ویتامین کا

معرفی ویتامین K
ویتامین K که با نام فیتونادیون نیز شناخته می‌شود، یک ویتامین محلول در چربی است که نقش حیاتی در بدن ایفا می‌کند. این دارو به خصوص در شرایطی که بدن برای لخته شدن خون به کمک نیاز دارد، بسیار مهم است.
فارماکوکینتیک ویتامین کا
جذب
جذب فیتونادیون خوراکی از طریق دستگاه گوارش و وابسته به وجود صفرا برای امولسیون و جذب چربی‌ها است. تزریق زیرجلدی و عضلانی نیز جذب مؤثر دارد.
توزیع
پس از جذب، فیتونادیون به سرعت به کبد منتقل شده و در آنجا به تولید فاکتورهای انعقادی می‌پردازد. این دارو به پروتئین‌های پلاسمایی متصل می‌شود.
متابولیسم
فیتونادیون در کبد به متابولیت‌های فعال و غیرفعال تبدیل می‌شود.
دفع
این دارو از طریق صفرا به صورت متابولیت دفع می‌شود. نیمه‌عمر حذف آن کوتاه و معمولاً در حدود ۱.۵ تا ۳ ساعت است.

موارد مصرف ویتامین K
• درمان خونریزی ناشی از داروهای ضد انعقاد: یکی از شایع‌ترین دلایل، خنثی کردن اثر داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین است. اگر دوز وارفارین بیش از حد باشد و خونریزی ایجاد کند، ویتامین K به سرعت اثر آن را معکوس می‌کند.
• پیشگیری و درمان بیماری‌های خونریزی‌دهنده در نوزادان: اغلب نوزادان با کمبود ویتامین K متولد می‌شوند. به همین دلیل، تزریق ویتامین K در بدو تولد برای پیشگیری از یک بیماری نادر اما جدی به نام بیماری هموراژیک نوزادان (HDN) بسیار حیاتی است.
• درمان کمبود ویتامین K: این کمبود می‌تواند به دلیل سوءتغذیه، مشکلات جذب مواد غذایی یا مصرف برخی داروها رخ دهد.
موارد مصرف ویتامین کا
فیتونادیون ، که با نام ویتامین K1 نیز شناخته می‌شود، یک ویتامین محلول در چربی با نقش حیاتی در فرآیند هموستاز است. این دارو به عنوان یک عامل درمانی برای شرایط مرتبط با نقص فاکتورهای انعقادی وابسته به ویتامین K کاربرد دارد.
فیتونادیون عمدتاً برای موارد زیر تجویز می‌شود:
• معکوس‌سازی اثر داروهای ضد انعقاد خوراکی : اصلی‌ترین کاربرد فیتونادیون، معکوس‌سازی سریع اثر داروهای ضد انعقاد از دسته کومارین‌ها، مانند وارفارین، در بیماران با نسبت نرمال‌شده بین‌المللی (INR) بالا یا خونریزی فعال است.
• پیشگیری و درمان بیماری خونریزی‌دهنده نوزادان: به دلیل عبور محدود ویتامین K از جفت و استریلیزه بودن اولیه روده نوزادان، کمبود فیزیولوژیک ویتامین K در بدو تولد شایع است. تزریق روتین فیتونادیون به نوزادان، یک اقدام پیشگیرانه استاندارد محسوب می‌شود.
• درمان کمبود ویتامین K: این کمبود می‌تواند ناشی از سوءتغذیه، سندرم‌های سوءجذب (مانند سیستیک فیبروزیس، سلیاک، یا بیماری‌های التهابی روده) و بیماری‌های کبدی باشد.

مکانیسم اثر ویتامین کا
فیتونادیون به عنوان یک کوفاکتور ضروری برای آنزیم گاما-گلوتامیل کربوکسیلاز (gamma-glutamyl carboxylase) عمل می‌کند. این آنزیم، باقی‌مانده‌های اسید گلوتامیک را در فاکتورهای انعقادی II (پروترومبین)، VII، IX و X و همچنین پروتئین‌های C و S، کربوکسیله می‌کند. این کربوکسیلاسیون، فاکتورهای انعقادی را فعال کرده و آن‌ها را قادر می‌سازد تا به سطح فسفولیپیدی متصل شوند و در آبشار انعقادی شرکت کنند. داروهای کومارین مانند وارفارین، با مهار آنزیم ویتامین K اپوکسید ردوکتاز (VKOR)، چرخه ویتامین K را مختل کرده و از کربوکسیلاسیون فاکتورهای انعقادی جلوگیری می‌کنند. فیتونادیون با تأمین ویتامین K کافی، این مهار را دور زده و به تولید فاکتورهای انعقادی فعال کمک می‌کند.

نحوه مصرف ویتامین K
• قرص : ویتامین K معمولاً برای درمان کمبودهای مزمن یا تنظیم دوز وارفارین به صورت قرص مصرف می‌شود.
• آمپول: برای موارد اورژانسی و خونریزی‌های شدید، تزریق عضلانی یا زیرجلدی ترجیح داده می‌شود تا دارو سریع‌تر اثر کند. این روش برای نوزادان نیز استفاده می‌شود.
نکته مهم:
هرگز دوز دارو را بدون مشورت با پزشک تغییر ندهید. مصرف بیش از حد ویتامین K در حالی که وارفارین مصرف می‌کنید می‌تواند اثربخشی آن را کاهش دهد و شما را در معرض خطر تشکیل لخته خون قرار دهد.
توصیه های دارویی ویتامین کا
• انتخاب روش تجویز: برای معکوس‌سازی غیر اورژانسی وارفارین، فرم خوراکی ارجح است. در موارد خونریزی جدی، تزریق وریدی آهسته به دلیل شروع اثر سریع‌تر ترجیح داده می‌شود.
• نظارت : پس از تجویز فیتونادیون برای معکوس‌سازی اثر وارفارین، پایش منظم INR برای ارزیابی پاسخ درمانی ضروری است. معمولاً اندازه‌گیری INR در ۶ تا ۲۴ ساعت پس از تجویز توصیه می‌شود.
• آموزش بیمار: به بیمارانی که وارفارین مصرف می‌کنند، باید در مورد تأثیر ویتامین K در رژیم غذایی و اهمیت ثبات در مصرف آن آموزش داده شود.
• مدیریت دوز: دوز فیتونادیون باید با دقت بر اساس مقدار INR و شدت خونریزی تعیین شود. دوزهای بالا می‌توانند مقاومت موقت به وارفارین ایجاد کنند.

منع مصرف ویتامین کا
• حساسیت مفرط: حساسیت شناخته‌شده به فیتونادیون یا هر یک از اجزای فرمولاسیون دارو.
• محلول‌های تزریقی داخل وریدی (IV): تزریق وریدی سریع می‌تواند خطر واکنش‌های آنافیلاکتیک یا افت فشار خون شدید را به همراه داشته باشد.

عوارض جانبی و احتیاط‌ها
ویتامین K به طور کلی یک داروی ایمن است و عوارض جانبی جدی نادر هستند. با این حال، برخی از عوارض احتمالی عبارتند از:
• درد، تورم یا کبودی در محل تزریق.
• واکنش‌های حساسیی مثل بثورات جلدی (راش)، خارش یا کهیر.
• واکنش‌های نادر و شدید به تزریق که در موارد بسیار نادر، تزریق وریدی می‌تواند باعث افت فشار خون، سرگیجه یا تنگی نفس شود.
هشدار ها ویتامین کا
• واکنش‌های آنافیلاکتیک: تزریق وریدی باید با احتیاط فراوان و به آرامی (با نرخ کمتر از ۱ میلی‌گرم در دقیقه) انجام شود تا خطر واکنش‌های شدید کاهش یابد. تزریق عضلانی در بیماران تحت درمان با داروهای ضد انعقاد به دلیل خطر هماتوم توصیه نمی‌شود.
• اختلال عملکرد کبد: در بیماران با اختلال شدید کبدی، پاسخ به فیتونادیون ممکن است کندتر یا ناقص باشد، زیرا کبد قادر به سنتز کافی فاکتورهای انعقادی نیست.

مصرف در بارداری ویتامین کا
گروه C
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.

عوارض جانبی و احتیاط‌ها
ویتامین K به طور کلی یک داروی ایمن است و عوارض جانبی جدی نادر هستند. با این حال، برخی از عوارض احتمالی عبارتند از:
• درد، تورم یا کبودی در محل تزریق.
• واکنش‌های حساسیی مثل بثورات جلدی (راش)، خارش یا کهیر.
• واکنش‌های نادر و شدید به تزریق که در موارد بسیار نادر، تزریق وریدی می‌تواند باعث افت فشار خون، سرگیجه یا تنگی نفس شود.
عوارض جانبی ویتامین کا
• واکنش‌های محل تزریق: درد، قرمزی، تورم و کبودی در محل تزریق زیرجلدی یا عضلانی.
• واکنش‌های حساسیت مفرط: نادر اما جدی. بثورات جلدی، کهیر، خارش، و در موارد شدید، واکنش‌های آنافیلاکتیک که با تزریق وریدی سریع مرتبط است.
• واکنش‌های تزریق وریدی: افت فشار خون شدید، سرگیجه، تنگی نفس و کاردیوواسکولار کلاپس.

تداخلات دارویی و غذایی
• وارفارین: این مهم‌ترین تداخل است. ویتامین K اثر وارفارین را خنثی می‌کند. اثر درمانی ویتامین K نیر به دلیل همین تداخل دارویی است
• برخی آنتی‌بیوتیک‌ها: مصرف طولانی‌مدت برخی آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند باکتری‌های تولیدکننده ویتامین K در روده را از بین ببرد و باعث کمبود این ویتامین شود.
• غذاها: غذاهای غنی از ویتامین K مانند اسفناج، کلم بروکلی، کاهو و کلم می‌توانند با وارفارین تداخل داشته باشند، اما معمولاً با ویتامین K دارویی تداخلی ندارند. مهم است که اگر وارفارین مصرف می‌کنید، رژیم غذایی ثابتی داشته باشید و مصرف این سبزیجات را به صورت ناگهانی زیاد یا کم نکنید.
تداخلات دارویی ویتامین کا
ویتامین K (فیتونادیون) به دلیل نقش حیاتی خود در چرخه انعقادی، با چندین دسته دارویی تداخلات بالینی مهمی دارد که شامل موارد زیر است:
1. داروهای ضد انعقاد خوراکی :
وارفارین :
فیتونادیون آنتاگونیست اصلی وارفارین است و مصرف آن به شدت INR را کاهش می‌دهد. این تداخل در بسیاری از موارد یک تداخل درمانی است که به طور عمد برای معکوس‌سازی اثر وارفارین استفاده می‌شود.
نکته مهم در خصوص هپارین و ضد انعقادهای جدید خوراکی (NOACs) مانند آپیکسابان و ریواروکسابان :
فیتونادیون بر مکانیسم اثر این داروها تأثیری ندارد و برای معکوس‌سازی اثر آن‌ها مناسب نیست.
2. آنتی‌بیوتیک‌ها :
دسته دارویی:
سفالوسپورین‌ها
نوع تداخل:
مصرف طولانی‌مدت برخی سفالوسپورین‌های با زنجیره جانبی می‌تواند تولید فاکتورهای انعقادی وابسته به ویتامین K را مختل کند. این آنتی‌بیوتیک‌ها با مهار آنزیم ویتامین K اپوکسید ردوکتاز، شبیه به وارفارین عمل می‌کنند و می‌توانند باعث افزایش INR شوند.
3. داروهای ضد تشنج :
دسته دارویی:
هیدانتوئین‌ها مانند فنی‌توئین .
نوع تداخل:
مصرف فنی‌توئین در دوران بارداری می‌تواند متابولیسم ویتامین K را در جنین مختل کرده و منجر به کمبود فاکتورهای انعقادی و در نتیجه، افزایش خطر خونریزی در نوزاد شود.
4. داروهای مهارکننده جذب چربی:
دسته دارویی:
مهارکننده‌های لیپاز پانکراس مانند اورلیستات .
نوع تداخل:
اورلیستات با کاهش جذب چربی از روده، می‌تواند جذب ویتامین‌های محلول در چربی، از جمله فیتونادیون خوراکی، را نیز کاهش دهد.
5. سالیسیلات‌ها:
دسته دارویی:
ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین.
نوع تداخل:
دوزهای بالای سالیسیلات‌ها ممکن است با عملکرد ویتامین K در کبد تداخل ایجاد کرده و فاکتورهای انعقادی را کاهش دهند، اگرچه این تداخل کمتر از وارفارین است.

نام‌های تجاری

کپسول ویتامین کا2 مگنوم ویتامینز [افق تولید دارو پارس]، آمپول کاناویت (فیتومنادیون) 10 میلی گرم/1 میلی لیتر [سینا پیشگام دارو نوین]، قرص جویدنی کا اسکات 10 میلی گرم [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، قرص کنادیون 10 میلی گرم [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، قرص کا2 پلاس یوروویتال [حکیمان طب کار]، قرص ویتامین کا1-مینو 10 میلی گرم [داروسازی مینو]، آمپول اسوه-ویتامین کا1 1 میلی گرم [داروسازی اسوه]، آمپول اسوه-ویتامین کا1 - 10 میلی گرم [داروسازی اسوه]، آمپول ویکادیک 10 میلی گرم [داروسازی کاسپین تامین]، آمپول ویکادیک 1 میلی گرم/0.5 میلی لیتر [داروسازی کاسپین تامین]، آمپول کوناکیون 10 میلی گرم/میلی لیتر [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، آمپول فیتون 10mg/mL I.M./I.V./S.C [پارس بهروزان جم]، کپسول کاردیوکینون هولیستیکا [آرین سلامت سینا]، Vitamin K2 Magnum Vitamins Capsule [افق تولید دارو پارس]، KANAVIT (PHYTOMENADIONE) 10 mg/1 ml Ampoule [سینا پیشگام دارو نوین]، K-SCOT CHEWABLE 10 mg Tablet [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، KENADION 10 mg Tablet [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، EURHO VITAL K2 PLUS Tablet [حکیمان طب کار]، VITAMIN K1-MINOO 10MG TAB [داروسازی مینو]، OSVE-VITAMIN K1 1MG/0.5ML AMP [داروسازی اسوه]، OSVE-VITAMIN K1 10MG/1ML AMP [داروسازی اسوه]، VIKADIC 10MG/1ML AMP [داروسازی کاسپین تامین]، VIKADIC 1MG/0.5 ML AMP [داروسازی کاسپین تامین]، KONAKION 10MG/1ML AMP [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، PHYTONE 10mg/mL I.M./I.V./S.C Amp [پارس بهروزان جم]، Cardio Quinone Holistica Capsule [آرین سلامت سینا]، ساشه اکتوویت پاور، قرص اکتوکلوپیدوگرل 75 میلی گرم، قرص کلوپیدوگرل اکتوور 75 میلی گرم، سافت ژل پروستانن فیتومد، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا

اشکال دارویی

قرص، کپسول، شربت، آمپول، ویال، ژل، پودر، ساشه، محلول