که این دارو به دلیل میل ترکیبی پایین به گیرنده های دوپامینی در مسیر های حرکتی علائم سایکوتیک را بدون تشدید علائم حرکتی پارکینسون کنترل می کند. تنظیم دوز باید بسیار تدریجی باشد.
اختلال دوقطبی مقاوم به درمان
• در فاز شیدایی حاد یا به عنوان درمان نگهدارنده در بیمارانی که به دارو های تثبیت کننده خلق یا سایر دارو های ضد روان پریشی پاسخ نداده اند استفاده می شود. پزشکان می توانند از این دارو برای کنترل چرخه های سریع و تثبیت وضعیت روانی بیمارانی که دارای علائم شدید مقاوم هستند بهره ببرند.
مدیریت دیسکینزی دیررس شدید
• برای بیمارانی که در اثر مصرف طولانی مدت سایر دارو های ضد روان پریشی دچار حرکات غیر ارادی و ناتوان کننده شده اند تغییر رژیم دارویی به این دارو می تواند بسیار کمک کننده باشد. این دارو نه تنها باعث تشدید علائم نمی شود بلکه در بسیاری از موارد به مرور زمان شدت دیسکینزی دیررس را به طور قابل توجهی کاهش می دهد.

مکانیسم اثر کلوزاپین
• این دارو به عنوان یک داروی ضد روان پریشی آتیپیک شناخته می شود. بر خلاف دارو های ضد روان پریشی نسل اول این دارو میل ترکیبی نسبتا ضعیفی برای گیرنده های دوپامینی دی دو در مسیر های مزولیمبیک و مزوکورتیکال دارد که این ویژگی بالینی خطر بروز عوارض اکستراپیرامیدال و افزایش پرولاکتین را به شدت کاهش می دهد. در مقابل این دارو میل ترکیبی بالایی برای گیرنده های دوپامینی دی چهار و همچنین گیرنده های سروتونینی پنج اچ تی دو آ دارد. مهار قوی گیرنده های سروتونینی به بهبود علائم منفی اسکیزوفرنی کمک می کند. علاوه بر این دارو اثرات آنتاگونیستی قوی بر گیرنده های آلفا یک آدرنرژیک گیرنده های هیستامینی اچ یک و گیرنده های موسکارینی کولینرژیک دارد که توجیه کننده عوارض جانبی شایع آن مانند افت فشار خون وضعیتی آرام بخشی شدید و ترشح بیش از حد بزاق در بیماران است.

نحوه مصرف قرص کلوزاپین
کلوزاپین معمولاً با دوز کم شروع می‌شود و سپس به‌تدریج افزایش می‌یابد. این افزایش آهسته برای کم کردن خطر خواب‌آلودگی شدید، افت فشار خون، سرگیجه، تپش قلب و تشنج اهمیت دارد. بعضی بیماران دارو را یک بار در روز و بعضی دو بار در روز مصرف می‌کنند.
در صورت وقفه در مصرف، شروع دوباره دارو ممکن است نیاز به بازگشت به دوزهای پایین‌تر داشته باشد. به همین دلیل اگر بیمار بیش از یکی دو روز دارو را مصرف نکرده باشد، نباید بدون مشورت پزشک همان دوز قبلی را از سر بگیرد.
بهترین زمان مصرف قرص کلوزاپین
چون کلوزاپین در بسیاری از افراد باعث خواب‌آلودگی می‌شود، پزشک اغلب بخش بیشتری از دوز یا تمام دارو را برای شب تجویز می‌کند. به همین دلیل، مصرف آن قبل از خواب در بسیاری از بیماران رایج است. با این حال، زمان دقیق مصرف به نسخه پزشک بستگی دارد.
کلوزاپین را می‌توان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد. مهم‌تر از همه این است که بیمار هر روز دارو را در زمان مشخص و به شکل منظم مصرف کند. اگر دارو باعث تهوع یا ناراحتی معده شود، مصرف آن همراه غذا ممکن است کمک‌کننده باشد.
توصیه های دارویی کلوزاپین
توصیه های دارویی بیمار برای مصرف کلوزاپین
انجام منظم آزمایش خون
• بیمار باید بداند که انجام آزمایش خون دوره ای برای شمارش گلبول های سفید کاملا اجباری است. این آزمایش ها در ماه های اول به صورت هفتگی و سپس با فواصل بیشتر انجام می شود و بدون انجام آن ها دریافت دارو امکان پذیر نیست.
توجه به علائم عفونت
• در صورت بروز هرگونه علامت عفونت مانند تب، گلودرد، لرز یا ضعف عمومی، بیمار باید مصرف دارو را متوقف کرده و فورا به اورژانس یا پزشک معالج مراجعه کند.
اهمیت حیاتی عملکرد روده
• یبوست ناشی از این دارو می تواند بسیار خطرناک و حتی کشنده باشد. بیمار باید رژیم غذایی پر فیبر داشته باشد، مایعات فراوان بنوشد و در صورت عدم دفع مدفوع برای بیش از دو روز، فورا به پزشک اطلاع دهد تا داروی ملین مناسب تجویز شود.
علائم خطرناک قلبی
• بیمار باید از خطرات التهاب عضله قلب آگاه باشد. بروز علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، تپش قلب نامنظم یا خستگی غیر عادی باید فورا به صورت اورژانسی بررسی شود.
جلوگیری از افت فشار خون
• برای جلوگیری از سرگیجه و غش کردن ناشی از افت فشار خون، بیمار باید هنگام تغییر وضعیت از حالت خوابیده به نشسته یا ایستاده، این کار را بسیار آهسته انجام دهد.
تاثیر مصرف سیگار
• مواد موجود در دود سیگار باعث کاهش سطح خونی این دارو می شوند. بیمار نباید بدون اطلاع پزشک سیگار را شروع کرده یا ترک کند، زیرا ترک ناگهانی سیگار می تواند باعث مسمومیت دارویی شدید شود.
اجتناب از قطع ناگهانی
• قطع خودسرانه دارو می تواند باعث بازگشت شدید علائم بیماری و بروز عوارض جسمی شود. هرگونه تغییر دوز باید تحت نظر مستقیم پزشک انجام گیرد.
توصیه های دارویی مخصوص پزشک برای تجویز کلوزاپین
پایش شمارش مطلق نوتروفیل ها
• تجویز این دارو نیازمند ثبت نام در برنامه های نظارتی و پایش دقیق شمارش مطلق نوتروفیل ها است. قبل از شروع درمان، شمارش پایه باید در حد طبیعی باشد. پایش معمولا در شش ماه اول به صورت هفتگی، در شش ماه دوم هر دو هفته یک بار و پس از یک سال به صورت ماهانه انجام می شود. در صورت افت نوتروفیل ها به زیر سطح استاندارد، قطع فوری دارو الزامی است.
بررسی و پیشگیری از میوکاردیت
• بیشترین خطر بروز میوکاردیت و کاردیومیوپاتی کشنده در ماه اول درمان است. ارزیابی پایه ای شامل الکتروکاردیوگرام، اندازه گیری تروپونین و پروتئین واکنش پذیر سی پیش از شروع درمان و پایش دقیق بالینی برای تشخیص زودهنگام علائم نارسایی قلبی بسیار حیاتی است.
تنظیم دوز تدریجی
• برای به حداقل رساندن خطر تشنج، سنکوپ و کلاپس قلبی عروقی، دوز اولیه باید بسیار پایین در نظر گرفته شود و افزایش آن با روندی بسیار کند و تدریجی صورت گیرد. خطر تشنج با افزایش دوز دارو رابطه مستقیم دارد.
مدیریت ایلئوس فلجی
• کاهش حرکات دستگاه گوارش یکی از عوارض آنتی کولینرژیک شدید این دارو است که می تواند به انسداد روده، ایسکمی بافت روده و مرگ منجر شود. پزشک باید در هر ویزیت وضعیت دفع بیمار را بررسی کرده و در صورت نیاز از ملین های پیشگیرانه استفاده کند.
پایش وضعیت متابولیک
• کلوزاپین خطر بالایی در ایجاد سندرم متابولیک دارد. پزشک باید وزن، شاخص توده بدنی، قند خون ناشتا و پروفایل چربی بیمار را در ابتدای درمان و سپس در فواصل منظم سه تا شش ماهه ارزیابی کند.
مدیریت ترشح بزاق
• ترشح بیش از حد بزاق به خصوص در طول شب از عوارض بسیار شایع و آزاردهنده این دارو است که خطر آسپیراسیون را به همراه دارد. پزشک می تواند در صورت لزوم از دارو های موضعی یا سیستمیک ضد ترشح بزاق برای مدیریت این عارضه استفاده کند.
بررسی تداخل با مصرف دخانیات
• القای آنزیمی ناشی از هیدروکربن های موجود در دود سیگار باعث افزایش متابولیسم کلوزاپین می شود. در صورت بستری شدن بیمار در بیمارستان و قطع مصرف سیگار، خطر مسمومیت با کلوزاپین به دلیل افزایش ناگهانی سطح خونی دارو بسیار بالاست و کاهش دوز پروفیلاکتیک باید مد نظر قرار گیرد.

منع مصرف کلوزاپین
موارد منع مصرف در بیماری ها
• تجویز این دارو در بیمارانی که سابقه افت شدید گلبول های سفید خون یا آگرانولوسیتوز ناشی از مصرف همین دارو را داشته اند به طور مطلق ممنوع است. همچنین در بیمارانی که دچار اختلالات میلوپرولیفراتیو یا سرکوب شدید مغز استخوان هستند نباید استفاده شود. از دیگر موارد منع مصرف مطلق می توان به کما یا ضعف شدید سیستم اعصاب مرکزی اشاره کرد. در صورت وجود صرع کنترل نشده فلج روده و بیماری های شدید قلبی مانند میوکاردیت مصرف این دارو ممنوع است. پزشکان باید توجه داشته باشند که در بیماران با اختلالات شدید کبدی و کلیوی نیز مصرف دارو باید با احتیاط فراوان و پایش مداوم انجام شود یا به طور کلی از آن اجتناب گردد.
موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
• در دوران بارداری این دارو تنها در صورتی باید تجویز شود که منافع بالینی آن برای مادر به وضوح بیشتر از خطرات احتمالی برای جنین باشد. مصرف دارو در سه ماهه سوم بارداری خطر بروز علائم خارج هرمی و سندرم محرومیت را در نوزاد پس از تولد به شدت افزایش می دهد. علائمی مانند لرزش اختلال در تنفس و مشکلات تغذیه ای در این نوزادان گزارش شده است. در مورد دوران شیردهی با توجه به ترشح دارو در شیر مادر و خطر بروز عوارض جانبی خطرناک مانند خواب آلودگی شدید و افت گلبول های سفید در شیرخوار مصرف این دارو در دوران شیردهی به طور کامل منع شده است و مادران تحت درمان مطلقا نباید به نوزاد خود شیر بدهند.
موارد منع مصرف در کودکان
• ایمنی و اثربخشی این دارو در بیماران خردسال و کودکان به طور کامل تایید نشده است. به دلیل خطر بسیار بالای بروز عوارض جانبی جدی از جمله تشنج افت شدید گلبول های سفید خون و عوارض قلبی عروقی تجویز این دارو در کودکان توصیه نمی شود. استفاده از این دارو در افراد زیر شانزده سال تنها در موارد بسیار نادر اسکیزوفرنی مقاوم به درمان و با پایش های بالینی و آزمایشگاهی بسیار دقیق توسط پزشک متخصص انجام می گیرد و در غیر این صورت منع مصرف دارد.

هشدار ها کلوزاپین
هشدار های بالینی کلوزاپین برای پزشکان
خطر افت شدید نوتروفیل ها و آگرانولوسیتوز
• این دارو می تواند باعث افت شدید گلبول های سفید به ویژه نوتروفیل ها شود که می تواند کشنده باشد. پایش منظم شمارش کامل خون و تعداد مطلق نوتروفیل ها قبل از شروع درمان در طول درمان و تا مدتی پس از قطع آن به صورت دوره ای و دقیق الزامی است.
عوارض قلبی و عروقی
• خطر بروز میوکاردیت کاردیومیوپاتی افت فشار خون وضعیتی برادی کاردی و سنکوپ به خصوص در دوره تنظیم دوز اولیه وجود دارد. در صورت مشکوک شدن به میوکاردیت یا کاردیومیوپاتی مصرف دارو باید فورا قطع شود و بیمار تحت معاینات دقیق قلبی قرار گیرد.
خطر تشنج
• بروز تشنج در مصرف کنندگان این دارو وابسته به دوز است. در بیماران با سابقه اختلالات تشنجی تروما به سر یا مصرف همزمان با داروهای کاهنده آستانه تشنج باید با احتیاط فراوان تجویز شود.
افزایش مرگ و میر در بیماران سالمند
• تجویز این دارو در بیماران سالمند مبتلا به روان پریشی ناشی از زوال عقل خطر مرگ را به شدت افزایش می دهد و به هیچ وجه برای این اندیکاسیون تایید نشده است.
عوارض گوارشی و آنتی کولینرژیک
• کاهش حرکات دستگاه گوارش یبوست شدید ایلئوس فلجی و انسداد روده از عوارض جدی و گاها کشنده هستند که نیاز به معاینه بالینی مداوم و درمان سریع دارند.
اختلالات متابولیک و غدد
• افزایش قند خون دیابت اختلال در پروفایل چربی های خون و افزایش وزن بسیار قابل توجه در بیماران مصرف کننده به وفور گزارش شده است. ارزیابی پایه و دوره ای قند و چربی خون و وزن بیمار ضروری است.
مسمومیت کلوزاپین و پروتکل درمان در بالین
علائم مسمومیت بالینی
• مصرف بیش از حد این دارو می تواند منجر به طیف وسیعی از علائم خطرناک شود. این علائم شامل کاهش سطح هوشیاری بی حالی کما افت شدید و خطرناک فشار خون تاکی کاردی آریتمی های قلبی دپرسیون تنفسی ایست تنفسی ترشح بیش از حد و غیر طبیعی بزاق هذیان و تشنج های مکرر می باشد.
پروتکل درمان مسمومیت
هیچ پادزهر اختصاصی برای مسمومیت با این دارو وجود ندارد و اساس درمان بر پایه اقدامات حمایتی شدید است.
• حمایت تنفسی و قلبی: اولین اقدام باز نگه داشتن راه هوایی لوله گذاری در صورت نیاز و اطمینان از اکسیژن رسانی و تهویه کافی است. نوار قلب و علائم حیاتی باید به طور مداوم برای تشخیص آریتمی ها تحت نظارت قرار گیرند.
• پاکسازی گوارشی: استفاده از زغال فعال و در صورت نیاز شستشوی معده در ساعات اولیه پس از مصرف می تواند در کاهش جذب سیستمیک دارو موثر باشد. القای استفراغ به دلیل خطر تشنج و آسپیراسیون توصیه نمی شود.
• درمان های دارویی حمایتی: مدیریت افت فشار خون با مایعات وریدی و در صورت لزوم داروهای تنگ کننده عروق انجام می شود. باید از مصرف اپی نفرین خودداری کرد زیرا ممکن است باعث افت بیشتر فشار خون شود. کنترل تشنج نیز باید با داروهای ضد تشنج وریدی مناسب صورت گیرد.
• نظارت طولانی مدت: به دلیل نیمه عمر دارو و احتمال تاخیر در بروز برخی عوارض پایش دقیق بالینی و آزمایشگاهی بیمار باید تا چند روز پس از رفع علائم مسمومیت در بخش مراقبت های ویژه ادامه یابد. دیالیز و تعویض خون تاثیر چندانی در دفع این دارو ندارند.

مصرف کلوزاپین در بارداری و شیردهی
مصرف کلوزاپین در بارداری باید با احتیاط زیاد و فقط با نظر پزشک انجام شود. گاهی قطع دارو می‌تواند برای مادر خطر بیشتری داشته باشد و گاهی ادامه آن نیاز به بررسی دقیق دارد. تصمیم‌گیری در این شرایط همیشه باید فردی و بر اساس تعادل بین فایده و خطر باشد.
در شیردهی نیز کلوزاپین می‌تواند وارد شیر مادر شود و ممکن است برای نوزاد مناسب نباشد. به همین دلیل، مادر نباید بدون نظر پزشک در دوران شیردهی از این دارو استفاده کند یا شیردهی را ادامه دهد.
مصرف در بارداری کلوزاپین
گروه B
قابل استفاده در بارداری: با مطالعات حیوانی شواهدی دال بر خطرناک بودن این دارو مشاهده نشده است. مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست

مصرف کلوزاپین در بارداری و شیردهی
مصرف کلوزاپین در بارداری باید با احتیاط زیاد و فقط با نظر پزشک انجام شود. گاهی قطع دارو می‌تواند برای مادر خطر بیشتری داشته باشد و گاهی ادامه آن نیاز به بررسی دقیق دارد. تصمیم‌گیری در این شرایط همیشه باید فردی و بر اساس تعادل بین فایده و خطر باشد.
در شیردهی نیز کلوزاپین می‌تواند وارد شیر مادر شود و ممکن است برای نوزاد مناسب نباشد. به همین دلیل، مادر نباید بدون نظر پزشک در دوران شیردهی از این دارو استفاده کند یا شیردهی را ادامه دهد.

عوارض شایع کلوزاپین
کلوزاپین می‌تواند عوارض شایعی ایجاد کند که بسیاری از آن‌ها با تنظیم دوز یا مراقبت مناسب قابل کنترل هستند. با این حال، هر علامت جدید باید به پزشک گزارش شود.
• خواب‌آلودگی و خستگی
• سرگیجه، به‌ویژه هنگام بلند شدن
• افزایش اشتها و افزایش وزن
• خشکی دهان
• یبوست
• افزایش ترشح بزاق، به‌خصوص هنگام خواب
• تپش قلب
• تعریق
شدت این عوارض در افراد مختلف یکسان نیست. در بعضی افراد، عوارض با گذشت زمان کمتر می‌شود.
قطع مصرف کلوزاپین و عوارض قطع ناگهانی
کلوزاپین نباید ناگهانی قطع شود، مگر در شرایطی که پزشک به دلیل عارضه خطرناک دستور توقف فوری بدهد. قطع ناگهانی می‌تواند باعث بازگشت علائم بیماری، بی‌خوابی، بی‌قراری، تعریق، تهوع، سردرد یا بدتر شدن وضعیت روانی شود.
اگر قرار باشد درمان متوقف شود، معمولاً پزشک دوز را به‌تدریج کم می‌کند. در صورت فراموشی چند دوز پشت سر هم نیز ممکن است لازم باشد مصرف دوباره با دوز پایین‌تر شروع شود.
مصرف بیش از حد کلوزاپین چه عوارضی دارد؟
مصرف بیش از حد می‌تواند بسیار خطرناک باشد و باعث خواب‌آلودگی شدید، گیجی، افت فشار، تپش قلب، تشنج، مشکل تنفسی یا کاهش سطح هوشیاری شود. در این شرایط باید فوراً کمک پزشکی گرفته شود.
عوارض جانبی کلوزاپین
سیستم عصبی مرکزی
• خواب آلودگی و تسکین: 39 تا 46 درصد بیماران این عارضه را تجربه می کنند که بسیار شایع و اغلب وابسته به دوز است.
• سرگیجه و سبکی سر: 19 تا 27 درصد موارد گزارش شده است.
• سردرد: حدود 7 درصد بیماران با این عارضه مواجه می شوند.
• تشنج: 3 تا 5 درصد که کاملا وابسته به دوز است و در دوزهای بالا نیازمند پایش دقیق بالینی و احتیاط فراوان است.
دستگاه گوارش
• ترشح بیش از حد بزاق: 31 تا 48 درصد بیماران دچار این عارضه می شوند که اغلب در شب هنگام و در زمان خواب رخ می دهد و می تواند بسیار آزاردهنده باشد.
• یبوست: 14 تا 25 درصد موارد دیده می شود. با توجه به اثرات آنتی کولینرژیک دارو خطر انسداد روده باید همیشه توسط پزشک در نظر گرفته شود.
• تهوع و استفراغ: 11 تا 17 درصد گزارش شده است.
• سوء هاضمه: حدود 14 درصد بیماران را درگیر می کند.
سیستم قلبی و عروقی
• تاکی کاردی: 25 درصد بیماران دچار ضربان قلب سریع در حالت استراحت می شوند.
• افت فشار خون وضعیتی: 9 درصد موارد که به ویژه در زمان شروع درمان و افزایش دوز رخ می دهد و نیاز به آموزش بیمار برای تغییر وضعیت آرام دارد.
• افزایش فشار خون: در حدود 4 درصد بیماران مشاهده می شود.
سیستم غدد و متابولیک
• افزایش وزن: 4 تا 31 درصد بیماران افزایش وزن قابل توجهی را تجربه می کنند که نیازمند بررسی دوره ای وزن و اصلاح سبک زندگی است.
• افزایش چربی خون و اختلالات قند خون: اگرچه درصد دقیق و ثابتی برای همه جمعیت ها ذکر نشده است اما بروز سندرم متابولیک و دیابت از خطرات جدی و شایع این دارو است که پایش مداوم آزمایشگاهی را می طلبد.
خون و سیستم لنفاوی
• نوتروپنی: حدود 3 درصد بیماران دچار افت نوتروفیل ها می شوند.
• آگرانولوسیتوز: 1 تا 2 درصد موارد رخ می دهد. این عارضه ای بسیار خطرناک و کشنده است که پایش مداوم و اجباری شمارش گلبول های سفید و قطع فوری دارو در صورت افت شدید را الزامی می سازد.
سایر عوارض عمومی
• تعریق بیش از حد: حدود 6 درصد گزارش شده است.
• تب: 5 درصد بیماران ممکن است تب را تجربه کنند که به ویژه در هفته های اول درمان شایع تر است و باید از نظر رد عفونت یا شروع آگرانولوسیتوز به دقت بررسی شود.

تداخلات دارویی کلوزاپین
مشخصات کلی تداخلات:
• سوبسترای CYP1A2
• سوبسترای CYP3A4
• تشدید اثرات آنتی کولینرژیک
• تشدید اثرات تضعیف‌کننده CNS
• اهش اثرات مرکزی هیستامین
• آنتاگونیست دوپامین
• تشدید هایپرگلایسمی
• تشدید هیپودوپامینرژیک
• تشدید هیپوناترمی
• تشدید اثرات کاهنده فشارخون
• کاهش آستانه تشنج
• تشدید اثرات سرکوب مغز استخوان
• افزایش فاصله QT (بسته به شرایط)
تداخلات رده X (پرهیز):
آکلیدینیوم، آمی‌ سولپیرید (خوراکی)، آزلاستین (نازال)، بروموپرید، برومپریدول، کابرگولین، کاربامازپین، سیمتروپیوم، الوکسادولین، فکسینیدازول، گلیکوپیرولات (استنشاق دهانی)، گلیکوپیرونیوم (موضعی)، ایپراتروپیوم (استنشاق دهانی)، لووسولپرید، متوکلوپرامید، اورفنادرین، اوکساتومید، اوکسوممازین، پارالدهید، پیموزاید، پتاسیم کلرید، پتاسیم سیترات، روفناسین، ساکیناویر، گیاه علف چای، سولپیرید، تالیدومید، تیوتروپیوم، اومکلیدینیوم
کاهش اثرات داروها توسط کلوزاپین:
مهارکننده‌های استیل کولین استراز، آگونیست های آلفا و بتا، داروهای ضد دیابت، آمفتامین‌ها، داروهای ضد پارکینسون (آگونیست دوپامین)، عوامل معدی روده‌ای (پروکینتیک)، ایتوپرید، گوانتیدین، لووسولپرید، نیتروگلیسیرین، فنیل افرین (سیستمیک)، کیناگولید، سکرتین
کاهش اثرات کلوزاپین توسط داروها:
مهارکننده‌های استیل کولین استراز، برومپریدول، کابرگولین، کاربامازپین، القاکننده‌های متوسط و ضعیف CYP1A2، القاکننده‌های ضعیف، متوسط و قوی CYP3A4، لیتیوم، امپرازول، گیاه علف چای، تنباکو (دودکردن)
افزایش اثرات داروها توسط کلوزاپین:
الکل (اتیل)، آمی‌فامپریدین، آمیفوستین، داروهای ضد سایکوز (نسل دوم [آتیپیکال])، آزلاستین (نازال)، بلونانسرین، برکسانولون، برومپریدول، بوپرنورفین، سیمتروپیوم، کلاریترومایسین، داروهای تضعیف‌کننده CNS، دولوکستین، دمپریدون، الوکسادولین، فلونیترازپام، گلوکاگون، گلیکوپیرولات (استنشاق دهانی)، داروهای کاهنده فشارخون، آیومپرول، آیوپامیدول، آیوهگزول، مکیتازین، متوتری‌مپرازین، متیل‌فنیدات، متی‌روسین، میرابگرون، نیتروپروسید، آگونیست های اوپیوئیدی، اورفنادرین، اوکسی‌کدون، پارالدهید، فولکودین، پتاسیم کلرید، پتاسیم سیترات، پارالدهید، داروهای ضدافسردگی طولانی کننده فاصله QT (خطر متوسط)، داروهای مهارکننده‌ کیناز طولانی کننده فاصله QT (خطر متوسط)، کینیدین، راموسترون، روفناسین، عوامل سروتونرژیک (خطر بالا)، سولپیرید، سوورکسانت، تالیدومید، تیازید و دیورتیک های شبه تیازیدی، تیوتروپیوم، توپیرامات، زولپیدم
افزایش اثرات کلوزاپین توسط داروها:
مهارکننده‌های استیل کولین استراز (مرکزی)، آکلیدینیوم، آلفوزوسین، آمی‌ سولپیرید (خوراکی)، آلیزاپرید، عوامل آنتی کولینرژیک، باربیتورات ها، بنزودیازپین ها، داروهای کاهنده فشارخون، فراورده‌های حاوی سم بوتولینوم، بریمونیدین (موضعی)، بروموپرید، برومپریدول، بوپرپیون، کانابیدیول، ماری‌جوانا (شاهدانه)، کاربامازپین، سریتینیب، کلرال بتائین، کلرمتیازول، کلرفنسین کاربامات، سایمتیدین، سیپروفلوکساسین (سیستمیک)، مهارکننده‌های قوی، متوسط و ضعیف CYP1A2، مهارکننده‌های قوی و متوسط CYP2D6، مهارکننده‌های قوی CYP3A4، دیوتترابنازین، دیازوکسید، دایمتیندن (موضعی)، درونابینول، اسکتامین، فکسینیدازول، گلیکوپیرونیوم (موضعی)، گیاهان ( با خاصیت کاهنده فشارخون)، ایپراتروپیوم (استنشاق دهانی)، گیاه کاوا، لمبورکسانت، لیتیوم، منیزیم سولفات، متوتری‌مپرازین، متیل‌فنیدات، متوکلوپرامید، متی‌روسین، میانسرین، مینوسیکلین (سیستمیک)، مولسی‌دومین، داروهای سرکوب‌کننده ‌مغز استخوان، نابیلون، نفتوپیدیل، نفازودون، نیسرگولین، نیکوراندیل، اوبینوتوزومب، امپرازول، اندانسترون، اوکساتومید، اوکسوممازین، پنتامیدین (سیتمیک)، پنتوکسی فیلین، مهارکننده‌های فسفودی استراز 5، پیموزاید، پرامپانل، پراملینتید، آنالوگ‌های پروستاسیکلین، عوامل طولانی کننده فاصله QT (بیشترین خطر)، داروهای آنتی آریتمی کلاس IC طولانی کننده فاصله QT (خطر متوسط)، عوامل متفرقه طولانی کننده فاصله QT (خطر متوسط)، مهارکننده‌های متوسط CYP3A4 طولانی کننده فاصله QT (خطر متوسط)، آنتی‌بیوتیک‌های کینولونی طولانی کننده فاصله QT (خطر متوسط)، کینیدین، کیناگولید، روفینامید، ساکیناویر، عوامل سروتونرژیک (خطر بالا)، سدیم اکسیبات، تترابنازین، تتراهیدروکانابینول وکانابیدیول، اومکلیدینیوم، وریکونازول
تداخلات دارویی کلوزاپین
دارو های مهار کننده آنزیم های کبدی
• دارو هایی مانند فلووکسامین، سیپروفلوکساسین و اریترومایسین متابولیسم کلوزاپین را مهار می کنند. مصرف همزمان این دارو ها باعث افزایش شدید سطح خونی کلوزاپین شده و خطر بروز عوارض جانبی جدی مانند تشنج، افت فشار خون و ایست تنفسی را به شدت بالا می برد. تنظیم دوز و کاهش مقدار کلوزاپین در این موارد الزامی است.
دارو های القا کننده آنزیم های کبدی
• دارو هایی مانند ریفامپین و فنی توئین باعث تسریع دفع کلوزاپین و کاهش سطح خونی آن می شوند که منجر به شکست درمان می گردد.
دارو های سرکوب کننده مغز استخوان
• مصرف همزمان کلوزاپین با دارو هایی مانند کاربامازپین اکیدا ممنوع است. کاربامازپین به تنهایی خطر آگرانولوسیتوز را به همراه دارد و استفاده همزمان آن با کلوزاپین، خطر سرکوب مرگبار مغز استخوان را به شکل فزاینده ای افزایش می دهد.
دارو های تضعیف کننده سیستم عصبی مرکزی
• مصرف همزمان با بنزودیازپین ها (مانند دیازپام، لورازپام، کلونازپام) و سایر دارو های خواب آور، خطر کلاپس قلبی عروقی، ایست تنفسی و مرگ را به خصوص در ابتدای درمان به همراه دارد.
دارو های طولانی کننده فاصله کیو تی
• استفاده همزمان با دارو هایی نظیر آمیودارون، سیتالوپرام و هالوپریدول خطر بروز آریتمی های کشنده قلبی را افزایش می دهد و باید از تجویز همزمان آن ها پرهیز شود.
دارو های آنتی کولینرژیک
• مصرف همزمان با دارو های ضد اسپاسم یا سایر دارو های دارای خاصیت آنتی کولینرژیک، خطر انسداد روده و فلج دستگاه گوارش را تشدید می کند که نیازمند پایش دقیق بالینی است.
تداخل با غذا
کافئین
• مصرف مقادیر بالای کافئین (موجود در قهوه، چای پررنگ و نوشیدنی های انرژی زا) باعث مهار متابولیسم کلوزاپین می شود و می تواند سطح خونی دارو را تا حد مسمومیت بالا ببرد. تغییر ناگهانی در میزان مصرف کافئین بیمار باید توسط پزشک پایش شود.
تنباکو
• اگرچه تنباکو غذا نیست، اما مواد موجود در دود سیگار باعث افزایش متابولیسم دارو می شوند. شروع یا ترک سیگار در طول درمان نیازمند تنظیم مجدد دوز دارو است، زیرا ترک سیگار می تواند منجر به افزایش ناگهانی و خطرناک سطح کلوزاپین شود.
الکل
• مصرف الکل به دلیل تشدید عوارض سرکوب کننده سیستم عصبی مرکزی در طول درمان با این دارو کاملا ممنوع است.
تداخل در آزمایشات
آزمایش شمارش گلبول های خون
• کلوزاپین به طور مستقیم بر روی شمارش گلبول های سفید تاثیر می گذارد و باعث افت شدید نوتروفیل ها می شود. این تغییر در آزمایشات نشان دهنده عارضه خطرناک آگرانولوسیتوز است.
آزمایش قند خون
• این دارو می تواند باعث افزایش کاذب یا واقعی قند خون ناشتا شود و کنترل دیابت را در آزمایشات مختل کند.
آزمایش چربی خون
• کلوزاپین باعث تغییرات چشمگیر در آزمایش پروفایل لیپید می شود و سطح تری گلیسیرید و کلسترول خون را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد.
آزمایش آنزیم های کبدی
• مصرف این دارو ممکن است باعث افزایش موقت و بدون علامت آنزیم های کبدی در آزمایشات دوره ای بیمار گردد که نیازمند پایش مداوم است.

مصرف بیش از حد کلوزاپین چه عوارضی دارد؟
مصرف بیش از حد می‌تواند بسیار خطرناک باشد و باعث خواب‌آلودگی شدید، گیجی، افت فشار، تپش قلب، تشنج، مشکل تنفسی یا کاهش سطح هوشیاری شود. در این شرایط باید فوراً کمک پزشکی گرفته شود.

نام‌های تجاری

قرص کلوزاپین-مینو 100 میلی گرم [داروسازی مینو]، قرص کلوزاپین-مینو 25 میلی گرم [داروسازی مینو]، قرص کلوزاپین سبحان دارو 25 میلی گرم [داروسازی سبحان دارو]، قرص کلوزاپین هگزال 25 میلی گرم [داروسازی بهستان تولید]، قرص کلوزاپین هگزال 100 میلی گرم [داروسازی بهستان تولید]، قرص کلوزاپین سبحان دارو 100 میلی گرم [داروسازی سبحان دارو]، قرص لپونکس 100 میلی گرم [شفایاب گستر]، قرص کلوزاپین دی پی 100 میلی گرم [دارو پخش - کارخانه]، قرص کلوزاپین دی پی 25 میلی گرم [دارو پخش - کارخانه]، قرص کلوزاپکس 25 میلی گرم [داروسازی تهران شیمی]، قرص کلوزاپکس 100 میلی گرم [داروسازی تهران شیمی]، CLOZAPINE-MINOO 100MG TAB [داروسازی مینو]، CLOZAPINE-MINOO 25MG TAB [داروسازی مینو]، CLOZAPINE SOBHANDAROU 25MG TAB [داروسازی سبحان دارو]، CLOZAPIN HEXAL Tablet 25 mg [داروسازی بهستان تولید]، CLOZAPIN HEXAL Tablet 100 mg [داروسازی بهستان تولید]، CLOZAPINE SOBHANDAROU 100MG TAB [داروسازی سبحان دارو]، LEPONEX Tablet 100 mg [شفایاب گستر]، CLOZAPINE DP 100MG TAB [دارو پخش - کارخانه]، CLOZAPINE DP 25 TAB [دارو پخش - کارخانه]، CLOZAPEX 25MG TAB [داروسازی تهران شیمی]، CLOZAPEX 100MG TAB [داروسازی تهران شیمی]، ساشه اکتوویت پاور، قرص اکتوکلوپیدوگرل 75 میلی گرم، قرص کلوپیدوگرل اکتوور 75 میلی گرم، سافت ژل پروستانن فیتومد، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا

اشکال دارویی

قرص، شربت، آمپول، ویال، ژل، قطره، پودر، ساشه، محلول