واکسن آنفلوانزا

مقایسه اسپری بینی و واکسن تزریقی آنفولانزا برای کودکان
اسپری بینی آنفولانزا که حاوی ویروس‌های ضعیف‌شده است، جایگزین واکسن تزریقی است. این اسپری برای کودکان ۲ تا ۴۹ سال مناسب است اما برای کودکان زیر دو سال و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی توصیه نمی‌شود.
واکسن تزریقی (شامل ویروس‌های کشته‌شده) برای تمام کودکان بالای ۶ ماه ایمن و مؤثر است. تصمیم‌گیری در مورد نوع واکسن باید با مشورت پزشک انجام شود. مطالعات کلینیکال واکسن برای اثبات بی ضرر بودن آن برای افراد زیر 18 سال باید به تائید سازمان غذا و دارو رسیده باشد (در حال حاضر برای واکسن آنفلوانزای ایرانی این مطالعات کامل نشده است)
میزان اثربخشی واکسن آنفولانزا در پیشگیری از بیماری کودکان
اثربخشی واکسن آنفولانزا از سالی به سال دیگر متفاوت است. اما حتی اگر کودک شما پس از واکسیناسیون به آنفولانزا مبتلا شود، احتمال اینکه دچار نوع شدید بیماری یا عوارض خطرناک آن شود، بسیار کمتر خواهد بود. به طور کلی، واکسن می‌تواند به طور قابل توجهی احتمال بستری شدن در بیمارستان به دلیل آنفولانزا را کاهش دهد.
مقایسه واکسن آنفولانزا ۲۰۲۵ با سال‌های گذشته
ویروس‌های آنفولانزا هر سال جهش می‌یابند و به همین دلیل سازمان بهداشت جهانی (WHO) هر سال واکسن را به‌روز می‌کند. واکسن سال ۲۰۲۵ با واکسن سال‌های قبل متفاوت است و شامل سویه‌های جدیدی از ویروس‌ها می‌شود که پیش‌بینی شده در این سال شیوع بیشتری داشته باشند. بنابراین، واکسن ۲۰۲۴ نمی‌تواند شما را به طور کامل در برابر سویه‌های ۲۰۲۵ محافظت کند.
اثربخشی واکسن آنفولانزا در گروه‌های پرخطر
اثربخشی واکسن در پیشگیری از بیماری آنفولانزا بین ۴۰ تا ۶۰ درصد متغیر است، اما در کاهش شدت بیماری، بستری شدن در بیمارستان و مرگ و میر بسیار مؤثر است:
اثربخشی واکسن آنفولانزا در سالمندان:
در این گروه سنی، اثربخشی واکسن در پیشگیری از بیماری کمتر است، اما در کاهش بستری شدن در بیمارستان و مرگ و میر، مؤثر است.
اثربخشی واکسن آنفولانزا در زنان باردار:
واکسیناسیون نه تنها از مادر محافظت می‌کند، بلکه ایمنی را به نوزاد تازه متولد شده نیز منتقل کرده و او را در برابر آنفولانزا در چند ماه اول زندگی که امکان واکسیناسیون نیست، محافظت می‌کند.
اثربخشی واکسن آنفولانزا در بیماران مزمن:
واکسیناسیون آنفولانزا برای این بیماران حیاتی است، زیرا ابتلا به آنفولانزا می‌تواند بیماری زمینه‌ای آن‌ها را تشدید کرده و منجر به عوارض جدی شود.
فارماکوکینتیک واکسن آنفلوانزا
ارزیابی فارماکوکینتیک برای واکسن‌ها (برخلاف داروهای شیمیایی) شامل بررسی‌های مرسوم جذب، متابولیسم و دفع نیست، بلکه بر اساس دینامیک پاسخ ایمنی و تیتر آنتی‌بادی‌ها سنجیده می‌شود:
شروع اثر (تولید آنتی‌بادی)
• پس از تجویز واکسن، روند تولید آنتی‌بادی‌ها بلافاصله در سیستم لنفاوی آغاز می‌شود. تیتر آنتی‌بادی‌ها معمولا در هفته دوم تا چهارم پس از واکسیناسیون به بالاترین سطح (پیک) خود در سرم خون می‌رسد.
توزیع (نوع ایمنی)
• در واکسن‌های تزریقی (عضلانی یا زیرجلدی)، توزیع به شکل ایمنی هومورال سیستمیک است. در واکسن‌های زنده ضعیف‌شده که به صورت اسپری بینی تجویز می‌شوند، علاوه بر ایمنی سیستمیک، ایمنی مخاطی موضعی در مجاری تنفسی فوقانی نیز به سرعت ایجاد می‌شود.
متابولیسم و دفع
• اجزای پروتئینی و آنتی‌ژنیک واکسن توسط سیستم فاگوسیتوز بدن (ماکروفاژها) بلعیده شده و از طریق مسیرهای پروتئولیتیک داخل سلولی به پپتیدهای کوچک‌تر تجزیه و متابولیزه می‌شوند. این اجزا در نهایت از طریق فرآیندهای طبیعی سلولی دفع می‌گردند.
طول اثر و ماندگاری
• تیتر آنتی‌بادی‌های محافظتی به مرور زمان کاهش می‌یابد. به طور معمول، ایمنی ایجاد شده بین 6 تا 8 ماه (و حداکثر تا یک سال) در سطح محافظتی باقی می‌ماند. این افت طبیعی ایمنی، در کنار تغییرات آنتی‌ژنی مداوم ویروس (دریفت آنتی‌ژنی)، دلیل اصلی الزام پزشکی برای واکسیناسیون سالانه است. کاهش تیتر آنتی‌بادی در سالمندان و افراد دارای نقص ایمنی با سرعت بیشتری رخ می‌دهد.

موارد مصرف واکسن آنفلوانزا
موارد مصرف تایید شده
مهم‌ترین و تنها کاربرد تایید شده رسمی این واکسن، پیشگیری فعال در برابر بیماری آنفلوانزا ناشی از ویروس‌های نوع آ و ب است. با این حال، نکات بالینی و کاربردی در تجویز آن برای گروه‌های مختلف بر اساس تاییدیه مراجع بین‌المللی به شرح زیر است:
• ایمن‌سازی روتین سالانه: این واکسن برای تمامی افراد با سن 6 ماه و بالاتر که منع مصرف خاصی ندارند، تایید و به شدت توصیه می‌شود. پزشکان باید به خصوص بر واکسیناسیون گروه‌های پرخطر تمرکز کنند.
• بیماران پرخطر و مبتلا به بیماری‌های مزمن: تجویز این واکسن برای جلوگیری از تشدید بیماری در افراد مبتلا به آسم، بیماری‌های مزمن ریوی، بیماری‌های قلبی و عروقی، نارسایی کلیوی، اختلالات کبدی، دیابت و نقص ایمنی (از جمله بیماران مبتلا به اچ آی وی) یک اولویت بالینی است. واکسن‌های غیرفعال در این گروه کاملا ایمن و تایید شده هستند.
• زنان باردار: دریافت واکسن غیرفعال آنفلوانزا در هر سه ماهه‌ای از بارداری تایید شده است. این اقدام نه تنها از مادر در برابر عوارض شدید تنفسی محافظت می‌کند، بلکه آنتی‌بادی‌های منتقل شده از جفت، ایمنی نوزاد را تا ماه‌های اول پس از تولد (که نوزاد مجاز به دریافت واکسن نیست) تامین می‌کند.
• سالمندان (افراد 65 سال و بالاتر): با توجه به کاهش پاسخ سیستم ایمنی در سنین بالا، مراجع معتبر استفاده از واکسن‌های با دوز بالا یا واکسن‌های حاوی ماده کمکی (ادجوانت) را برای ایجاد پاسخ ایمنی قوی‌تر در این گروه سنی تایید کرده‌اند.
• کودکان (گروه سنی 6 ماه تا 8 سال): نکته کلیدی برای پزشک متخصص اطفال این است که کودکانی در این محدوده سنی که برای اولین بار واکسن دریافت می‌کنند، نیازمند دو دوز واکسن با فاصله حداقل 444 هفته هستند تا ایمنی کامل در آن‌ها ایجاد شود.
موارد مصرف خارج برچسب
اگرچه واکسن آنفلوانزا ذاتا یک داروی پیشگیری‌کننده است و مفهوم مصرف خارج برچسب در مورد آن کمتر از داروهای درمانی مطرح می‌شود، اما در مطالعات بالینی معتبر و رویه‌های عملی پزشکان متخصص، کاربردهای زیر مورد توجه قرار گرفته است:
پیشگیری ثانویه از حوادث قلبی عروقی در بیماران پرخطر
• بسیاری از متخصصان قلب، واکسن آنفلوانزا را اندکی پس از سندرم حاد کرونری یا سکته قلبی تجویز می‌کنند. مطالعات گسترده نشان داده‌اند که عفونت آنفلوانزا می‌تواند باعث التهاب پلاک‌های عروقی و پارگی آن‌ها شود. تجویز این واکسن به عنوان یک اقدام خارج برچسب، ریسک حوادث ایسکمیک مجدد و مرگ و میر قلبی عروقی را در ماه‌های پس از سکته قلبی به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.
استفاده از واکسن‌های دوز بالا در بیماران نقص ایمنی جوان‌تر از 65 سال
• برچسب رسمی واکسن‌های دوز بالا صرفا برای افراد 65 سال و بالاتر است. با این حال، در برخی پروتکل‌های تخصصی پیوند اعضا یا در بیماران تحت شیمی‌درمانی فعال (با سن کمتر از 65 سال)، پزشکان برای غلبه بر ضعف شدید سیستم ایمنی و ایجاد تیتر آنتی‌بادی محافظتی، از واکسن‌های دوز بالا به صورت خارج برچسب استفاده می‌کنند.
ایمن‌سازی مسافران به نیمکره مخالف
• ترکیب ویروس‌های در گردش در نیمکره شمالی و جنوبی زمین متفاوت است و زمان‌بندی تولید واکسن‌ها نیز فرق می‌کند. پزشکان در کلینیک‌های پزشکی سفر، گاهی برای مسافرانی که در فصل تابستانِ نیمکره شمالی به نیمکره جنوبی (که در فصل شیوع آنفلوانزا قرار دارد) سفر می‌کنند، واکسن در دسترس همان منطقه را با زمان‌بندی خارج از روتین فصلی تجویز می‌کنند تا ایمنی نسبی ایجاد شود.

مکانیسم اثر واکسن آنفلوانزا
واکسن آنفلوانزا از طریق ایجاد ایمنی فعال در بدن عمل می‌کند. مکانیسم‌های دقیق بالینی آن به شرح زیر است:
تحریک سیستم ایمنی
• پس از تزریق یا استنشاق واکسن، آنتی‌ژن‌های ویروسی (به ویژه گلیکوپروتئین‌های سطحی شامل هماگلوتینین و نورآمینیداز) توسط سلول‌های ارائه‌دهنده آنتی‌ژن مانند ماکروفاژها و سلول‌های دندریتیک شناسایی می‌شوند.
تولید آنتی‌بادی
• این فرآیند منجر به تحریک لنفوسیت‌های بی و تولید آنتی‌بادی‌های اختصاصی (عمدتا از نوع آی جی جی در واکسن‌های تزریقی و آی جی ای مخاطی در واکسن‌های استنشاقی) علیه سویه‌های ویروسی موجود در واکسن می‌شود. آنتی‌بادی‌های ضد هماگلوتینین با خنثی‌سازی ویروس، از اتصال آن به سلول‌های میزبان جلوگیری می‌کنند و آنتی‌بادی‌های ضد نورآمینیداز مانع از انتشار ویروس‌های جدید از سلول‌های آلوده می‌شوند.
زمان اثربخشی
• ایجاد سطح محافظتی آنتی‌بادی‌ها در خون معمولا بین 10 تا 14 روز پس از تجویز واکسن زمان می‌برد. بنابراین، در این بازه زمانی بیمار همچنان مستعد ابتلا به عفونت است و آموزش این نکته به بیمار توسط پزشک ضروری است.

توصیه های دارویی واکسن آنفلوانزا
توصیه‌های دارویی برای بیمار (آموزش به گیرنده واکسن)
آموزش صحیح بیماران نقش مهمی در اثربخشی واکسیناسیون و کاهش نگرانی‌های بی‌مورد دارد. پزشک باید نکات زیر را به بیمار منتقل کند:
زمان شروع اثربخشی
• به بیمار اطلاع دهید که ایجاد ایمنی کامل در بدن حدود 14 روز زمان می‌برد. بنابراین رعایت پروتکل‌های بهداشتی در این بازه زمانی همچنان ضروری است.
باورهای غلط در مورد ابتلا به بیماری
• تاکید کنید که واکسن‌های تزریقی حاوی ویروس کشته‌شده هستند و به هیچ عنوان نمی‌توانند باعث ابتلا به بیماری آنفلوانزا شوند. احساس سرماخوردگی خفیف پس از تزریق، تنها واکنش طبیعی سیستم ایمنی است.
مدیریت عوارض شایع
• بیمار را آگاه کنید که درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق و همچنین تب خفیف یا بدن‌درد طی 1 تا 2 روز اول کاملا طبیعی است. برای کنترل این علائم می‌توان از مسکن‌های ساده مانند استامینوفن استفاده کرد.
ضرورت تکرار سالانه
• توضیح دهید که به دلیل تغییرات مداوم ژنتیکی ویروس‌ها و همچنین کاهش تدریجی سطح آنتی‌بادی در بدن، دریافت واکسن باید هر سال تکرار شود.
علائم هشداردهنده
• به بیمار آموزش دهید که در صورت بروز علائم حساسیت شدید مانند تورم صورت و گلو، مشکل در تنفس، یا ضعف و سرگیجه شدید (که معمولا در عرض چند دقیقه تا چند ساعت رخ می‌دهد)، فورا به اورژانس مراجعه کند.
توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک (نکات بالینی و تجویزی)
رعایت دقیق پروتکل‌های تجویزی برای حفظ ایمنی بیمار و بیشترین میزان اثربخشی الزامی است:
دوزبندی در کودکان خردسال
• برای کودکان 6 ماهه تا 8 ساله که تا به حال واکسن آنفلوانزا دریافت نکرده‌اند یا در گذشته کمتر از 2 دوز دریافت کرده‌اند، تجویز 2 دوز واکسن با حداقل فاصله 4 هفته ضروری است تا پاسخ ایمنی کافی ایجاد شود.
مدیریت آلرژی به تخم‌مرغ
• بر اساس جدیدترین به‌روزرسانی‌های جهانی، سابقه حساسیت به تخم‌مرغ (حتی واکنش‌های آنافیلاکتیک) دیگر مانعی برای دریافت هیچ‌یک از انواع واکسن‌های آنفلوانزا نیست. این بیماران می‌توانند واکسن را در محیط‌های درمانی معمول دریافت کنند و نیازی به نظارت‌های فراتر از حالت استاندارد (مانند زمان انتظار 15 دقیقه‌ای برای همه بیماران) ندارند.
احتیاط در سندرم گیلن باره
• سابقه بروز سندرم گیلن باره در فاصله 6 هفته پس از دریافت دوز قبلی واکسن آنفلوانزا، یک هشدار جدی محسوب می‌شود. در این بیماران، تجویز مجدد واکسن تنها در صورتی مجاز است که منافع آن برای بیمار پرخطر، به وضوح از خطرات احتمالی بیشتر باشد.
پایش پس از تزریق
• به دلیل احتمال بروز سنکوپ (به ویژه در نوجوانان) و همچنین واکنش‌های نادر آنافیلاکتیک، پزشک باید اطمینان حاصل کند که بیمار حداقل به مدت 15 دقیقه پس از واکسیناسیون در حالت نشسته یا خوابیده تحت نظر قرار می‌گیرد.
شرایط نگهداری و زنجیره سرد
• واکسن باید همواره در دمای 2 تا 8 درجه سانتی‌گراد نگهداری شود. یخ‌زدگی واکسن باعث تخریب ساختار آن شده و در صورت یخ‌زدگی، ویال یا سرنگ باید بلافاصله دور انداخته شود. از تکان دادن شدید ویال خودداری شود.

وارد منع مصرف در واکسن آنفولانزا
حساسیت شدید:
افراد با سابقه واکنش آلرژیک شدید به واکسن‌های آنفولانزا یا هر یک از اجزای آن (مانند پروتئین تخم‌مرغ) نباید واکسینه شوند.
سندرم گیلن‌باره :
در صورت سابقه ابتلا به این سندرم در شش هفته پس از دریافت واکسن قبلی، باید با احتیاط فراوان و پس از بررسی کامل توسط پزشک متخصص واکسینه شوند.
بیماری حاد تب‌دار:
تزریق واکسن در صورت ابتلا به بیماری‌های حاد و تب‌دار باید تا زمان بهبودی کامل به تعویق بیفتد.
چه کسانی نباید واکسن آنفولانزا بزنند؟
• نوزادان زیر ۶ ماه: این واکسن برای آن‌ها توصیه نمی‌شود.
• افراد با سابقه حساسیت شدید به واکسن: اگر کودک شما در گذشته به واکسن آنفولانزا یا یکی از اجزای آن (مانند تخم‌مرغ) واکنش شدید آلرژیک نشان داده، باید از زدن واکسن خودداری کند. در این موارد، حتماً با پزشک مشورت کنید.
• افراد با سندرم گیلن باره: اگر کودک شما در گذشته به دنبال تزریق واکسن آنفولانزا به این سندرم نادر مبتلا شده، باید از واکسن خودداری کند.
منع مصرف واکسن آنفلوانزا
موارد منع مصرف در بیماری‌ها
موارد منع مصرف واکسن آنفلوانزا بسته به نوع واکسن (غیرفعال، نوترکیب یا زنده ضعیف‌شده) متفاوت است. پزشکان باید قبل از تجویز، سابقه بیمار را به دقت بررسی کنند:
حساسیت مفرط و آنافیلاکسی
• سابقه واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) به هر یک از اجزای واکسن یا به دوز قبلی واکسن آنفلوانزا، منع مصرف مطلق برای دریافت مجدد همان نوع واکسن است. نکته مهم بالینی: بر اساس به‌روزترین گایدلاین‌های بین‌المللی، حساسیت به تخم‌مرغ دیگر منع مصرفی برای دریافت واکسن‌های بر پایه تخم‌مرغ نیست و این بیماران می‌توانند هر نوع واکسن متناسب با سن خود را دریافت کنند.
سندرم گیلن باره
• بروز سندرم گیلن باره در فاصله 666 هفته پس از دریافت دوز قبلی واکسن آنفلوانزا، یک منع مصرف نسبی (احتیاط ویژه) محسوب می‌شود و پزشک باید منافع واکسیناسیون را در برابر خطرات احتمالی ارزیابی کند.
بیماری حاد متوسط تا شدید
• در صورت وجود بیماری حاد (با یا بدون تب)، واکسیناسیون باید تا زمان بهبودی بیمار به تعویق بیفتد تا عوارض بیماری زمینه‌ای با عوارض جانبی واکسن اشتباه گرفته نشود.
منع مصرف اختصاصی واکسن زنده ضعیف‌شده (اسپری بینی)
• این نوع واکسن در بیماران دچار نقص ایمنی (به هر دلیل از جمله اچ آی وی، شیمی‌درمانی یا مصرف داروهای سرکوب‌گر ایمنی)، افراد دارای نشت مایع مغزی نخاعی، و بیماران دارای کاشت حلزون شنوایی مطلقا منع مصرف دارد.
موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
مدیریت واکسیناسیون در زنان باردار و شیرده نیازمند دقت به نوع واکسن است:
دوران بارداری
• واکسن زنده ضعیف‌شده (اسپری بینی) در دوران بارداری مطلقا ممنوع است، زیرا خطر تئوریک انتقال ویروس زنده به جنین وجود دارد. در مقابل، واکسن‌های غیرفعال و نوترکیب کاملا ایمن بوده و دریافت آن‌ها در هر سه ماهه‌ای از بارداری به شدت توسط مراجع علمی توصیه می‌شود.
دوران شیردهی
• تجویز واکسن‌های غیرفعال و نوترکیب در دوران شیردهی هیچ‌گونه منع مصرفی ندارد و کاملا تایید شده است. واکسن زنده ضعیف‌شده نیز در دوران شیردهی منع مصرف مطلق ندارد، اما به طور کلی واکسن‌های غیرفعال گزینه‌های ارجح و ایمن‌تری برای مادران شیرده محسوب می‌شوند.
موارد منع مصرف در کودکان (پروتکل‌های ایمنی اطفال)
تجویز واکسن آنفلوانزا در گروه اطفال دارای محدودیت‌های سنی و بالینی خاصی است که متخصصان اطفال باید به آن توجه کنند:
نوزادان زیر 6 ماه
• تمامی انواع واکسن‌های آنفلوانزا در نوزادان کمتر از 6 ماه منع مصرف مطلق دارند، زیرا اثربخشی و ایمنی آن‌ها در این گروه سنی تایید نشده است. محافظت از این نوزادان تنها از طریق واکسیناسیون مادر در دوران بارداری و واکسیناسیون اطرافیان نوزاد امکان‌پذیر است.
کودکان خردسال (زیر 2 سال)
• استفاده از واکسن زنده ضعیف‌شده (اسپری بینی) در کودکان با سن کمتر از 2 سال کاملا ممنوع است. این گروه صرفا باید واکسن‌های غیرفعال متناسب با سن خود را دریافت کنند.
سابقه آسم و خس‌خس سینه
• واکسن زنده ضعیف‌شده در کودکان گروه سنی 2 تا 4 سال که سابقه ابتلا به آسم دارند یا در 12 ماه گذشته سابقه خس‌خس سینه (ویزینگ) داشته‌اند، منع مصرف دارد و خطر تشدید علائم تنفسی را به همراه دارد.
مصرف همزمان سالیسیلات‌ها
• مصرف واکسن زنده ضعیف‌شده در کودکان و نوجوانان (گروه سنی 2 تا 17 سال) که در حال مصرف آسپرین یا سایر داروهای حاوی سالیسیلات هستند، به دلیل افزایش خطر بروز سندرم ری، مطلقا ممنوع است.

هشدار ها واکسن آنفلوانزا
هشدارها (نکات بالینی و احتیاط‌ های ویژه)
اگرچه واکسن آنفلوانزا یکی از ایمن‌ترین فرآورده‌های بیولوژیک است، پزشکان باید به هشدارهای زیر توجه کامل داشته باشند:
واکنش‌های آلرژیک فوری
• هرچند نادر است، اما احتمال بروز واکنش‌های آنافیلاکتیک پس از تزریق هر نوع واکسنی وجود دارد. ضروری است که امکانات درمانی لازم، به ویژه اپی‌نفرین، در محل واکسیناسیون در دسترس باشد و بیمار پس از تزریق برای حداقل ۱۵ دقیقه تحت نظر قرار گیرد.
سنکوپ (غش کردن)
• واکنش‌های روانی مانند سنکوپ ممکن است قبل، حین یا پس از تزریق واکسن، به ویژه در نوجوانان و جوانان رخ دهد. پزشک باید تدابیر لازم را برای جلوگیری از آسیب ناشی از افتادن بیمار در نظر بگیرد.
سندرم گیلن باره
• اگرچه ارتباط قطعی و روشنی بین واکسن آنفلوانزا و بروز سندرم گیلن باره اثبات نشده و خطر ابتلا به این سندرم پس از عفونت واقعی آنفلوانزا بسیار بیشتر است، اما به عنوان یک احتیاط بالینی، در بیمارانی که سابقه بروز این سندرم را در طی 6 هفته پس از دریافت دوز قبلی واکسن آنفلوانزا داشته‌اند، تصمیم به واکسیناسیون مجدد باید با ارزیابی دقیق منافع و خطرات احتمالی توسط پزشک معالج صورت گیرد.
کاهش پاسخ ایمنی
• در بیماران مبتلا به نقص ایمنی (اولیه یا اکتسابی) یا بیمارانی که داروهای سرکوب‌گر سیستم ایمنی (مانند کورتیکواستروئیدها با دوز بالا، داروهای شیمی‌درمانی یا داروهای بیولوژیک) دریافت می‌کنند، ممکن است پاسخ ایمنی به واکسن بهینه نباشد. با این حال، واکسیناسیون (با واکسن غیرفعال) همچنان برای این گروه پرخطر توصیه می‌شود.
تداخل با داروهای ضدویروس آنفلوانزا
• در صورت نیاز به تجویز واکسن زنده ضعیف‌شده (اسپری بینی)، باید توجه داشت که مصرف داروهای ضدویروسی مانند اسلتامیویر یا زانامیویر در بازه زمانی 48 ساعت قبل تا دو هفته پس از واکسیناسیون می‌تواند با تکثیر ویروس واکسن تداخل کرده و اثربخشی آن را کاهش دهد. این تداخل در مورد واکسن‌های غیرفعال (تزریقی) وجود ندارد.
احتمال انتقال ویروس واکسن زنده
• افرادی که واکسن زنده ضعیف‌شده (اسپری بینی) دریافت می‌کنند، ممکن است برای مدت کوتاهی ویروس واکسن را در ترشحات بینی خود دفع کنند. بنابراین، باید به آن‌ها توصیه شود که از تماس نزدیک با افراد دارای نقص ایمنی شدید (مانند بیماران بخش پیوند مغز استخوان) برای حداقل 777 روز پس از واکسیناسیون خودداری کنند.
مسمومیت(مصرف بیش از حد) و درمان
اوردوز واکسن آنفلوانزا یک پدیده بسیار نادر است و معمولا در نتیجه خطای انسانی در تجویز رخ می‌دهد (مانند تزریق دوز بزرگسالان به کودک یا استفاده از فرمولاسیون با دوز بالا در گروه سنی نامناسب).
علائم و نشانه‌های مسمومیت
• در صورت وقوع اوردوز، انتظار نمی‌رود که سمیت سیستمیک مشابه داروهای شیمیایی رخ دهد. بلکه علائم به صورت تشدید واکنش‌های ایمنی و عوارض جانبی مورد انتظار ظاهر می‌شوند. این علائم می‌تواند شامل تب بالا، درد شدید عضلانی، سردرد و واکنش‌های موضعی شدید (درد، تورم و قرمزی گسترده در محل تزریق) باشد.
مدیریت و درمان مسمومیت:
هیچ پادزهر مشخصی برای اوردوز واکسن آنفلوانزا وجود ندارد و رویکرد درمانی کاملا حمایتی و علامتی است:
• مدیریت تب و درد: استفاده از داروهای تب‌بر و مسکن مانند استامینوفن یا ایبوپروفن برای کنترل علائم سیستمیک بیمار توصیه می‌شود.
• مدیریت واکنش موضعی: استفاده از کمپرس سرد در محل تزریق می‌تواند به کاهش درد و تورم کمک کند.
• پایش بیمار: بیمار باید از نظر بروز واکنش‌های غیرمعمول یا شدید تحت نظر قرار گیرد. پروتکل‌های مدیریت واکنش‌های آنافیلاکتیک باید همواره در دسترس باشند.
• گزارش‌دهی: هرگونه خطای تجویزی منجر به اوردوز باید به سیستم‌های نظارتی و گزارش‌دهی عوارض دارویی (مانند سیستم گزارش‌دهی عوارض جانبی واکسن) اطلاع داده شود تا در پایش ایمنی پس از عرضه به بازار مورد استفاده قرار گیرد.

واکسن آنفولانزا در بارداری و شیردهی
اینفلووک و واکسی‌گریپ:مجاز در همه مراحل بارداری و شیردهی
فلوگارد:مطالعات محدود، ولی با نظر پزشک قابل استفاده است
واکسن آنفولانزا و بارداری: نکات مهم برای مادران
واکسن آنفولانزا برای زنان باردار بسیار توصیه می‌شود و کاملاً بی‌خطر است. این واکسن نه‌تنها از مادر محافظت می‌کند، بلکه ایمنی را از طریق جفت به نوزاد منتقل کرده و تا چند ماه پس از تولد نیز از او محافظت می‌کند.
مصرف در بارداری واکسن آنفلوانزا
گروه C
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.

واکسن آنفولانزا در بارداری و شیردهی
اینفلووک و واکسی‌گریپ:مجاز در همه مراحل بارداری و شیردهی
فلوگارد:مطالعات محدود، ولی با نظر پزشک قابل استفاده است

عوارض واکسن آنفولانزا
عوارض شایع:
• درد و قرمزی در محل تزریق
• تب، لرز، سردرد، درد عضلانی
• احساس خستگی یا کسالت
عوارض غیرشایع:
• تورم غدد لنفاوی
• سرگیجه، تهوع، اسهال
• واکنش شدید در محل تزریق
عوارض نادر:
• واکنش‌های آلرژیک شدید شوک آنافیلاکتیک
• سندرم گیلن‌باره، نوریت، انسفالومیلیت به ندرت گزارش شده
مدیریت: این عوارض معمولاً یک تا دو روز پس از تزریق از بین می‌روند. برای کاهش درد و تب، می‌توان از داروهای مسکن مانند استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کرد.
عوارض واکسن آنفولانزا در کودکان
واکسن آنفولانزا یک واکسن ایمن است. عوارض جانبی آن معمولاً خفیف و کوتاه مدت هستند و شامل موارد زیر می‌شوند:
• درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق
• تب خفیف
• بدن‌درد یا سردرد
• حالت تهوع
این علائم معمولاً طی ۱ تا ۲ روز برطرف می‌شوند.
عوارض جانبی واکسن آنفلوانزا
عوارض جانبی واکسن‌های غیرفعال تزریقی (Inactivated Influenza Vaccines - IIVs)
این واکسن‌ها شایع‌ترین نوع مورد استفاده هستند و عوارض آن‌ها معمولاً خفیف و خود‌محدود‌شونده بوده و طی ۱ تا ۲ روز برطرف می‌شوند.
عوارض بسیار شایع (بیشتر از ۱۰٪):
• واکنش‌های موضعی:
• درد در محل تزریق (تا ۶۵٪)
• قرمزی و اریتم (تا ۳۵٪)
• تورم (تا ۲۵٪)
• واکنش‌های سیستمیک:
• درد عضلانی یا میالژی (تا ۴۰٪)
• سردرد (تا ۳۵٪)
• احساس خستگی یا بی‌حالی (تا ۵۰٪)
عوارض شایع (۱٪ تا ۱۰٪):
• واکنش‌های سیستمیک:
• تب (معمولاً خفیف و کمتر از ۳۸ درجه سانتی‌گراد)
• لرز
• درد مفاصل یا آرترالژی
• تهوع
عوارض نادر (کمتر از ۰.۱٪) و بسیار نادر:
• واکنش‌های آلرژیک شدید: واکنش‌های آنافیلاکتیک بسیار نادر هستند و شیوع آن‌ها حدود ۱.۳ مورد در هر یک میلیون دوز تخمین زده می‌شود.
• سندرم گیلن باره: اگرچه ارتباط قطعی آن مورد بحث است، اما خطر بروز این سندرم در بازه زمانی پس از واکسیناسیون بسیار نادر تخمین زده می‌شود (حدود ۱ تا ۲ مورد اضافی در هر میلیون دوز واکسن). این خطر به مراتب کمتر از خطر بروز سندرم گیلن باره پس از ابتلا به بیماری آنفلوانزا است.
سایر عوارض بسیار نادر
• واسکولیت، ترومبوسیتوپنی، و اختلالات عصبی مانند التهاب عصب بازویی (brachial neuritis).
عوارض جانبی واکسن زنده ضعیف‌شده (Live Attenuated Influenza Vaccine - LAIV) - اسپری بینی
این نوع واکسن به دلیل تکثیر ویروس در مخاط بینی، عوارض جانبی متفاوتی ایجاد می‌کند که بیشتر موضعی (مربوط به دستگاه تنفس فوقانی) هستند.
عوارض بسیار شایع (بیشتر از ۱۰٪):
• آبریزش بینی یا گرفتگی بینی (۲۰٪ تا ۷۵٪ بسته به گروه سنی)
• کاهش اشتها
• سردرد
• گلودرد
• ضعف و بی‌حالی
• عوارض شایع (۱٪ تا ۱۰٪):
• تب (معمولاً خفیف)
• درد عضلانی
• خس‌خس سینه (ویزینگ)، به ویژه در کودکان ۲ تا ۴ سال
• استفراغ
ملاحظات ویژه در واکسن‌های با دوز بالا و ادجوانت‌دار (ویژه سالمندان)
در این واکسن‌ها که برای ایجاد پاسخ ایمنی قوی‌تر در افراد بالای ۶۵ سال طراحی شده‌اند، شیوع و شدت عوارض جانبی موضعی و سیستمیک خفیف تا متوسط (مانند درد محل تزریق، درد عضلانی و خستگی) اندکی بیشتر از واکسن‌های با دوز استاندارد است، اما این واکنش‌ها همچنان گذرا و قابل مدیریت هستند.

تداخلات دارویی واکسن آنفولانزا
• تزریق همزمان با واکسن کرونا امکان‌پذیر است در اندام متفاوت
• همزمانی با واکسن پنوموکوک ممکن است اثربخشی را کاهش دهد
• مصرف استامینوفن قبل از تزریق توصیه نمی‌شود چون ممکن است اثربخشی را کاهش دهد
تداخل دارویی احتمالی
واکسن آنفولانزا معمولاً تداخل دارویی قابل توجهی ندارد. با این حال، باید به تداخل با داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند کورتیکواستروئیدها و داروهای شیمی‌درمانی توجه داشت، زیرا این داروها می‌توانند پاسخ ایمنی به واکسن را کاهش دهند. در مورد مصرف همزمان با داروهای ضد انعقاد مانند وارفارین، باید احتیاط کرد و پس از تزریق، محل تزریق را تحت فشار نگه داد تا از کبودی و خونریزی جلوگیری شود.
تداخلات دارویی واکسن آنفلوانزا
تداخلات دارویی واکسن آنفلوانزا
پزشکان باید پیش از تجویز واکسن آنفلوانزا، سابقه دارویی بیمار را به دقت بررسی کنند. تداخلات دارویی بسته به نوع واکسن (غیرفعال تزریقی یا زنده ضعیف‌شده استنشاقی) متفاوت است:
۱. داروهای ضدویروس فعال علیه آنفلوانزا
• نام داروها: اسلتامیویر، زانامیویر، پرامیویر، بالوکساویر.
• نوع تداخل: این داروها با واکسن زنده ضعیف‌شده (اسپری بینی) تداخل جدی دارند. مصرف داروهای ضدویروسی باعث توقف تکثیر ویروس زنده واکسن شده و اثربخشی واکسیناسیون را به شدت کاهش می‌دهد.
• توصیه بالینی: واکسن زنده نباید تا 48 ساعت پس از قطع اسلتامیویر یا زانامیویر، تا 5 روز پس از پرامیویر و تا 17 روز پس از بالوکساویر تجویز شود. همچنین اگر بیمار تا 14 روز پس از دریافت واکسن زنده، نیازمند مصرف این داروهای ضدویروسی شد، واکسیناسیون مجدد با واکسن غیرفعال ضروری است. این داروها هیچ تداخلی با واکسن‌های غیرفعال (تزریقی) ندارند.
۲. داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
• نام داروها: کورتیکواستروئیدها (با دوز بالا و سیستمیک)، داروهای شیمی‌درمانی ضدسرطان، داروهای بیولوژیک (مانند ریتوکسیماب، اینفلیکسی‌مب)، آزاتیوپرین، سیکلوسپورین.
• نوع تداخل: کاهش پاسخ ایمنی هومورال و سلولی به واکسن.
• توصیه بالینی: مصرف این داروها باعث می‌شود بیمار آنتی‌بادی کافی در پاسخ به واکسن (چه زنده و چه غیرفعال) تولید نکند. با این حال، واکسن غیرفعال همچنان در این بیماران توصیه می‌شود، اگرچه ممکن است اثربخشی کمتری داشته باشد. واکسن زنده ضعیف‌شده در این بیماران مطلقا ممنوع است.
۳. سالیسیلات‌ها
• نام داروها: آسپرین، بیسموت ساب سالیسیلات.
• نوع تداخل: افزایش خطر بروز سندرم ری در کودکان و نوجوانان.
• توصیه بالینی: تجویز واکسن زنده ضعیف‌شده در کودکان و نوجوانان (گروه سنی 2 تا 17 سال) که تحت درمان با آسپرین یا سایر سالیسیلات‌ها هستند، مطلقا ممنوع است.
۴. داروهای تب‌بر و مسکن (استفاده پیشگیرانه)
• نام داروها: استامینوفن، ایبوپروفن.
• نوع تداخل: احتمال کاهش خفیف پاسخ ایمنی.
• توصیه بالینی: تجویز پیشگیرانه این داروها قبل از واکسیناسیون برای جلوگیری از تب و درد توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است پاسخ آنتی‌بادی به واکسن را اندکی کاهش دهند. با این حال، استفاده از آن‌ها پس از واکسیناسیون برای مدیریت عوارض ایجاد شده بلامانع است.
تداخل با غذا
• واکسن آنفلوانزا هیچ‌گونه تداخل شناخته‌شده‌ای با غذاها یا نوشیدنی‌ها ندارد و نیازی به ناشتا بودن یا پرهیز غذایی خاصی قبل یا بعد از واکسیناسیون نیست.
• نکته بالینی در خصوص حساسیت غذایی: در گذشته آلرژی به تخم‌مرغ یک احتیاط جدی محسوب می‌شد. اما بر اساس جدیدترین دستورالعمل‌های بین‌المللی، افراد مبتلا به آلرژی به تخم‌مرغ (با هر شدتی، حتی آنافیلاکسی) می‌توانند هر نوع واکسن آنفلوانزا (متناسب با سن خود) را بدون نیاز به اقدامات احتیاطی بیشتر از پروتکل‌های استاندارد واکسیناسیون دریافت کنند.
تداخل در آزمایشات تشخیصی
واکسیناسیون آنفلوانزا می‌تواند به طور موقت باعث بروز تداخل در برخی آزمایش‌های سرولوژی شود که آگاهی از آن‌ها برای پزشکان جهت جلوگیری از تشخیص‌های اشتباه ضروری است:
• مثبت کاذب در آزمایش‌های ویروسی: واکسیناسیون آنفلوانزا (به ویژه واکسن‌های غیرفعال) می‌تواند باعث ایجاد نتایج مثبت کاذب در آزمایش‌های غربالگری مبتنی بر روش الایزا برای آنتی‌بادی‌های ویروس نقص ایمنی انسانی (اچ‌آی‌وی نوع یک)، ویروس هپاتیت سی و ویروس تی‌لنفوتروپیک انسانی شود.
• مدیریت بالینی: این نتایج مثبت کاذب معمولا گذرا هستند و تا چند هفته پس از واکسیناسیون برطرف می‌شوند. در صورت مواجهه با نتیجه مثبت غیرمنتظره در این آزمایش‌ها به فاصله کوتاهی پس از تزریق واکسن آنفلوانزا، پزشک باید از آزمایش‌های تاییدکننده دقیق‌تر (مانند روش وسترن بلات یا پی‌سی‌آر) برای تایید یا رد تشخیص استفاده نماید.

شرایط نگهداری واکسن آنفولانزا
• دمای یخچال: ۲تا ۸ درجه سانتی‌گراد
• دور از نور مستقیم
• هرگز منجمد نشود. در صورت یخ‌زدگی باید دور ریخته شود

نام‌های تجاری

واکسن اینفلوواک 4 ظرفیتی (بهستان دارو)، سرنگ آماده تزریق گریپول پلاس [پروتئین نو ترکیب سبحان]، سرنگ آماده تزریق اینفلکسال وی [کی بی سی]، سرنگ آماده تزریق فلواریکس [جهان بهبود]، سرنگ قابل تزریق اینفلوواک سه ظرفیتی [بهستان دارو]، سرنگ آماده تزریق فلواد [اوین دارو]، سرنگ آماده تزریق جی سی فلو 0.5 میلی لیتر تک دوز [اهران تجارت]، سرنگ آماده تزریق واکسی گریپ 0.5میلی لیتر [کی بی سی]، سرنگ پر شده آماده تزریق فرآورده اگریپال تک دوزی [اوین دارو]، سرنگ آماده تزریق جی سی فلو 0.5 میلی لیتر 10 دوز [اهران تجارت]، سرنگ آماده تزریق اسکای سل فلو سه ظزفیتی تک دوز [داروسازی رستاژن دارو]، سرنگ آماده تزریق اسکای سل فلو چهارظرفیتی تک دوز [داروسازی رستاژن دارو]، سرنگ آماده تزریق اولتریکس کوادری تک دوز [داروسازی رستاژن دارو]، سرنگ آماده تزریق اینفلوواک تترا [بهستان دارو]، سرنگ آماده تزریق چهار ظرفیتی فلوگارد تک دوز [نیواد فارمد سلامت]، Grippol PLUS Prefilled Syringe 1 Dose [پروتئین نو ترکیب سبحان]، INFLEXAL V Injection,Prefilled syringe [کی بی سی]، FLUARIX Injection,Prefilled syringe [جهان بهبود]، INFLUVAC TRIVALENT Injection,Prefilled syringe [بهستان دارو]، FLUAD Injection,Prefilled syringe [اوین دارو]، GC FLU Injection 0.5ml,PFS-1PFS/PACK [اهران تجارت]، VAXIGRIP Injection,Prefilled syringe 0.5 ml [کی بی سی]، Agrippal injection, prefilled syringe 1 dose [اوین دارو]، GC FLU Injection 0.5ml,PFS-10PFS/PACK [اهران تجارت]، SKYCELLFLU TRIVALENT injection 1 Dose [داروسازی رستاژن دارو]، SKYCELLFLU QUADRIVALENT injection 1 Dose [داروسازی رستاژن دارو]، ULTRIX QUADRI TETRAVALENT injection 1 Dose [داروسازی رستاژن دارو]، INFLUVAC TETRA VACCINE ,Prefilled syringe [بهستان دارو]، FLUGUARD TETRAVALENT injection 1 Dose [نیواد فارمد سلامت]، ساشه اکتوویت پاور، قرص اکتوکلوپیدوگرل 75 میلی گرم، قرص کلوپیدوگرل اکتوور 75 میلی گرم، سافت ژل پروستانن فیتومد، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا

اشکال دارویی

قرص، شربت، آمپول، ویال، ژل، اسپری، پودر، ساشه، محلول