نراتینیب

معرفی نراتینیب
نراتینیب یک داروی خوراکی برای درمان نوع خاصی از سرطان پستان است. این دارو به صورت قرص مصرف می‌شود و از دسته داروهای "درمان هدفمند" است. به این معنی که نراتینیب به طور مستقیم پروتئین‌های خاصی را که در رشد سلول‌های سرطانی نقش دارند، هدف قرار می‌دهد. تصور کنید که این پروتئین‌ها کلیدهایی هستند که سلول‌های سرطانی برای رشد خود از آن‌ها استفاده می‌کنند. نراتینیب با قفل کردن این کلیدها، از رشد و پخش شدن سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند. این روش درمانی نسبت به شیمی‌درمانی‌های سنتی که سلول‌های سالم را هم تحت تأثیر قرار می‌دهند، هدفمندتر و کم عارضه ترند.
اثربخشی و آمار نراتینیب
مطالعات بالینی نشان داده‌اند که نراتینیب به طور مؤثری خطر بازگشت سرطان پستان را کاهش می‌دهد. در مطالعه اصلی که به تأیید این دارو منجر شد، استفاده از نراتینیب به مدت یک سال پس از درمان با تراستوزومب، به کاهش چشمگیر خطر بازگشت سرطان در طی دو سال منجر شد. به عنوان مثال، در برخی زیرگروه‌ها، احتمال بازگشت بیماری تا ۴۲٪ کاهش یافت. این آمار نشان می‌دهد که نراتینیب می‌تواند به عنوان یک ابزار قدرتمند در درمان سرطان پستان HER2 مثبت عمل کند.
مقایسه نراتینیب با داروهای مشابه
نراتینیب در دسته مهارکننده‌های تیروزین کیناز HER2 قرار می‌گیرد. این داروها با داروهای دیگر از جمله تراستوزومب که یک آنتی‌بادی مونوکلونال است، متفاوت عمل می‌کنند. تراستوزومب به سطح سلول‌های سرطانی متصل می‌شود، در حالی که نراتینیب به گیرنده‌های HER2 در داخل سلول متصل می‌شود و آن‌ها را غیرفعال می‌کند. به همین دلیل، نراتینیب و تراستوزومب در بسیاری از موارد به صورت پشت سر هم و برای اثربخشی بیشتر استفاده می‌شوند.
فارماکوکینتیک نراتینیب
جذب
نراتینیب پس از مصرف خوراکی نسبتاً به آرامی جذب می‌شود و معمولاً ۶ ساعت پس از مصرف به حداکثر غلظت پلاسمایی می‌رسد.
متابولیسم
این دارو عمدتاً توسط آنزیم CYP3A4 در کبد متابولیزه می‌شود.
دفع
نیمه‌عمر نراتینیب تقریباً ۱۳ ساعت است و پس از مصرف روزانه، تجمع قابل توجهی در بدن ندارد. انحلال‌پذیری این دارو به pH وابسته است، بنابراین مصرف همزمان با داروهای کاهنده اسید معده می‌تواند بر جذب آن تأثیر بگذارد.

موارد مصرف نراتینیب
داروی نراتینیب برای درمان نوع خاصی از سرطان سینه استفاده می‌شود. این دارو در دو موقعیت اصلی، به عنوان بخشی از برنامه درمانی شما، به کار گرفته می‌شود:
درمان تکمیلی برای جلوگیری از بازگشت سرطان پستان در مراحل اولیه:
• افرادی که به تازگی درمان‌های اصلی سرطان پستان، مثل جراحی و شیمی‌درمانی، را به پایان رسانده‌اند و کنسرشان از نوع HER2 مثبت بوده است.
• در این حالت، نراتینیب به مدت یک سال مصرف می‌شود تا به عنوان یک اقدام احتیاطی، احتمال بازگشت بیماری را به حداقل برساند. این کار باعث می‌شود سلول‌های سرطانی باقی‌مانده‌ای که ممکن است پس از درمان‌های اولیه در بدن مانده باشند، از بین بروند.
درمان سرطان پستان پیشرفته یا متاستاتیک:
• اگر سرطان پستان به بخش‌های دیگر بدن گسترش یافته و از نوع HER2 مثبت و گیرنده هورمونی مثبت (HR+) باشد.
• در این شرایط، نراتینیب همراه با داروی دیگری به نام کاپسیتابین تجویز می‌شود. این درمان برای بیمارانی است که بیماری آن‌ها پس از دریافت حداقل دو نوع درمان دیگر برای سرطان متاستاتیک، همچنان پیشرفت کرده است.
• به زبان ساده، نراتینیب مانند یک "نگهبان" عمل می‌کند که به طور خاص سلول‌های سرطانی را شناسایی و از رشد آن‌ها جلوگیری می‌کند. این دارو هم در مراحل اولیه برای پیشگیری و هم در مراحل پیشرفته برای کنترل بیماری کاربرد دارد.
موارد مصرف نراتینیب
۱. درمان کمکی در سرطان سینه HER2 مثبت در مراحل اولیه
این کاربرد اصلی نراتینیب است. در این شرایط، دارو برای بیمارانی استفاده می‌شود که:
• سرطان سینه آن‌ها از نوع HER2 مثبت بوده و در مراحل اولیه تشخیص داده شده است.
• قبلاً درمان اصلی (جراحی، شیمی‌درمانی) را دریافت کرده‌اند.
• پس از آن، درمان کمکی با داروی تراستوزومب که یک آنتی‌بادی مونوکلونال است را به اتمام رسانده‌اند.
نراتینیب به صورت یک دوره درمانی یک‌ساله، پس از پایان درمان با تراستوزومب، برای کاهش احتمال بازگشت بیماری و عود سرطان تجویز می‌شود. این کاربرد بر اساس نتایج مطالعات بالینی، از جمله مطالعه ExteNET، تأیید شده است که نشان‌دهنده کاهش قابل توجه خطر عود بیماری در این گروه از بیماران است.
۲. درمان سرطان سینه پیشرفته یا متاستاتیک
نراتینیب در این مورد در ترکیب با داروی دیگری به نام کاپسیتابین استفاده می‌شود. این ترکیب دارویی برای بیمارانی تجویز می‌گردد که:
• سرطان سینه آن‌ها از نوع HER2 مثبت و گیرنده هورمونی مثبت (HR+) است.
• بیماری به سایر قسمت‌های بدن گسترش یافته (متاستاتیک)
• بیماران قبلاً حداقل دو رژیم درمانی دیگر برای سرطان متاستاتیک دریافت کرده‌اند که شامل داروهای ضد HER2 بوده است.
این کاربرد برای بیمارانی است که بیماری آن‌ها پس از درمان‌های اولیه همچنان پیشرفت کرده است. ترکیب نراتینیب و کاپسیتابین به عنوان یک گزینه درمانی مؤثر برای این بیماران مطرح است.
۳. کاربردهای احتمالی دیگر
تحقیقات همچنان در حال بررسی کاربردهای دیگر نراتینیب ، از جمله در سایر انواع سرطان‌ها یا در ترکیب با داروهای جدیدتر هستند. با این حال، کاربردهای تأییدشده کنونی آن محدود به موارد ذکر شده در سرطان سینه است.

مکانیسم اثر نراتینیب
نراتینیب یک مهارکننده خوراکی، قوی و برگشت‌ناپذیر تیروزین کیناز ErbB است. این دارو با اتصال دائمی به پروتئین‌های HER1 (EGFR)، HER2 و HER4 از طریق یک پیوند کووالانسی، باعث مهار فسفریلاسیون این پروتئین‌ها و همچنین مسیرهای پایین‌دستی مانند ERK و Akt می‌شود. این مکانیسم عمل به توقف یا کند کردن رشد و تکثیر سلول‌های سرطانی کمک می‌کند.

مقدار مصرف نراتینیب
مقدار مصرف نراتینیب معمولاً ثابت است و به صورت قرص‌های ۲۴۰ میلی‌گرمی (شش قرص ۴۰ میلی‌گرمی) یک بار در روز، همراه با غذا، مصرف می‌شود. این مقدار دوز در تمام کاربردهای آن (چه برای درمان کمکی و چه برای درمان متاستاتیک) یکسان است. تنظیم دوز بر اساس سن انجام نمی‌شود، اما ممکن است پزشک در صورت بروز عوارض جانبی شدید (مانند اسهال شدید)، دوز دارو را کاهش دهد یا مصرف را موقتاً قطع کند.
مقدار مصرف روزانه نراتینیب چقدر است؟
پاسخ: دوز استاندارد معمولاً ۲۴۰ میلی‌گرم (۶ قرص ۴۰ میلی‌گرمی) است که یک بار در روز مصرف می‌شود.

توصیه‌های دارویی نراتینیب
• بهترین زمان مصرف: نراتینیب را هر روز در یک زمان مشخص، همراه با غذا مصرف کنید.
• فراموشی مصرف: اگر یک دوز را فراموش کردید، آن دوز را نادیده بگیرید و به برنامه روز بعد خود بازگردید. هرگز دو دوز را با هم مصرف نکنید.
• شروع اثر دارو: اثر نراتینیب بلافاصله پس از مصرف در بدن آغاز می‌شود، اما برای دیدن نتیجه درمانی کامل، باید دوره درمانی را به طور کامل ادامه دهید. اثر آن در بدن تا زمان دفع کامل دارو وجود دارد (حدود ۱۳ ساعت).
• نحوه استفاده: نراتینیب به صورت قرص‌های خوراکی است. آن‌ها را کامل ببلعید و از جویدن یا خرد کردن آن‌ها خودداری کنید.
توصیه های دارویی نراتینیب
برای بیمار
• زمان مصرف: دارو را هر روز در یک زمان مشخص، همراه با غذا مصرف کنید.
• مدیریت اسهال: از آنجایی که اسهال بسیار شایع است، پزشک شما ممکن است برای پیشگیری، یک برنامه مصرف لوپرامید را تجویز کند. این برنامه را به دقت دنبال کنید و اگر اسهال شما با وجود مصرف دارو ادامه داشت یا شدید شد، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
• هیدراته ماندن: برای جلوگیری از کم‌آبی بدن، به مقدار کافی مایعات مصرف کنید.
• تداخلات: از مصرف گریپ‌فروت و آب آن، و همچنین مکمل‌های گیاهی مانند سنت جانز ورت (پنجه شیطان) خودداری کنید. اگر از داروهای ضد اسید معده استفاده می‌کنید، زمان مصرف آن‌ها را با نراتینیب هماهنگ کنید.
• بارداری و شیردهی: اگر در سنین باروری هستید، از روش‌های مؤثر پیشگیری از بارداری استفاده کنید و در صورت بارداری، فوراً به پزشک خود اطلاع دهید. در طول درمان و ۱ ماه پس از آن، از شیردهی خودداری کنید.
برای پزشک
• مدیریت اسهال: قبل از شروع درمان با نراتینیب ، برای بیمار یک برنامه پیشگیری و مدیریت اسهال، به ویژه با لوپرامید، تنظیم کنید.
• ارزیابی عملکرد کبد: قبل از شروع درمان و به صورت دوره‌ای در طول آن، عملکرد کبد بیمار را بررسی کنید. در صورت مشاهده اختلال شدید کبدی (Child-Pugh C)، دوز دارو را به ۸۰ میلی‌گرم کاهش دهید.
• تداخلات دارویی: در مورد مصرف همزمان نراتینیب با مهارکننده‌ها یا القاکننده‌های قوی CYP3A4 و همچنین داروهای کاهنده اسید معده، احتیاط کنید و در صورت لزوم دوز را تنظیم یا از جایگزین‌های مناسب استفاده کنید.
• مشاوره به بیمار: بیمار را در مورد علائم و عوارض جانبی احتمالی، به ویژه اسهال و مشکلات کبدی، آگاه کنید و اهمیت گزارش آن‌ها را برای مدیریت بهینه درمان گوشزد کنید.

منع مصرف نراتینیب
• در بیماری‌ها: اگر مشکلات شدید کبدی دارید، پزشک ممکن است مصرف نراتینیب را ممنوع کند یا دوز آن را کاهش دهد.
• در بارداری: نراتینیب می‌تواند به جنین آسیب برساند. بنابراین، در دوران بارداری نباید مصرف شود. اگر در سن باروری هستید، باید از یک روش مؤثر پیشگیری از بارداری استفاده کنید و حداقل تا یک ماه پس از آخرین دوز، این کار را ادامه دهید.
• در شیردهی: مشخص نیست که نراتینیب وارد شیر مادر می‌شود یا خیر. به دلیل خطر احتمالی برای نوزاد، در طول درمان و حداقل تا یک ماه پس از آن، باید از شیردهی خودداری کنید.
• در رده های سنی: این دارو برای کودکان توصیه نمی‌شود.
منع مصرف نراتینیب
• بیماری‌های کبدی: نراتینیب در بیماران با اختلال شدید عملکرد کبد (Child-Pugh Class C) منع مصرف دارد.
• بارداری: بر اساس مطالعات حیوانی، نراتینیب می‌تواند به جنین آسیب برساند. به همین دلیل مصرف آن در دوران بارداری توصیه نمی‌شود و در صورت لزوم باید بیمار از خطرات احتمالی آگاه شود. توصیه می‌شود که زنان در سنین باروری در طول درمان و حداقل تا ۱ ماه پس از آخرین دوز از یک روش پیشگیری از بارداری مؤثر استفاده کنند. مردانی که شریک جنسی در سنین باروری دارند نیز باید در طول درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین دوز از روش‌های پیشگیری از بارداری مؤثر استفاده کنند.
• شیردهی: مشخص نیست که آیا نراتینیب در شیر انسان ترشح می‌شود یا خیر. به دلیل خطر احتمالی برای نوزاد، به زنان شیرده توصیه می‌شود در طول درمان و حداقل تا ۱ ماه پس از آخرین دوز از شیردهی خودداری کنند.

مراقبت‌های پس از درمان با نراتینیب
پس از اتمام دوره درمانی با نراتینیب ، پزشک شما همچنان به صورت دوره‌ای شما را برای بررسی وضعیت بیماری و جلوگیری از بازگشت سرطان پیگیری خواهد کرد. این پیگیری‌ها معمولاً شامل معاینات پزشکی و آزمایش‌های تصویربرداری است.
وابستگی یا اعتیاد به نراتینیب
نراتینیب هیچ وابستگی یا اعتیادی ایجاد نمی‌کند. این دارو برای درمان یک بیماری مزمن استفاده می‌شود و قطع آن ممکن است تنها به دلیل عوارض جانبی یا اتمام دوره درمان باشد.
هشدار ها نراتینیب
• اسهال: اسهال شدید و مداوم شایع‌ترین عارضه نراتینیب است و در صورت عدم کنترل می‌تواند منجر به کم‌آبی و نارسایی کلیوی شود. برای پیشگیری و مدیریت اسهال، معمولاً در دو ماه اول درمان، داروهای ضد اسهال مانند لوپرامید تجویز می‌شود.
• مشکلات کبدی: نراتینیب می‌تواند باعث افزایش آنزیم‌های کبدی شود. در صورت بروز علائمی مانند درد در ناحیه بالایی شکم، تهوع، استفراغ، خستگی شدید، ادرار تیره و زردی پوست و چشم (یرقان)، باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.

اگر باردار باشم یا قصد بارداری داشته باشم، آیا می‌توانم نراتینیب را مصرف کنم؟
پاسخ: خیر. نراتینیب می‌تواند به جنین آسیب برساند. باید در طول درمان و تا یک ماه پس از آن از روش‌های پیشگیری از بارداری مؤثر استفاده کنید.
مصرف در بارداری نراتینیب
گروه D
استفاده نشود: شواهدی دال بر خطر مرگ جنین با مصرف این دارو در دوران بارداری وجود دارد. این شواهد به واسطه تحقیقات، تجربه عرضه در بازار و یا مطالعات انسانی به دست آمده است. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است

عوارض جانبی نراتینیب و مدیریت آن‌ها
نراتینیب می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند که شایع‌ترین آن‌ها عبارتند از:
• اسهال (۹۵٪): این شایع‌ترین عارضه است و می‌تواند شدید باشد. برای مدیریت آن، پزشک شما احتمالاً یک دوره لوپرامید را برای پیشگیری و درمان اسهال تجویز خواهد کرد. نوشیدن مایعات فراوان نیز بسیار مهم است.
• تهوع (۴۴٪): می‌توانید با مصرف وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکرر، و استفاده از داروهای ضد تهوع که پزشک تجویز می‌کند، این عارضه را کاهش دهید.
• خستگی (۳۶٪): سعی کنید استراحت کافی داشته باشید و فعالیت‌های سبک انجام دهید.
• استفراغ (۳۱٪):
• درد شکم (۳۱٪):
مکمل‌های تغذیه‌ای برای کاهش عوارض نراتینیب
هیچ مکمل تغذیه‌ای به طور مستقیم برای کاهش عوارض نراتینیب تأیید نشده است. با این حال، رعایت نکات تغذیه‌ای زیر می‌تواند به مدیریت عوارض کمک کند:
• برای اسهال: از غذاهای کم‌فیبر مانند موز، برنج، سیب، نان تست و ماست استفاده کنید. از غذاهای پرچرب، پرادویه و حاوی کافئین (مانند قهوه و چای) که می‌توانند اسهال را بدتر کنند، دوری کنید.
• برای تهوع: وعده‌های غذایی کوچک و مکرر بخورید. غذاهای خشک مانند کراکر یا نان تست مفید هستند.
آیا عوارض جانبی با گذشت زمان بهتر می‌شوند؟
پاسخ: بله، معمولاً عوارض جانبی در ماه‌های اولیه شدیدتر هستند و با گذشت زمان بدن به دارو عادت می‌کند و عوارض کاهش می‌یابند.
عوارض جانبی نراتینیب
• اسهال: شایع‌ترین عارضه جانبی است که می‌تواند شدید باشد. در یک مطالعه بالینی، ۹۵٪ از بیماران آن را گزارش کردند.
• تهوع: ۴۴٪
• خستگی: ۳۶٪
• استفراغ: ۳۱٪
• درد شکم : ۳۱٪
• کاهش اشتها: ۱۸٪
• اسپاسم عضلانی : ۹٪
• مشکلات کبدی: افزایش آنزیم‌های کبدی (ALT/AST) در ۱۰٪ از بیماران دیده شده است، اما افزایش شدید آن‌ها به ندرت رخ می‌دهد.

تداخلات دارویی نراتینیب
برای بررسی دقیق‌تر تداخلات دارویی نراتینیب ، باید به دسته‌های اصلی داروها و نحوه تأثیر آن‌ها بر این دارو توجه کرد. این تداخلات به سه گروه عمده تقسیم می‌شوند که شامل موارد زیر است:
۱. تداخل با داروهایی که سطح نراتینیب را افزایش می‌دهند (مهارکننده‌های قوی CYP3A4)
این داروها با مهار آنزیم CYP3A4 در کبد، باعث کاهش سرعت تجزیه نراتینیب و در نتیجه افزایش سطح آن در خون می‌شوند. این افزایش می‌تواند خطر عوارض جانبی را به شدت بالا ببرد. بنابراین، مصرف همزمان این داروها با نراتینیب ممنوع است یا باید با احتیاط فراوان و تحت نظر پزشک انجام شود.
داروهای ضد قارچ:
• کتوکونازول
• ایتراکونازول
• وریکونازول
• پوساکونازول
• داروهای آنتی‌بیوتیک ماکرولید:
• کلاریترومایسین
داروهای ضد ویروس برای HIV:
• ریتوناویر
• ایندیتاویر
• ساکیناویر
• نلفیناویر
داروهای ضد افسردگی:
• نفازودون
داروهای ضد فشار خون/قلب:
• دیلتیازم
• وراپامیل
۲. تداخل با داروهایی که سطح نراتینیب را کاهش می‌دهند (القاکننده‌های قوی CYP3A4)
این داروها با افزایش فعالیت آنزیم CYP3A4، باعث می‌شوند نراتینیب با سرعت بیشتری در بدن تجزیه شود. این امر منجر به کاهش سطح نراتینیب در خون و در نتیجه کاهش اثربخشی آن در درمان سرطان می‌شود. مصرف همزمان این داروها با نراتینیب توصیه نمی‌شود.
داروهای ضد تشنج:
• کاربامازپین
• فنی‌توئین
• فنوباربیتال
آنتی‌بیوتیک:
• ریفامپین
داروهای گیاهی:
• عصاره سنت جانز ورت (پنجه شیطان)
۳. تداخل با داروهایی که بر جذب نراتینیب تأثیر می‌گذارند
این داروها با تغییر pH (اسیدیته) معده، بر میزان جذب نراتینیب از دستگاه گوارش تأثیر می‌گذارند. نراتینیب برای جذب مناسب نیاز به محیط اسیدی معده دارد.
مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs):
• امپرازول
• اس‌امپرازول
• لانزوپرازول
مسدودکننده‌های گیرنده H2:
• فاموتیدین
آنتی‌اسیدها:
• آلومینیوم هیدروکسید
• منیزیم هیدروکسید
نکات مهم:
• مصرف نراتینیب همراه با PPIs و H2 blockers باید با احتیاط انجام شود و پزشک ممکن است برای آن‌ها جایگزین‌هایی را در نظر بگیرد.
• برای آنتی‌اسیدها، توصیه می‌شود حداقل ۳ ساعت فاصله زمانی بین مصرف آن‌ها و نراتینیب رعایت شود.
• برای H2 blockers، این فاصله زمانی حداقل ۲ ساعت قبل یا ۱۰ ساعت بعد از مصرف نراتینیب است.
تداخل با غذا
• گریپ‌فروت: مصرف گریپ‌فروت و آب آن می‌تواند سطح نراتینیب را به شدت افزایش دهد و خطر عوارض جانبی را بیشتر کند. بنابراین، از مصرف آن باید کاملاً پرهیز شود.
• غذا: نراتینیب باید حتماً همراه با غذا مصرف شود، زیرا غذا جذب آن را افزایش می‌دهد و به حداکثر اثربخشی آن کمک می‌کند.

نکات در خصوص شرایط نگهداری نراتینیب
نراتینیب را در دمای اتاق (بین ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد) و دور از رطوبت و نور نگهداری کنید. آن را در ظرف اصلی خود نگه دارید و از دسترس کودکان دور نگه دارید.

نام‌های تجاری

قرص نرلینکس 40 میلی گرم [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، کپسول نیرانیب 100 میلی گرم [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، NERLYNX 40 MG Tablet [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، NIRANIB 100 mg Capsule [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا، قطره چشمی مای فلون 0.1% 5 میلی لیتر، قرص کنادیون 10 میلی گرم، کپسول آیزن اکتیو یوروویتال 80میلی گرم/400 میکروگرم، قرص آسادوگرل 100/75 میلی گرم

اشکال دارویی

قرص، کپسول، شربت، آمپول، ویال، ژل، قطره، پودر، ساشه، محلول