دکتر کجا | پزشک یاب و نوبت دهی آنلاین

در حال آماده سازی دکتر کجا...

پرش به محتوای اصلی
بانک اطلاعات دارویی

هیدروکورتیزون-موضعی

Hydrocortisone topical

پماد هیدروکورتیزون برای خارش، اگزما، حساسیت پوستی و قرمزی پوست به‌کار می‌رود. در این مطلب می‌خوانید پماد هیدروکورتیزون برای چیست، عوارض آن چیست، نحوه مصرف، مصرف برای صورت و واژن، بارداری، کودکان و تفاوت کرم و پماد.

معرفی و توضیحات
مقایسه هیدروکورتیزون با بتامتازون، کلوتریمازول و زینک اکساید
این داروها کار یکسانی ندارند و جایگزین مستقیم هم نیستند. انتخاب دارو باید بر اساس علت مشکل پوستی انجام شود.
• هیدروکورتیزون: برای کم کردن خارش، قرمزی و التهاب پوست در موارد مناسب
• بتامتازون: داروی کورتونی قوی‌تر که مصرف نادرست آن عوارض بیشتری دارد
• کلوتریمازول: داروی ضدقارچ برای قارچ پوستی
• زینک اکساید: محافظ پوست در برابر رطوبت و تحریک
• کالاندولا: فرآورده گیاهی که اثر آن با هیدروکورتیزون یکسان نیست
اگر علت مشکل قارچ، عفونت، جوش، زخم یا تبخال باشد، هیدروکورتیزون ممکن است انتخاب مناسبی نباشد.
فارماکوکینتیک هیدروکورتیزون-موضعی
الف. جذب
میزان جذب:
جذب موضعی هیدروکورتیزون به عوامل متعددی بستگی دارد:
• قوام فرآورده: جذب پمادها و کرم‌ها معمولاً بیشتر از لوسیون‌ها است.
• سلامت پوست: جذب از طریق پوست آسیب‌دیده، ملتهب یا نازک (مانند زخم‌ها، سوختگی‌ها یا اگزما) به طور چشمگیری افزایش می‌یابد.
• محل استعمال: جذب از نواحی با نفوذپذیری بالا (مانند ناحیه تناسلی، صورت و زیر بغل) یا پوست نازک (مانند پلک‌ها) بیشتر از نواحی ضخیم‌تر (مانند کف دست و پا) است.
• انسداد: استفاده از پانسمان‌های بسته (مانند پوشک در کودکان) جذب دارو را تا ۱۰ برابر افزایش می‌دهد.
• اثر بالینی: هر چه جذب موضعی بیشتر باشد، خطر بروز عوارض جانبی موضعی (مانند آتروفی پوست) و سیستمیک (مانند سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال) افزایش می‌یابد.
ب. توزیع و متابولیسم
• توزیع: مقدار کمی از دارو که جذب سیستمیک می‌شود، به سرعت در بدن توزیع می‌گردد.
• متابولیسم: هیدروکورتیزون جذب‌شده عمدتاً در کبد به ترکیبات غیرفعال تبدیل می‌شود. همچنین، بخشی از متابولیسم ممکن است در خود سلول‌های پوست رخ دهد.
ج. دفع
• مسیر دفع: متابولیت‌های غیرفعال دارو عمدتاً از طریق کلیه‌ها و ادرار دفع می‌شوند.
• نیمه‌عمر: نیمه‌عمر بیولوژیکی هیدروکورتیزون موضعی جذب‌شده نسبتاً کوتاه است، اما نیمه‌عمر فعالیت بیولوژیکی در پوست ممکن است طولانی‌تر باشد.
موارد مصرف
پماد هیدروکورتیزون برای جای جوش کاربرد دارد؟
برای جای جوش، این دارو معمولاً انتخاب مناسبی نیست. جای جوش ممکن است به شکل لک، قرمزی یا فرورفتگی باشد و هرکدام روش مراقبت جداگانه دارد. مصرف خودسرانه کورتون روی جای جوش می‌تواند به پوست آسیب بزند.
پماد هیدروکورتیزون برای خارش بیضه یا آلت کاربرد دارد؟
پوست بیضه و آلت حساس است و دارو ممکن است در این ناحیه بیشتر جذب شود. مصرف طولانی یا خودسرانه می‌تواند باعث نازک شدن پوست، سوزش، تغییر رنگ یا بدتر شدن قارچ شود.
موارد مصرف هیدروکورتیزون-موضعی
هیدروکورتیزون موضعی یک کورتیکواستروئید با قدرت کم تا متوسط است که به دلیل خواص ضدالتهابی، ضدخارش و تنگ‌کننده عروق، کاربرد گسترده‌ای در درماتولوژی دارد. این راهنمای تخصصی برای استفاده بالینی پزشکان تدوین شده است.
۱. موارد مصرف تأیید شده
هیدروکورتیزون موضعی برای مدیریت و تسکین علائم التهابی و خارش در انواع بیماری‌های پوستی پاسخ‌دهنده به کورتیکواستروئیدها تأیید شده است.
الف. درماتیت
توضیحات کاربردی و بالینی:
• درماتیت تماسی: این شایع‌ترین مورد استفاده است و شامل واکنش‌های آلرژیک (مانند واکنش به نیکل، پیچک سمی) یا درماتیت‌های تحریکی (ناشی از مواد شیمیایی، صابون‌ها یا مواد شوینده) است. هیدروکورتیزون با کاهش پاسخ التهابی و ادم، به تسکین سریع قرمزی و خارش کمک می‌کند.
• درماتیت آتوپیک یا اگزما: این دارو برای مدیریت فازهای عود خفیف تا متوسط درماتیت آتوپیک استفاده می‌شود. هیدروکورتیزون موضعی معمولاً برای نواحی حساس مانند صورت، چین‌های پوستی (مانند زیر بغل و کشاله ران) و در کودکان، به دلیل قدرت کمتر و خطر جذب سیستمیک پایین‌تر نسبت به استروئیدهای قوی‌تر، داروی انتخابی است.
• درماتیت سبورئیک: برای کاهش التهاب و قرمزی پوست سر، صورت و سایر نواحی سبورئیک استفاده می‌شود.
ب. پسوریازیس
توضیحات کاربردی و بالینی:
• هیدروکورتیزون موضعی برای درمان پلاک‌های خفیف تا متوسط پسوریازیس که به درمان‌های قوی‌تر نیاز ندارند، تأیید شده است.
• به دلیل قدرت نسبتاً کم، اغلب در نواحی حساس و نازک پوست (مانند صورت و ناحیه تناسلی) که پوست به استروئیدهای قوی‌تر حساس است، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ج. نیش حشرات و خارش‌های موضعی
توضیحات کاربردی و بالینی:
• برای تسکین سریع خارش و ادم (تورم) ناشی از نیش حشرات، گزیدگی یا سایر تحریکات پوستی خفیف و موضعی استفاده می‌شود.
• این دارو با کاهش آزادسازی هیستامین و سایر واسطه‌های التهابی، پاسخ خارش و التهاب را به سرعت مهار می‌کند.
۲. موارد مصرف خارج از برچسب
به دلیل خواص ضدالتهابی و تسکین‌دهنده، هیدروکورتیزون موضعی به صورت گسترده در موارد زیر مورد استفاده بالینی قرار می‌گیرد، هرچند که رسماً تأیید نشده است:
الف. هموروئید (بواسیر) و شقاق مقعدی
توضیحات کاربردی و بالینی:
• هموروئید: هیدروکورتیزون (اغلب در ترکیب با سایر ترکیبات مانند بی‌حس‌کننده‌ها و محافظ‌ها) به دلیل خاصیت ضدالتهابی، برای کاهش تورم، التهاب و خارش مرتبط با هموروئید داخلی و خارجی تجویز می‌شود.
• شقاق مقعدی: در مراحل اولیه و خفیف، برای کاهش التهاب و ادم موضعی که ممکن است درد را تشدید کند، استفاده می‌شود. (هرچند داروهایی مانند نیتروگلیسیرین موضعی یا بلوک‌کننده‌های کانال کلسیم برای درمان شقاق مزمن ارجح هستند).
ب. ویتیلیگو
توضیحات کاربردی و بالینی:
• مکانیسم: ویتیلیگو یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به سلول‌های ملانوسیت حمله می‌کند.
• کاربرد خارج از برچسب: هیدروکورتیزون موضعی (اغلب کرم ۱%) برای کاهش فعالیت ایمنی موضعی در نواحی کوچک و تازه درگیر استفاده می‌شود. به دلیل قدرت کم، معمولاً به عنوان درمان اولیه یا در نواحی حساس، به ویژه در کودکان، به کار می‌رود و در صورت عدم پاسخ، استروئیدهای قوی‌تر تجویز می‌شود.
ج. بالانیت و التهاب ولو
توضیحات کاربردی و بالینی:
• برای درمان بالانیت (التهاب سر آلت تناسلی) یا ولویت (التهاب فرج) ناشی از علل غیرعفونی (مانند درماتیت تحریکی یا آلرژیک).
• به دلیل نازک بودن پوست این نواحی و خطر جذب بالای استروئید، هیدروکورتیزون به دلیل قدرت کم، داروی انتخابی است.
مکانیسم اثر
مکانیسم اثر هیدروکورتیزون-موضعی
هیدروکورتیزون موضعی یک کورتیکواستروئید با قدرت پایین تا متوسط است که به طور گسترده در درماتولوژی استفاده می‌شود. هیدروکورتیزون موضعی اثر خود را از طریق سه مکانیسم اصلی اعمال می‌کند که همگی ناشی از پیوند آن به گیرنده‌های اختصاصی استروئیدی درون سلول‌های هدف هستند:
الف. فعالیت ضدالتهابی
• مکانیسم مولکولی: هیدروکورتیزون به گیرنده‌های گلوک  وکورتیکوئیدی داخل سیتوپلاسم سلول‌های هدف (مانند کراتینوسیت‌ها، لنفوسیت‌ها و ماکروفاژها) متصل می‌شود. کمپلکس دارو-گیرنده به هسته سلول منتقل شده و بر رونویسی ژن‌های التهابی تأثیر می‌گذارد.
• مهار واسطه‌های التهابی: این دارو سنتز لیپوکورتین‌ها (یا آنکسین A۱) را القا می‌کند. لیپوکورتین‌ها آنزیم فسفولیپاز A_2 را مهار می‌کنند.
• نتیجه: مهار فسفولیپاز A_2 از آزادسازی پیش‌سازهای اسید آراشیدونیک جلوگیری می‌کند و در نتیجه، تولید واسطه‌های التهابی قوی مانند پروستاگلاندین‌ها و لکوترین‌ها را کاهش می‌دهد. این فرایند منجر به کاهش قرمزی، ادم (تورم) و درد در ضایعه پوستی می‌شود.
ب. فعالیت تنگ‌کننده عروق
• مکانیسم: کورتیکواستروئیدها مستقیماً باعث انقباض عروق خونی (به ویژه آرتریول‌های کوچک) در محل استعمال می‌شوند.
• نتیجه: کاهش جریان خون موضعی، که به نوبه خود به کاهش اریتم (قرمزی) و ادم مرتبط با التهاب کمک می‌کند.
ج. اثرات ضد تکثیری
• مکانیسم: هیدروکورتیزون موضعی تکثیر سلول‌های مختلف، به ویژه کراتینوسیت‌ها را مهار می‌کند.
• نتیجه: این خاصیت به ویژه در بیماری‌هایی مانند پسوریازیس (که با تکثیر سریع سلول‌های پوست مشخص می‌شود) مفید است و باعث کاهش ضخامت پلاک‌ها می‌شود.
نحوه مصرف
نحوه مصرف پماد هیدروکورتیزون
طرز استفاده از پماد هیدروکورتیزون چگونه است؟
معمولاً مقدار کمی از دارو به صورت لایه نازک روی قسمت درگیر پوست مالیده می‌شود. پوست بهتر است تمیز و خشک باشد، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد. مالیدن مقدار زیاد دارو اثر درمانی را بیشتر نمی‌کند و می‌تواند خطر عوارض را بالا ببرد.
پماد هیدروکورتیزون چند بار در روز استفاده می‌شود؟
تعداد دفعات مصرف برای همه افراد یکسان نیست. محل مصرف، سن، شدت مشکل و نوع فرآورده اهمیت دارد. بهتر است تعداد دفعات مصرف طبق نسخه پزشک یا راهنمای داروساز باشد.
پماد هیدروکورتیزون چند روز استفاده شود؟
مصرف این دارو معمولاً باید کوتاه‌مدت باشد، به‌ویژه روی صورت، اطراف چشم، زیر بغل، کشاله ران، ناحیه تناسلی و پوست کودکان. اگر علائم بهتر نشود یا بدتر شود، ادامه مصرف بدون بررسی مناسب نیست.
پماد هیدروکورتیزون را با مرطوب‌کننده چطور استفاده کنیم؟
مرطوب‌کننده می‌تواند به کاهش خشکی و تحریک پوست کمک کند. بهتر است دارو و مرطوب‌کننده با مقدار زیاد و همزمان روی هم مالیده نشوند، مگر اینکه پزشک یا داروساز چنین گفته باشد. فاصله دادن بین مصرف آن‌ها در بسیاری از موارد باعث می‌شود پوست بهتر دارو را تحمل کند.
توصیه های دارویی هیدروکورتیزون-موضعی
۱. توصیه‌های دارویی ویژه بیمار
بیماران باید در مورد نحوه صحیح مصرف، محدودیت‌های زمانی و علائم هشداردهنده آموزش ببینند:
الف. نحوه صحیح استعمال
• استفاده کم: به بیمار تأکید کنید که مقدار کمی از دارو کافی است. مقدار دارو باید به اندازه‌ای باشد که یک لایه نازک و نامرئی روی ناحیه آسیب‌دیده ایجاد کند. استفاده از مقدار زیاد، اثربخشی را افزایش نداده و تنها خطر جذب را بالا می‌برد.
• مالش ملایم: دارو را به آرامی و به طور کامل روی ضایعه بمالید تا جذب شود.
• تکرار مصرف: معمولاً یک تا دو بار در روز، طبق دستور پزشک، استفاده شود.
• شستشوی دست: پس از استفاده (مگر اینکه دارو برای دست‌ها تجویز شده باشد)، دست‌ها باید کاملاً شسته شوند.
ب. محدودیت‌های ایمنی و زمانی
• مدت درمان: درمان باید به کوتاه‌ترین زمان ممکن محدود شود. اگر ضایعه پس از ۷ روز بهبود نیافت، بیمار باید به پزشک مراجعه کند.
• اجتناب از پانسمان بسته: بیمار نباید پس از استعمال دارو، ناحیه را با بانداژ، پلاستیک یا پوشک (در کودکان) بپوشاند، مگر اینکه صراحتاً توسط پزشک دستور داده شده باشد. پانسمان بسته جذب دارو را به شدت افزایش می‌دهد.
• نواحی حساس: به بیمار هشدار دهید که از مصرف دارو در نواحی اطراف چشم، داخل دهان یا واژن خودداری کند. استفاده در صورت باید بسیار محدود و کوتاه باشد.
• پوشاندن علائم عفونت: بیمار باید بداند که استروئید علائم عفونت را پنهان می‌کند. در صورت مشاهده هرگونه قرمزی شدید، ترشحات چرکی یا تشدید ضایعه، باید دارو قطع شده و با پزشک تماس بگیرد.
۲. توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
تصمیمات بالینی پزشک باید بر اساس ارزیابی نوع ضایعه، محل آن و شرایط سنی و بالینی بیمار باشد.
الف. انتخاب فرمولاسیون و قدرت
• قدرت هیدروکورتیزون: هیدروکورتیزون در فرمولاسیون‌های مختلفی عرضه می‌شود (مانند ۰.۵% تا ۲.۵%). معمولاً فرم ۱% یا ۲.۵% برای اگزما و التهاب استفاده می‌شود.
انتخاب پایه:
• پماد: برای ضایعات خشک، ضخیم و مزمن (مانند پسوریازیس مزمن). پمادها بیشترین نفوذ را دارند.
• کرم: برای ضایعات حاد، مرطوب یا نواحی چین‌دار (مانند زیر بغل و کشاله ران). کرم‌ها راحت‌تر پخش می‌شوند.
• لوسیون و محلول: برای نواحی پوشیده از مو (مانند پوست سر).
• قانون واحد نوک انگشت: پزشک می‌تواند برای تعیین دوز مناسب، از قانون واحد نوک انگشت استفاده کند (مقدار کرمی که روی بند اول انگشت بالغ قرار می‌گیرد). این مقدار برای پوشاندن تقریبی سطح کف دو دست کافی است.
ب. ملاحظات پایش و ایمنی سیستمیک
• کودکان و نوزادان: استفاده در کودکان باید با حداقل دوز و کوتاه‌ترین دوره (اغلب زیر ۷ روز) صورت گیرد. باید به والدین در مورد عدم استفاده از دارو زیر پوشک هشدار داد.
• سرکوب محور HPA: در صورت تجویز هیدروکورتیزون برای مدت طولانی (بیش از چند هفته) یا برای سطوح وسیع، باید بیمار از نظر علائم بالینی سرکوب آدرنال پایش شود و در صورت لزوم، آزمایش‌های تشخیصی (مانند تست ACTH) انجام گیرد.
• عدم پاسخ به درمان: اگر پس از یک دوره مناسب درمان، ضایعه بهبود نیافت، باید مجدداً تشخیص را ارزیابی کرد (رد کردن عفونت، درماتیت تماسی به پایه فرآورده، یا نیاز به استروئید قوی‌تر).
موارد منع مصرف
منع مصرف هیدروکورتیزون-موضعی
۱. موارد منع مصرف مرتبط با بیماری
منع مصرف اصلی هیدروکورتیزون موضعی به دلیل خاصیت سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و ضدالتهابی آن است که می‌تواند عفونت‌های موضعی را تشدید یا پنهان سازد.
الف. عفونت‌های موضعی درمان نشده
• علت منع مصرف: وجود عفونت‌های فعال ویروسی، باکتریایی، قارچی یا انگلی در ناحیه تحت درمان.
• توضیحات بالینی: کورتیکواستروئیدها (مانند هیدروکورتیزون) با کاهش پاسخ ایمنی موضعی، می‌توانند تکثیر عوامل بیماری‌زا را تسریع کرده و علائم عفونت (مانند قرمزی و التهاب) را پنهان سازند. بنابراین، استفاده از هیدروکورتیزون موضعی در ضایعات ناشی از تبخال (هرپس سیمپلکس)، آبله مرغان، سل پوستی یا عفونت‌های قارچی درمان نشده، اکیداً منع دارد. ابتدا باید عفونت مورد نظر با داروی ضدعفونت مناسب درمان شود.
ب. حساسیت مفرط
• علت منع مصرف: سابقه واکنش‌های آلرژیک یا حساسیت مفرط به هیدروکورتیزون یا هر یک از اجزای دیگر فرآورده (مانند مواد نگه‌دارنده یا پایه کرم).
• توضیحات بالینی: در صورت وجود سابقه آلرژی، استفاده از این دارو می‌تواند منجر به درماتیت تماسی آلرژیک شود که ممکن است با ضایعه اصلی اشتباه گرفته شده و منجر به ادامه درمان و تشدید وضعیت شود.
ج. آکنه و روزاسه
• علت منع مصرف: اگرچه این منع مصرف مطلق نیست، اما استفاده از هیدروکورتیزون در نواحی درگیر آکنه یا روزاسه توصیه نمی‌شود.
• توضیحات بالینی: استروئیدهای موضعی می‌توانند باعث تشدید آکنه یا ایجاد نوعی آکنه به نام آکنه استروئیدی شوند. همچنین، در بیماران روزاسه، مصرف موضعی استروئید می‌تواند باعث برافروختگی، تلانژکتازی (گشاد شدن عروق خونی) و درماتیت پری اورال (التهاب اطراف دهان) شود.
۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
الف. بارداری
• طبقه‌بندی خطر: هیدروکورتیزون موضعی معمولاً در رده C قرار می‌گیرد.
• احتیاط بالینی: اگرچه جذب سیستمیک هیدروکورتیزون کم است، اما استفاده طولانی‌مدت، دوز بالا یا مصرف بر روی سطح وسیعی از پوست، به ویژه در سه ماهه اول، توصیه نمی‌شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از دوزهای زیاد استروئیدهای موضعی ممکن است با افزایش اندکی در خطر وزن کم هنگام تولد مرتبط باشد. پزشک باید تنها در صورت لزوم قطعی و بر اساس ارزیابی دقیق منفعت-خطر، دارو را تجویز کند.
ب. شیردهی
• انتقال به شیر مادر: جذب سیستمیک هیدروکورتیزون موضعی کم است و انتظار نمی‌رود که مقدار قابل توجهی وارد شیر مادر شود.
• احتیاط بالینی: به عنوان یک اقدام احتیاطی، توصیه می‌شود از مصرف هیدروکورتیزون بر روی سینه یا ناحیه نوک پستان خودداری شود تا از بلع مستقیم دارو توسط نوزاد جلوگیری گردد. در صورت نیاز به استفاده در نواحی دیگر، دوز پایین و کوتاه‌مدت ارجح است.
۳. موارد منع مصرف کودکان
• نوزادان و کودکان خردسال: هیدروکورتیزون موضعی، حتی با قدرت کم، باید با احتیاط فراوان در کودکان و نوزادان استفاده شود.
• افزایش جذب سیستمیک: کودکان و نوزادان، به دلیل نسبت بالای مساحت سطح پوست به وزن بدن، پوست نازک‌تر و استفاده مکرر از پانسمان بسته (مانند پوشک)، خطر جذب سیستمیک بیشتر را دارند.
• سرکوب محور آدرنال: این جذب بالاتر می‌تواند منجر به سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال شود. این امر در صورت قطع ناگهانی دارو می‌تواند منجر به نارسایی آدرنال شود.
• توصیه بالینی: درمان باید محدود به کوتاه‌ترین زمان ممکن و کمترین دوز مؤثر باشد و از استفاده در زیر پوشک یا پانسمان‌های بسته اجتناب شود.
هشدارها و احتیاط‌ها
مصرف هیدروکورتیزون در سالمندان چه احتیاطی دارد؟
پوست سالمندان معمولاً نازک‌تر و آسیب‌پذیرتر است. مصرف طولانی یا زیاد ممکن است باعث کبودی، نازک شدن پوست یا دیر خوب شدن زخم‌ها شود.
هشدارها و موارد احتیاط قبل از مصرف
هیدروکورتیزون نباید روی هر ضایعه پوستی استفاده شود. اگر علت مشکل مشخص نیست، مصرف آن می‌تواند نشانه‌ها را تغییر دهد و تشخیص را سخت‌تر کند.
• حساسیت قبلی به هیدروکورتیزون یا داروهای کورتونی
• زخم باز یا بریدگی عمیق
• پوست چرکی، ترشح‌دار یا دردناک
• قارچ پوستی درمان‌نشده
• تبخال یا تاول‌های مشکوک
• جوش شدید روی صورت
• مصرف اطراف چشم، صورت، کشاله ران و ناحیه تناسلی
• مصرف برای کودکان و نوزادان
• مصرف روی سطح وسیع پوست
• استفاده زیر پوشک، پانسمان یا لباس خیلی تنگ
• دیابت، چون زخم و عفونت پوستی ممکن است دیرتر خوب شود
هشدار ها هیدروکورتیزون-موضعی
۱. هشدارهای کاربردی و جامع
پزشکان باید در تجویز هیدروکورتیزون موضعی، به ویژه برای دوره‌های طولانی یا در نواحی حساس، هشدارهای زیر را مد نظر قرار دهند:
الف. خطر سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال
• هشدار اصلی: اگرچه هیدروکورتیزون موضعی قدرت کمی دارد، اما استفاده بیش از حد، طولانی‌مدت، یا استفاده در سطوح وسیع بدن و نواحی دارای انسداد می‌تواند منجر به جذب سیستمیک قابل توجه شود.
• عوارض: جذب سیستمیک می‌تواند سرانجام منجر به سرکوب موقت محور آدرنال شود، که در صورت قطع ناگهانی دارو می‌تواند منجر به نارسایی حاد آدرنال شود. این خطر در کودکان، به دلیل نسبت سطح به وزن بالا، و در استفاده زیر پوشک (به عنوان پانسمان بسته) به شدت افزایش می‌یابد.
• اقدام بالینی: درمان باید به کوتاه‌ترین دوره و کمترین دوز مؤثر محدود شود. در صورت نیاز به درمان طولانی‌مدت، پایش دوره‌ای عملکرد محور آدرنال (مثلاً با تست تحریک ACTH) توصیه می‌شود.
ب. عوارض موضعی و آتروفی پوست
• نازک شدن پوست: استفاده طولانی‌مدت (معمولاً بیش از ۴ تا ۶ هفته) می‌تواند باعث نازک شدن دائمی پوست، ایجاد ترک‌های پوستی (استریا)، گشاد شدن مویرگ‌ها (تلانژکتازی) و افزایش حساسیت پوست شود.
• نواحی حساس: این عوارض در نواحی نازک پوست مانند صورت، گردن، و چین‌های پوستی (مانند زیر بغل و کشاله ران) سریع‌تر و شدیدتر بروز می‌کنند.
• اقدام بالینی: مصرف در نواحی حساس باید به چند روز (حداکثر یک هفته) محدود شود و به صورت متناوب باشد.
ج. تشدید عفونت‌های موضعی
• هشدار: استفاده از استروئیدها می‌تواند علائم بالینی عفونت‌های موضعی (مانند قرمزی، تورم و خارش) را بپوشاند. اگر عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا قارچی در ناحیه تحت درمان وجود داشته باشد، هیدروکورتیزون می‌تواند تکثیر پاتوژن را تسهیل کرده و بیماری را تشدید کند (مانند تبخال منتشر).
• توصیه: در صورت مشکوک بودن به عفونت، باید قبل از شروع هیدروکورتیزون، درمان ضد میکروبی مناسب آغاز شود.
د. عوارض چشمی
• گلوکوم و آب مروارید: تماس طولانی‌مدت هیدروکورتیزون موضعی با چشم (به ویژه در نواحی اطراف چشم) می‌تواند خطر ابتلا به گلوکوم (افزایش فشار داخل چشم) و آب مروارید (کاتاراکت) را افزایش دهد.
• اقدام بالینی: از تماس دارو با چشم باید جداً خودداری شود.
۲. اوردوز هیدروکورتیزون موضعی و درمان
اوردوز حاد و جدی ناشی از مصرف موضعی هیدروکورتیزون بسیار نادر است. نگرانی اصلی اوردوز مزمن است که منجر به سمیت سیستمیک می‌شود.
الف. علائم اوردوز
• اوردوز حاد: معمولاً به دلیل جذب پایین موضعی، علائم حاد سمیت مشاهده نمی‌شود.
• اوردوز مزمن (سمیت سیستمیک): اوردوز مزمن ناشی از استفاده طولانی‌مدت، دوز بالا و در شرایط جذب افزایش یافته است.
• علائم سرکوب محور آدرنال: ضعف، خستگی، بی‌اشتهایی، تهوع، افت فشار خون و هیپوگلیسمی (افت قند خون).
• سندروم کوشینگ: علائم ناشی از افزایش مزمن گلوکوکورتیکوئیدها شامل افزایش وزن در تنه، صورت گرد، قوز بوفالو، و رشد موی زائد (هیرسوتیسم) است.
ب. مدیریت و درمان اوردوز
مدیریت درمان در صورت مشکوک بودن به سرکوب محور آدرنال یا سندروم کوشینگ ضروری است:
• قطع دارو: قطع ناگهانی دارو باید با احتیاط فراوان صورت گیرد، زیرا خطر بحران آدرنال وجود دارد.
• قطع تدریجی: در صورت تشخیص سرکوب محور HPA، قطع دارو باید به صورت تدریجی و تحت نظارت پزشکی انجام شود تا فرصت کافی برای بازگشت عملکرد طبیعی آدرنال فراهم گردد.
• درمان حمایتی: در موارد نارسایی آدرنال اثبات شده، ممکن است نیاز به تجویز موقت دوزهای استرس‌زای کورتیکواستروئیدهای سیستمیک (مانند هیدروکورتیزون خوراکی یا تزریقی) و جایگزینی مایعات و الکترولیت‌ها باشد.
• پایش آزمایشگاهی: انجام تست تحریک ACTH برای ارزیابی میزان سرکوب محور آدرنال و پایش سطح قند خون و الکترولیت‌ها برای مدیریت عوارض جانبی متابولیک.
بارداری
هیدروکورتیزون موضعی در بارداری و شیردهی
مصرف هیدروکورتیزون موضعی در بارداری
در بارداری، مصرف هیدروکورتیزون باید با نظر پزشک باشد، مخصوصاً اگر قرار است روی سطح وسیع، برای مدت طولانی یا روی نواحی حساس استفاده شود. پزشک شرایط مادر، محل مصرف و شدت علائم را بررسی می‌کند.
پماد هیدروکورتیزون برای خارش بارداری
خارش در بارداری همیشه ساده نیست. اگر خارش شدید، گسترده، همراه با زرد شدن پوست، تیره شدن ادرار یا خارش کف دست و پا باشد، بررسی پزشکی لازم است و نباید فقط با پماد کنترل شود.
مصرف هیدروکورتیزون موضعی در شیردهی
در دوران شیردهی، نباید دارو با دهان نوزاد تماس پیدا کند. مصرف روی نوک پستان یا نزدیک آن فقط باید با نظر پزشک انجام شود. اگر دارو در ناحیه‌ای استفاده شده که ممکن است با پوست یا دهان نوزاد تماس داشته باشد، باید احتیاط شود.
هیدروکورتیزون موضعی در بارداری مجاز است؟
در بارداری فقط با نظر پزشک مصرف شود، به‌ویژه اگر محل مصرف وسیع، حساس یا نیازمند مصرف طولانی باشد.
مصرف در بارداری هیدروکورتیزون-موضعی
گروه C
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.
شیردهی
هیدروکورتیزون موضعی در بارداری و شیردهی
مصرف هیدروکورتیزون موضعی در بارداری
در بارداری، مصرف هیدروکورتیزون باید با نظر پزشک باشد، مخصوصاً اگر قرار است روی سطح وسیع، برای مدت طولانی یا روی نواحی حساس استفاده شود. پزشک شرایط مادر، محل مصرف و شدت علائم را بررسی می‌کند.
پماد هیدروکورتیزون برای خارش بارداری
خارش در بارداری همیشه ساده نیست. اگر خارش شدید، گسترده، همراه با زرد شدن پوست، تیره شدن ادرار یا خارش کف دست و پا باشد، بررسی پزشکی لازم است و نباید فقط با پماد کنترل شود.
مصرف هیدروکورتیزون موضعی در شیردهی
در دوران شیردهی، نباید دارو با دهان نوزاد تماس پیدا کند. مصرف روی نوک پستان یا نزدیک آن فقط باید با نظر پزشک انجام شود. اگر دارو در ناحیه‌ای استفاده شده که ممکن است با پوست یا دهان نوزاد تماس داشته باشد، باید احتیاط شود.
هیدروکورتیزون موضعی در شیردهی چه شرایطی دارد؟
نباید دارو با دهان نوزاد تماس پیدا کند. مصرف روی نوک پستان یا نزدیک آن فقط با نظر پزشک انجام شود.
عوارض جانبی
عوارض پماد هیدروکورتیزون
عوارض شایع هیدروکورتیزون روی پوست
• سوزش خفیف
• خارش یا تحریک بیشتر در محل مصرف
• خشکی پوست
• قرمزی پوست
• احساس گرمی یا گزگز
اگر این علائم شدید شوند، ادامه پیدا کنند یا پوست بدتر شود، باید مصرف دارو و علت مشکل بررسی شود.
آیا پماد هیدروکورتیزون پوست را نازک می‌کند؟
بله، مصرف طولانی، زیاد یا استفاده روی پوست‌های حساس می‌تواند باعث نازک شدن پوست شود. این مشکل روی صورت، اطراف چشم، گردن، زیر بغل، کشاله ران، ناحیه تناسلی و پوست کودکان بیشتر اهمیت دارد.
آیا پماد هیدروکورتیزون باعث جوش یا تیرگی پوست می‌شود؟
در بعضی افراد ممکن است باعث جوش‌های ریز، بدتر شدن جوش، قرمزی ماندگار، روشن‌تر شدن یا تیره‌تر شدن بخشی از پوست شود. این عوارض بیشتر با مصرف طولانی یا مصرف روی صورت دیده می‌شوند.
حساسیت به پماد هیدروکورتیزون چه علائمی دارد؟
گاهی خود دارو یا مواد داخل پماد و کرم می‌تواند باعث حساسیت شود. بدتر شدن خارش، قرمزی شدید، تاول، ورم یا ترشح از پوست می‌تواند نشانه نیاز به بررسی باشد.
عوارض مصرف طولانی هیدروکورتیزون موضعی
مصرف طولانی هیدروکورتیزون، به‌ویژه بدون نظر پزشک، می‌تواند به پوست آسیب بزند. این مشکل در مصرف روی صورت، ناحیه تناسلی، کشاله ران، زیر بغل، اطراف چشم، پوست کودکان و زیر پوشک یا پانسمان بیشتر دیده می‌شود.
• نازک شدن پوست
• کبودی آسان‌تر پوست
• دیر خوب شدن زخم‌ها
• ایجاد یا بدتر شدن جوش
• تغییر رنگ پوست
• خط‌های کشیدگی روی پوست
• سوزش و حساس شدن پوست
• پنهان شدن یا بدتر شدن قارچ و عفونت
• برگشت قرمزی و خارش بعد از قطع مصرف طولانی
عوارض پماد هیدروکورتیزون چیست؟
سوزش، خارش، خشکی، قرمزی، نازک شدن پوست، جوش، تغییر رنگ پوست و بدتر شدن قارچ یا عفونت از عوارض احتمالی آن هستند.
عوارض جانبی هیدروکورتیزون-موضعی
۱. عوارض جانبی موضعی شایع
این عوارض اغلب در محل استعمال و در دوره‌های کوتاه‌مدت یا ابتدای درمان مشاهده می‌شوند:
الف. سوزش و تحریک
• فراوانی: شایع (تخمین زده می‌شود ۱۰ تا ۲۵ درصد).
• علائم: احساس سوزش، گزش، خارش یا تحریک خفیف در ناحیه استعمال.
• توضیحات بالینی: این علائم معمولاً در ابتدای درمان رخ داده و خودبه‌خود برطرف می‌شوند و اغلب به ترکیبات حامل (پایه کرم یا پماد) مرتبط هستند.
ب. خشکی یا قرمزی پوست
• فراوانی: شایع (تخمین زده می‌شود ۱۰ تا ۲۰ درصد).
• علائم: افزایش خشکی، پوسته‌ریزی یا قرمزی موضعی پوست.
۲. عوارض جانبی موضعی غیرشایع و مرتبط با استفاده مزمن
این عوارض به طور خاص با استفاده طولانی‌تر از چند هفته (بیشتر از ۲ تا ۴ هفته) یا استفاده در نواحی حساس همراه هستند:
الف. آتروفی پوست
• فراوانی: غیرشایع (تخمین زده می‌شود ۱ تا ۵ درصد).
• علائم: نازک شدن پوست (شبیه به کاغذ سیگار)، برجسته شدن رگ‌های خونی (تلانژکتازی) و ایجاد خطوط کششی (استریا).
• توضیحات بالینی: این عارضه ناشی از اثر کاتابولیک استروئید بر پروتئین‌های کلاژن و بافت همبند پوست است و خطر آن در صورت استفاده طولانی‌مدت و در نواحی چین‌های پوستی بیشتر است.
ب. فولیکولیت و آکنه استروئیدی
• فراوانی: غیرشایع (تخمین زده می‌شود ۱ تا ۵ درصد).
• علائم: التهاب فولیکول‌های مو، جوش‌ها یا ضایعات شبیه آکنه در محل استعمال.
• توضیحات بالینی: این عارضه به ویژه در نواحی چرب پوست (مانند صورت) یا هنگام استفاده از پانسمان بسته رخ می‌دهد.
ج. درماتیت پری اورال و روزاسه
• فراوانی: نادر، اما به وضوح با استفاده از استروئید در صورت مرتبط است.
• علائم: تشدید قرمزی، پاپول‌ها و تلانژکتازی (روزاسه) یا ضایعات پاپولار و پوسته‌ریزی دهنده اطراف دهان (درماتیت پری اورال).
۳. عوارض جانبی نادر و سیستمیک
این عوارض معمولاً در نتیجه جذب بیش از حد سیستمیک و در موارد استفاده طولانی‌مدت، دوز بالا، یا در کودکان رخ می‌دهند.
الف. سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال
• فراوانی: نادر (تخمین زده می‌شود کمتر از ۱ درصد).
• علائم: علائم سندروم کوشینگ (Moon Face، چاقی تنه) یا سرکوب غده آدرنال که در صورت قطع دارو می‌تواند منجر به نارسایی آدرنال شود.
• توضیحات بالینی: این عارضه در کودکان، استفاده از پانسمان بسته و درمان ناحیه‌ای گسترده (بیش از ۲۰ درصد سطح بدن) افزایش می‌یابد.
ب. گلوکوم و آب مروارید
• فراوانی: بسیار نادر.
• علائم: افزایش فشار داخل چشم (گلوکوم) یا کدر شدن عدسی (آب مروارید).
• توضیحات بالینی: این عارضه به دلیل استفاده طولانی‌مدت و مکرر در نزدیکی چشم رخ می‌دهد.
تداخلات دارویی
تداخلات دارویی هیدروکورتیزون-موضعی
۱. تداخلات دارویی مهم
تداخلات دارویی هیدروکورتیزون موضعی محدود است، اما در صورت استفاده طولانی‌مدت یا مصرف بر روی سطح وسیع، اهمیت می‌یابد:
الف. تداخل با مهارکننده‌های قوی CYP3A4
• داروهای مرتبط: مهارکننده‌های قوی آنزیم کبدی CYP3A4 (مانند کتوکونازول، ایتراکونازول، یا برخی مهارکننده‌های پروتئاز مثل ریتوناویر).
• نوع تداخل: این داروها با مهار متابولیسم کورتیکواستروئیدها در کبد، غلظت پلاسمایی هیدروکورتیزون جذب‌شده را افزایش می‌دهند.
• اثر بالینی: افزایش خطر سمیت سیستمیک و سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال.
• توصیه بالینی: در بیمارانی که این مهارکننده‌ها را به صورت سیستمیک دریافت می‌کنند، تجویز هیدروکورتیزون موضعی باید با احتیاط، در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با دوز پایین انجام شود.
ب. تداخل با سایر کورتیکواستروئیدها
• داروهای مرتبط: کورتیکواستروئیدهای سیستمیک خوراکی یا تزریقی (مانند پردنیزولون یا دگزامتازون).
• نوع تداخل: استفاده همزمان از هیدروکورتیزون موضعی، به ویژه بر روی سطح وسیع یا با پانسمان بسته، مجموع بار گلوکوکورتیکوئید را افزایش داده و خطر سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال را به شدت بالا می‌برد.
• توصیه بالینی: باید دوز داروهای سیستمیک را بر اساس جذب احتمالی هیدروکورتیزون موضعی تنظیم کرد و بیمار را از نظر سرکوب آدرنال پایش نمود.
۲. تداخل با غذا
• هیدروکورتیزون موضعی به صورت خارجی استفاده می‌شود و جذب سیستمیک آن کم است.
• توضیحات بالینی: این دارو تداخل مستقیم شناخته‌شده‌ای با غذا ندارد. مصرف خوراکی یا رژیم غذایی بیمار تأثیری بر اثربخشی یا ایمنی استفاده موضعی نخواهد داشت.
۳. تداخل در آزمایشات
هیدروکورتیزون موضعی، به دلیل پتانسیل جذب سیستمیک، می‌تواند نتایج آزمایش‌های عملکرد غدد درون‌ریز را تحت تأثیر قرار دهد:
الف. آزمایش‌های عملکرد محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال
• آزمایش‌های مرتبط: تست تحریک ACTH، سطح کورتیزول پلاسما یا کورتیزول ادرار ۲۴ ساعته.
• نوع تداخل: جذب سیستمیک هیدروکورتیزون باعث مهار ترشح ACTH از هیپوفیز می‌شود.
• اثر بالینی: این مهار منجر به کاهش تولید کورتیزول درون‌زا شده و می‌تواند نتایج آزمایش‌های عملکرد آدرنال را به صورت کاذب پایین (سرکوب‌شده) نشان دهد.
• توصیه بالینی: در صورت لزوم انجام این آزمایش‌ها، استفاده از هیدروکورتیزون موضعی (به خصوص استروئیدهای قوی‌تر) باید حداقل چند روز قبل از آزمایش متوقف شود.
ب. آزمایش قند خون
• آزمایش‌های مرتبط: قند خون ناشتا یا قند خون تصادفی.
• نوع تداخل: کورتیکواستروئیدها دارای اثرات گلوکونئوژنز (تولید قند) هستند.
• اثر بالینی: در صورت جذب سیستمیک قابل توجه (استفاده دوز بالا، طولانی‌مدت، یا در نواحی وسیع)، می‌تواند منجر به افزایش سطح قند خون شود. این تداخل در بیماران دیابتی اهمیت بیشتری دارد و ممکن است نیاز به تنظیم دوز داروهای ضد دیابت داشته باشند.
اطلاعات تکمیلی
نام‌های تجاری
پماد هیدروکورتیزون-ا آر 1% 15 گرم، کرم هیدروکورتیزون-عماد 1% 15 گرم [داروسازی عماد درمان پارس]، پماد هیدروکورتیزون دی پی 1% 15 گرم [انستیتو پاستور- كارخانه]، پماد هیدروکورتیزون-بهوزان 1% 15 گرم [داروسازی بهوزان]، پماد کورتینیل 1% 15 گرم [داروسازی سینا دارو]، پماد هیدروکورتیزون خوارزمی 1% 15 گرم [داروسازی خوارزمی]، پماد هیدروکورتیزون-ا آر 1% 15 گرم [داروسازی ابوریحان]، پماد هیدروکورتیزون ایران دارو 1% 15 گرم [داروسازی ایران دارو]، پماد هیدروکورتیزون-عماد 1% 15 گرم [داروسازی عماد درمان پارس]، پماد هیدروکورتیزون-ناژو 1% 15گرم [داروسازی ایران ناژو]، کرم هیدروکورتیزون ایران دارو 1% [داروسازی ایران دارو]، پماد موضعی هیدروکورتیزون داروپخش 1% [دارو پخش - کارخانه]، پماد موضعی هیدروکورتیزون توسن دارو 1% 15 گرم [داروسازی توسن دارو]، پماد موضعی هیدروکورتیزون حنان 1% 100 گرم [داروسازی حنان بروجن]، پماد موضعی بهکورت 1% 15 گرم [داروسازی بهوزان]، پماد موضعی هیدروکورتیزون بهسا 1% 15 گرم [داروسازی بهسا]، کرم موضعی هیدروکورتیزون حنان 1% 15 گرم [داروسازی حنان بروجن]، پماد کورتیسوب 1% 15 گرم [داروسازی سبحان دارو]، کرم موضعی هیدروکورتیزون تولید دارو 1% 15 گرم [داروسازی تولید دارو]، پماد موضعی هیدروکورتیزون حنان 1% 15 گرم [داروسازی حنان بروجن]، کرم موضعی هیدروکورتیزون حنان 1% 100 گرم [داروسازی حنان بروجن]، HYDROCORTISONE-EMAD 1% 15G CREAM [داروسازی عماد درمان پارس]، HYDROCORTISONE DP 1% 15G OINT [انستیتو پاستور- كارخانه]، HYDROCORTISONE-BEHVAZAN 1% 15G OINT [داروسازی بهوزان]، CORTINIL 1% 15G OINT [داروسازی سینا دارو]، HYDROCORTISONE KHARAZMI 1% 15G OINT [داروسازی خوارزمی]، HYDROCORTISONE-AR 1% 15G OINT [داروسازی ابوریحان]، HYDROCORTISONE IRAN DAROU 1% 15G TOPICAL OINT [داروسازی ایران دارو]، HYDROCORTISONE-EMAD 1% 15G OINT [داروسازی عماد درمان پارس]، HYDROCORTISONE-NAJO 1% 15G OINT [داروسازی ایران ناژو]، HYDROCORTISONE IRAN DAROU 1% CREAM [داروسازی ایران دارو]، HYDROCORTISONE DP 1% -TOPICAL 15G Oint [دارو پخش - کارخانه]، HYDROCOTISONE TOSANDAROU 1% 15 Gr Topical Ointment [داروسازی توسن دارو]، HYDROCORTISONE-HANNAN 1% 100 Gr Topical Ointment [داروسازی حنان بروجن]، BEHCORT 1% 15 Gr Topical Ointment [داروسازی بهوزان]، HYDROTISONE BEHSA 1% 15 Gr Topical Ointment [داروسازی بهسا]، HYDROCORTISONE-HANNAN 1% 15 Gr Topical Cream [داروسازی حنان بروجن]، CORTISOB 1% 15 Gr Topical Ointment [داروسازی سبحان دارو]، HYDROCORTISONE TOLIDAROU 1% 15 Gr Topical Cream [داروسازی تولید دارو]، HYDROCORTISONE-HANNAN 1% 15 Gr Topical Ointment [داروسازی حنان بروجن]، HYDROCORTISONE-HANNAN 1% 100 Gr Topical Cream [داروسازی حنان بروجن]، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا، قطره چشمی مای فلون 0.1% 5 میلی لیتر، قرص کنادیون 10 میلی گرم، کپسول آیزن اکتیو یوروویتال 80میلی گرم/400 میکروگرم، قرص آسادوگرل 100/75 میلی گرم
اشکال دارویی
قرص، کپسول، شربت، آمپول، ویال، پماد، کرم، ژل، قطره، اسپری، پودر، ساشه، محلول
پرسش و پاسخ

پرسش دارویی درباره هیدروکورتیزون-موضعی

پرسش‌های عمومی پس از بررسی منتشر می‌شوند. اطلاعات شخصی و درخواست تجویز منتشر نخواهد شد.

آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۴/۳۰ اطلاعات برای آموزش عمومی و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر ارائه شده است.
فروشگاه سلامت

محصولات سلامت

منتخبی از محصولات سلامت با قیمت و موجودی به‌روز