دکتر کجا | پزشک یاب و نوبت دهی آنلاین

در حال آماده سازی دکتر کجا...

پرش به محتوای اصلی
بانک اطلاعات دارویی

متوکلوپرامید

Metoclopramide

متوکلوپرامید چیست و برای چه مشکلاتی مثل تهوع، استفراغ و بعضی اختلالات معده استفاده می شود؟ در این صفحه عوارض متوکلوپرامید، نحوه مصرف قرص و آمپول متوکلوپرامید، تداخل های دارویی، مصرف در بارداری و هشدارهای مهم را می خوانید.

معرفی و توضیحات
فارماکوکینتیک متوکلوپرامید
الف. جذب و شروع اثر
• جذب: متوکلوپرامید به سرعت و به خوبی از دستگاه گوارش جذب می‌شود.
• فراهمی زیستی خوراکی: به دلیل عبور اول از کبد، فراهمی زیستی آن متغیر است و معمولاً حدود ۳۰ تا ۱۰۰ درصد گزارش می‌شود.
• شروع اثر:
• تزریق وریدی: ۱ تا ۳ دقیقه.
• تزریق عضلانی: ۱۰ تا ۱۵ دقیقه.
• مصرف خوراکی: ۳۰ تا ۶۰ دقیقه.
• مدت اثر: اثرات دارویی معمولاً ۱ تا ۲ ساعت پس از تجویز باقی می‌ماند.
ب. توزیع
• حجم توزیع: متوکلوپرامید یک ترکیب محلول در چربی و بازی است و به همین دلیل دارای حجم توزیع بالا (حدود ۳.۵ لیتر بر کیلوگرم) است، به این معنی که به طور گسترده در بافت‌ها توزیع می‌شود.
• عبور از سدها: به راحتی از سد خونی-مغزی عبور می‌کند که دلیل اصلی بروز عوارض جانبی مرکزی و عصبی است. همچنین به شیر مادر نفوذ می‌کند.
• اتصال به پروتئین: اتصال آن به پروتئین‌های پلاسما نسبتاً کم است (حدود ۱۳ تا ۲۲ درصد).
ج. متابولیسم و دفع
• متابولیسم: متابولیسم کبدی آن از طریق سولفاتاسیون، گلوکورونیداسیون و اکسیداسیون (عمدتاً توسط آنزیم سیتوکروم P450 به نام سای‌پی‌تو‌دی‌سیکس) صورت می‌گیرد. تغییرات ژنتیکی در آنزیم سای‌پی‌تو‌دی‌سیکس می‌تواند بر متابولیسم دارو در افراد مختلف تأثیر بگذارد.
• نیمه عمر حذف: نیمه عمر حذف در افراد با عملکرد کلیوی طبیعی معمولاً ۵ تا ۶ ساعت است.
• دفع: حدود ۸۵ درصد از دوز مصرفی (عمدتاً به شکل داروی دست نخورده یا متابولیت‌های کونژوگه) ظرف ۷۲ ساعت از طریق ادرار دفع می‌شود.
د. نکات بالینی فارماکوکینتیک
• نارسایی کلیه: در بیماران با اختلال عملکرد کلیوی، نیمه عمر حذف دارو طولانی‌تر شده و کلیرانس کاهش می‌یابد. بنابراین، تنظیم دوز به سمت پایین برای جلوگیری از تجمع دارو و سمیت ضروری است.
موارد مصرف
آیا قرص متوکلوپرامید برای درمان میگرن کاربرد دارد؟
بله، این دارو معمولاً به همراه داروهای مسکن برای درمان حملات میگرنی تجویز می شود تا هم حالت تهوع ناشی از میگرن را کاهش دهد و هم جذب داروهای مسکن را در بدن تسریع کند.
موارد مصرف متوکلوپرامید
متوکلوپرامید یک آنتاگونیست گیرنده دوپامین است که با افزایش حرکات دستگاه گوارش و افزایش فشار اسفنکتر تحتانی مری، خواص ضد تهوع و پیش‌برنده حرکتی (پروکینتیک) خود را اعمال می‌کند. تجویز این دارو با توجه به خطر بروز حرکات غیرارادی طولانی‌مدت (دیسکینزی دیررس)، باید محدود به کوتاه‌مدت باشد.
۱. موارد مصرف تأیید شده (توسط سازمان‌های نظارتی)
متوکلوپرامید برای درمان علامتی و کوتاه‌مدت شرایط زیر در بزرگسالان تأیید شده است. مدت زمان درمان نباید از ۱۲ هفته تجاوز کند، و آژانس دارویی اروپا حتی توصیه کرده است که مصرف آن حداکثر تا ۵ روز محدود شود.
الف. گاستروپارزی دیابتی
• توضیح کاربردی: متوکلوپرامید تنها داروی تأیید شده برای درمان علامتی احتباس حاد و مزمن غذا در معده (گاستروپارزی) ناشی از دیابت است.
• اهداف بالینی: این دارو به تسکین علائمی چون تهوع، استفراغ، سیری زودرس، احساس پری شکم و بی‌اشتهایی کمک می‌کند.
• نکته کلیدی: با توجه به خطر دیسکینزی دیررس، توصیه می‌شود که درمان تنها برای کوتاه‌ترین زمان ممکن (معمولاً ۲ تا ۸ هفته برای فاز حاد و تا حداکثر ۱۲ هفته) ادامه یابد.
ب. ریفلاکس علامت‌دار معدی-مری
• توضیح کاربردی: این دارو به عنوان یک درمان کوتاه‌مدت (۴ تا ۱۲ هفته) برای بزرگسالانی که ریفلاکس معدی-مری علامت‌دار و تأیید شده دارند و به درمان‌های متعارف پاسخ نداده‌اند، کاربرد دارد.
• اهداف بالینی: اثر اصلی دارو بر بهبود علائم سوزش سر دل در طول روز و پس از غذا است و تأثیر کمتری بر علائم شبانه دارد.
• نکته کلیدی: اگر ضایعات مری (مانند زخم و اروزیون) وجود داشته باشند، دوزهای بالاتر ممکن است برای کمک به بهبود استفاده شوند، اما همچنان طول دوره درمان نباید از ۱۲ هفته فراتر رود.
ج. پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی
• توضیح کاربردی: متوکلوپرامید به صورت تزریقی و با دوز بالا، برای پیشگیری از تهوع و استفراغ مرتبط با شیمی‌درمانی‌های دارای پتانسیل تهوع‌زایی بالا (معمولاً قبل از شروع شیمی‌درمانی و با پیش‌درمان با دیفن‌هیدرامین برای کاهش عوارض خارج هرمی) استفاده می‌شده است.
• وضعیت کنونی: امروزه به دلیل در دسترس بودن داروهای ضد تهوع مؤثرتر با عوارض جانبی کمتر، این دارو دیگر خط اول درمان نیست، اما همچنان ممکن است برای تهوع و استفراغ تأخیری یا شدید (به عنوان درمان نجات) در برخی پروتکل‌ها کاربرد داشته باشد.
۲. موارد مصرف خارج برچسب (تأیید نشده)
مصرف متوکلوپرامید در شرایط زیر اگرچه رایج است، اما به طور رسمی توسط سازمان‌های نظارتی تأیید نشده و بر اساس شواهد بالینی و توصیه‌های تخصصی صورت می‌گیرد:
الف. تسریع عبور لوله به روده کوچک (لوله گذاری روده)
• توضیح کاربردی: متوکلوپرامید به صورت تزریقی برای تسهیل عبور لوله‌های گوارشی (مانند آندوسکوپ یا لوله تغذیه) از پیلور به روده کوچک، در بزرگسالان و کودکان، هنگامی که عبور با روش‌های معمول دشوار است، استفاده می‌شود.
• مکانیسم اثر: خاصیت پیش‌برنده حرکتی دارو به شل شدن اسفنکتر پیلور و افزایش پریستالسیس دوازدهه کمک می‌کند.
ب. تهوع و استفراغ پس از عمل جراحی (پیشگیری و درمان)
• توضیح کاربردی: برای پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از عمل جراحی، به ویژه زمانی که روش‌های جایگزین مانند ساکشن لوله معدی در دسترس نیست، به صورت خارج برچسب تجویز می‌شود.
• ملاحظات بالینی: متوکلوپرامید در این اندیکاسیون به عنوان یک عامل نسبتاً مؤثر شناخته می‌شود.
ج. تهوع و استفراغ در سایر شرایط
• توضیح کاربردی: برای کنترل تهوع و استفراغ مرتبط با سایر شرایط، از جمله سردردهای میگرنی حاد، یا تهوع ناشی از پرتو درمانی به صورت خارج برچسب به کار می‌رود. خاصیت ضد دوپامینرژیک و افزایش حرکات معدی-روده‌ای به تسکین علائم کمک می‌کند.
د. حمایت تغذیه روده‌ای در بیماران بدحال
• توضیح کاربردی: در بخش‌های مراقبت ویژه، متوکلوپرامید به صورت تزریقی به عنوان یک عامل پیش‌برنده حرکتی برای درمان تأخیر در تخلیه معده و تسهیل تغذیه روده‌ای زودهنگام استفاده می‌شود.
• نکته کلیدی: اگرچه این استفاده رایج است، اما توصیه می‌شود با توجه به محدودیت‌های اخیر نظارتی (حداکثر ۵ روز)، دوز و مدت زمان آن به شدت پایش شود و در صورت عدم پاسخگویی، سریعاً جایگزین‌های دیگر در نظر گرفته شوند.
مکانیسم اثر
مکانیسم اثر متوکلوپرامید
متوکلوپرامید یک دارو با اثرات دوگانه مرکزی و محیطی است که عملکرد آن از طریق چندین مسیر بیوشیمیایی و عصبی انجام می‌شود. متوکلوپرامید دارای دو عملکرد اصلی است: ضد تهوع و استفراغ (اثر مرکزی) و پیش‌برنده حرکتی (اثر محیطی).
الف. اثر ضد تهوع و استفراغ (مرکزی)
• آنتاگونیسم گیرنده دوپامین: مهم‌ترین مکانیسم ضد تهوع، مهار گیرنده‌های نوع ۲ دوپامین در ناحیه ماشه گیرنده شیمیایی واقع در ناحیه پسین مغز است. این ناحیه در خارج از سد خونی-مغزی قرار دارد و توسط مواد سمی و داروهایی مانند سیس‌پلاتین تحریک می‌شود که باعث تهوع می‌شوند. متوکلوپرامید با مهار این گیرنده‌ها، مسیرهای تحریک استفراغ را مسدود می‌کند.
ب. اثر پیش‌برنده حرکتی (محیطی)
• آنتاگونیسم دوپامین محیطی: متوکلوپرامید گیرنده‌های دوپامین را در دستگاه گوارش مهار می‌کند. دوپامین یک انتقال‌دهنده عصبی مهارکننده در دستگاه گوارش است؛ بنابراین، مهار دوپامین توسط متوکلوپرامید، آزادسازی استیل کولین (انتقال‌دهنده عصبی محرک) را تسهیل می‌کند.
• تسهیل عملکرد استیل کولین: این دارو با افزایش آزادسازی استیل کولین و همچنین افزایش حساسیت گیرنده‌های موسکارینی عضلات صاف دستگاه گوارش نسبت به استیل کولین عمل می‌کند.
نتایج عملکردی:
• افزایش انقباضات و تُنوس عضلات معده (به ویژه ناحیه آنتروم).
• کاهش تونوس و شل شدن اسفنکتر پیلور و حباب دوازدهه.
• افزایش تونوس اسفنکتر تحتانی مری، که به کاهش رفلاکس کمک می‌کند.
• در نهایت، این فرآیندها منجر به تسریع تخلیه معده و تسهیل انتقال محتویات از دوازدهه و ژژونوم می‌شود.
آنتاگونیسم گیرنده سروتونین (ناحیه محیطی):
• متوکلوپرامید همچنین آنتاگونیست گیرنده‌های سروتونین نوع ۳ در دستگاه گوارش است که به اثرات ضد تهوع آن کمک می‌کند.
مقدار مصرف
مقدار مصرف قرص متوکلوپرامید برای کودکان
تعیین مقدار مصرف این دارو برای کودکان تنها بر عهده پزشک است و بر اساس وزن، سن و شدت بیماری کودک مشخص می شود. به دلیل حساسیت سیستم عصبی کودکان، استفاده خودسرانه از این دارو می تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد.
نحوه مصرف
نحوه مصرف و مقدار متوکلوپرامید
نحوه مصرف این دارو معمولاً سی دقیقه قبل از وعده های غذایی و هنگام خواب است. مقدار مصرف بسته به نوع بیماری و پاسخ بدن به درمان متفاوت است و دوره درمان معمولاً کوتاه مدت تعیین می شود تا از عوارض عصبی جلوگیری گردد.
بهترین زمان مصرف قرص متوکلوپرامید چه زمانی است؟
بهترین زمان برای مصرف این دارو حدود سی دقیقه قبل از وعده های اصلی غذا و پیش از خواب است تا دارو زمان کافی برای اثرگذاری بر حرکات معده داشته باشد.
توصیه های دارویی متوکلوپرامید
۱. توصیه‌های دارویی برای بیمار
• مدت زمان مصرف را جدی بگیرید: بیمار باید بداند که این دارو معمولاً نباید برای دوره‌ای طولانی‌تر از ۱۲ هفته مصرف شود. در بسیاری از موارد و برای جلوگیری از تهوع حاد، مدت زمان مصرف به ۵ روز محدود می‌شود.
• زمان مصرف صحیح: دارو را معمولاً باید ۳۰ دقیقه قبل از هر وعده غذایی و قبل از خواب مصرف کرد تا اثر پیش‌برنده حرکتی آن بهینه باشد.
• عوارض عصبی را گزارش دهید: بیمار باید فوراً در صورت مشاهده هرگونه حرکت غیرعادی، غیرارادی یا عجیب در صورت (مانند لیسیدن لب‌ها، بیرون‌زدگی زبان، جویدن غیرارادی)، گردن، بازوها یا پاها، یا بی‌قراری شدید و غیرقابل کنترل، مصرف دارو را قطع کرده و به پزشک اطلاع دهد.
• خواب‌آلودگی و احتیاط: این دارو می‌تواند باعث خواب‌آلودگی، سرگیجه یا کاهش هوشیاری شود. بیمار باید از رانندگی یا کار با ماشین‌آلات سنگین تا زمانی که از تأثیر دارو بر خود مطمئن نیست، خودداری کند.
• تداخل با الکل: بیمار باید از نوشیدن الکل در طول درمان خودداری کند، زیرا الکل عوارض جانبی مرکزی دارو را به شدت افزایش می‌دهد.
• بارداری و شیردهی: بیمارانی که قصد بارداری دارند یا در دوران شیردهی هستند، باید حتماً با پزشک مشورت کنند.
۲. توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
الف. مدیریت خطر عوارض عصبی
• محدودیت زمانی شدید: از تجویز متوکلوپرامید برای دوره‌های طولانی‌تر از ۱۲ هفته اکیداً پرهیز کنید. در حال حاضر، آژانس‌های نظارتی در اروپا توصیه می‌کنند که مصرف دارو برای تمام نشانه‌ها به حداکثر ۵ روز محدود شود تا خطر عوارض عصبی حاد و مزمن به حداقل برسد.
• دوز روزانه حداکثر: حداکثر دوز روزانه در بزرگسالان نباید از ۳۰ میلی‌گرم یا ۰.۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تجاوز کند.
• بیماران مسن: خطر دیسکینزی دیررس در بیماران مسن بالاتر است. برای این گروه، شروع درمان با دوزهای پایین‌تر (مانند ۵ میلی‌گرم چهار بار در روز) و ارزیابی منظم برای کاهش خطر ضروری است.
• پایش دیسکینزی دیررس: در صورت لزوم ادامه درمان، بیمار را به طور مرتب از نظر علائم دیسکینزی دیررس تحت نظر قرار دهید و در صورت بروز علائم، فوراً دارو را قطع کنید.
ب. تنظیم دوز در اختلالات ارگانیک
• نارسایی کلیه: متوکلوپرامید عمدتاً از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود. در بیماران با اختلال عملکرد کلیه شدید، باید دوز را تا ۵۰ درصد کاهش دهید تا از تجمع دارو و افزایش خطر سمیت عصبی جلوگیری شود. پایش عملکرد کلیه برای تنظیم دقیق دوز ضروری است.
• نارسایی کبد: در بیماران با اختلال عملکرد کبد (سیروز شدید) نیز باید کاهش دوز در نظر گرفته شود، زیرا متابولیسم دارو تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
• تزریق وریدی: در صورت نیاز به تزریق وریدی، دارو باید به صورت آهسته در طول حداقل ۱ تا ۲ دقیقه تزریق شود تا از بروز واکنش‌های حاد (مانند اضطراب شدید و گذرا) و عوارض قلبی عروقی جلوگیری شود.
ج. تداخلات و منع مصرف
• بررسی تداخلات دوپامینرژیک: تجویز همزمان متوکلوپرامید با لوودوپا و سایر داروهای آگونیست دوپامین مطلقاً ممنوع است.
• بررسی تداخلات سروتونین: در صورت تجویز همزمان با داروهایی که سطح سروتونین را افزایش می‌دهند (مانند برخی داروهای ضد افسردگی)، بیمار را از نظر خطر سندرم سروتونین به دقت پایش کنید.
• بررسی بیماری‌های زمینه‌ای: پیش از تجویز، حتماً وجود فئوکروموسیتوم، سابقه تشنج، بیماری پارکینسون، خونریزی گوارشی، انسداد مکانیکی یا سوراخ شدن روده را بررسی کنید، زیرا در تمام این موارد دارو منع مصرف دارد.
موارد منع مصرف
منع مصرف متوکلوپرامید
۱. موارد منع مصرف در بیماری‌ها
تجویز متوکلوپرامید در شرایط بالینی زیر مطلقاً ممنوع است، زیرا تحریک حرکتی دستگاه گوارش یا اثرات دوپامینرژیک مرکزی می‌تواند وضعیت بیمار را به شدت وخیم سازد:
• خونریزی، انسداد مکانیکی یا سوراخ شدن دستگاه گوارش: متوکلوپرامید با افزایش حرکات دستگاه گوارش، در حضور این شرایط خطر را به شدت افزایش داده و ممکن است منجر به پارگی یا آسیب جدی‌تر شود.
• تومور آدرنال (فئوکروموسیتوم): متوکلوپرامید می‌تواند باعث ترشح کاتکول‌آمین‌ها از تومور شود و منجر به بحران افزایش فشار خون شدید و تهدیدکننده زندگی شود.
• صرع و سابقه تشنج: این دارو ممکن است آستانه تشنج را کاهش دهد یا فراوانی تشنج‌ها را افزایش دهد.
• بیماری پارکینسون: متوکلوپرامید با مهار گیرنده‌های دوپامین، علائم بیماری پارکینسون را تشدید می‌کند و منع مصرف دارد.
• سابقه دیسکینزی دیررس: بیمارانی که در گذشته با مصرف متوکلوپرامید یا داروهای مشابه (مانند ضد روان‌پریشی‌ها) دچار حرکات غیرارادی طولانی‌مدت شده‌اند، منع مصرف مطلق دارند.
• سابقه ابتلا به مت‌هموگلوبینمی یا کمبود آنزیم NADH سیتوکروم b5 ردوکتاز: این اختلالات خونی ارثی، خطر بروز مت‌هموگلوبینمی (یک اختلال خونی جدی) ناشی از متوکلوپرامید را افزایش می‌دهند.
۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
بارداری
• متوکلوپرامید را می‌توان در دوران بارداری مصرف کرد و شواهدی مبنی بر آسیب به جنین وجود ندارد. با این حال، معمولاً به عنوان خط اول درمان تهوع و استفراغ توصیه نمی‌شود، زیرا داروهای ضد تهوع دیگری وجود دارند که شواهد بیشتری در مورد ایمنی آن‌ها در طول بارداری در دسترس است.
• درمان تهوع شدید بارداری (هایپرامزیس گراویداروم) ممکن است یک مورد مصرف خارج برچسب باشد، اما باید با احتیاط و ارزیابی نسبت خطر به منفعت انجام شود.
شیردهی
• متوکلوپرامید در مقادیر کم به شیر مادر ترشح می‌شود.
• اگرچه عوارض جانبی جدی در نوزادان شیرخوار نادر است، اما باید در صورت تجویز، نوزاد از نظر علائم خفیفی مانند خواب‌آلودگی غیرعادی، نفخ یا اسهال تحت نظر قرار گیرد.
• توصیه می‌شود مصرف در دوران شیردهی به کوتاه‌ترین مدت زمان ممکن محدود شود و پزشک باید مزایای ادامه شیردهی در مقابل خطرات احتمالی را بسنجد.
۳. موارد منع مصرف کودکان
• نوزادان زیر ۱ سال: متوکلوپرامید در نوزادان کمتر از یک سال به دلیل افزایش خطر عوارض خارج هرمی (اختلالات حرکتی جدی و ناخواسته) و مت‌هموگلوبینمی منع مصرف مطلق دارد.
• کودکان و نوجوانان (معمولاً زیر ۱۸ سال): متوکلوپرامید در این جمعیت به دلیل افزایش خطر عوارض عصبی، به ویژه دیسکینزی دیررس و سایر علائم خارج هرمی، توصیه نمی‌شود و ایمنی و اثربخشی آن به طور کامل اثبات نشده است.
• توصیه بالینی: تجویز در این گروه سنی باید با احتیاط شدید، فقط برای موارد بسیار خاص و با دوزهای پایین و محدود به زمان کوتاه انجام شود.
هشدارها و احتیاط‌ها
هشدارهای مهم درباره مصرف آمپول متوکلوپرامید
تزریق آمپول متوکلوپرامید باید به صورت آهسته و توسط کادر درمان انجام شود تا از بروز عوارض ناگهانی جلوگیری گردد. هشدارهای مهم عبارتند از:
• خطر بروز واکنش های شدید عصبی در صورت تزریق سریع
• احتمال افت ناگهانی فشار خون
• نیاز به بررسی مداوم ضربان قلب حین تزریق
هشدار ها متوکلوپرامید
۱. هشدارهای دارویی کامل و کاربردی
الف. هشدار جعبه سیاه: دیسکینزی دیررس
• خطر اصلی: متوکلوپرامید می‌تواند باعث بروز دیسکینزی دیررس شود، یک اختلال حرکتی جدی که اغلب برگشت‌ناپذیر است و با حرکات غیرارادی ریتمیک صورت، زبان، دهان یا فک (مانند بیرون‌زدگی زبان، لیسیدن لب‌ها) مشخص می‌شود.
• عوامل افزایش خطر: خطر دیسکینزی دیررس با طول مدت درمان و دوز تجمعی کل دارو به طور چشمگیری افزایش می‌یابد.
• توصیه بالینی:
• درمان با متوکلوپرامید نباید از ۱۲ هفته تجاوز کند، مگر در موارد بسیار نادر که فواید درمانی بر خطرات آن غلبه کند. آژانس دارویی اروپا توصیه به حداکثر ۵ روز درمان می‌کند.
• در صورت مشاهده هرگونه نشانه یا علامت دیسکینزی دیررس، باید فوراً مصرف دارو قطع شود.
ب. عوارض خارج هرمی (اختلالات حرکتی)
• خطر: متوکلوپرامید، به ویژه در کودکان، بزرگسالان جوان و با دوزهای بالا، می‌تواند باعث واکنش‌های حاد خارج هرمی شود. این واکنش‌ها ممکن است حتی پس از اولین دوز نیز رخ دهند و شامل دیستونی حاد (انقباضات غیرارادی عضلات گردن و صورت)، آکاتیزیا (بی‌قراری حرکتی) و علائم شبه پارکینسون می‌شوند.
• توصیه بالینی: در صورت بروز علائم خارج هرمی، باید بلافاصله مصرف دارو متوقف شده و درمان مناسب آغاز شود.
ج. سندرم بدخیم نورولپتیک
• خطر: سندرم بدخیم نورولپتیک، یک عارضه جانبی نادر اما تهدیدکننده حیات است که با مصرف متوکلوپرامید (به تنهایی یا همراه با داروهای دیگر) گزارش شده است. علائم آن شامل تب شدید، سفتی شدید عضلانی، بی‌ثباتی دستگاه عصبی خودمختار، و تغییر سطح هوشیاری است.
• توصیه بالینی: در صورت مشکوک شدن به این سندرم، باید فوراً مصرف متوکلوپرامید قطع شده و مراقبت‌های ویژه و درمان علامتی فوری شروع شود.
د. مشکلات سلامت روان و تداخلات
• افسردگی و افکار خودکشی: متوکلوپرامید می‌تواند افسردگی را در بیماران با سابقه قبلی تشدید کند. در بیماران مبتلا به افسردگی یا سابقه افکار خودکشی، باید از مصرف آن اجتناب شود.
• تداخل با تضعیف‌کننده‌های مرکزی: مصرف همزمان با الکل، مسکن‌های اوپیوئیدی، آرام‌بخش‌ها و خواب‌آورها می‌تواند به شدت خطر خواب‌آلودگی شدید و افسردگی دستگاه عصبی مرکزی را افزایش دهد.
ه. مشکلات قلبی-عروقی و تزریق وریدی
• ریتم غیرعادی قلب: موارد نادری از عوارض قلبی عروقی جدی مانند کندی ضربان قلب، بلوک دهلیزی-بطنی، و ایست قلبی گزارش شده‌اند که عمدتاً با مصرف وریدی رخ داده است.
• توصیه بالینی: تزریق وریدی متوکلوپرامید باید به آرامی در طول ۱ تا ۲ دقیقه انجام شود تا از بروز واکنش‌های حاد (مانند اضطراب شدید گذرا) و خطرات قلبی-عروقی کاسته شود.
۲. اوردوز متوکلوپرامید و مدیریت آن
الف. علائم اوردوز
علائم اصلی اوردوز متوکلوپرامید شامل موارد زیر است:
• خواب‌آلودگی شدید
• گیجی و عدم جهت‌یابی
• واکنش‌های خارج هرمی (به ویژه دیستونی و دیسکینزی)
• در کودکان و نوزادان، علاوه بر موارد فوق، مت‌هموگلوبینمی و تشنج نیز گزارش شده است.
ب. مدیریت و درمان اوردوز
درمان اوردوز متوکلوپرامید اساساً حمایتی و علامتی است.
• حمایت حیاتی: پایش دقیق علائم حیاتی، به ویژه تنفس و وضعیت قلبی-عروقی، ضروری است.
• کنترل علائم خارج هرمی:
• واکنش‌های خارج هرمی اغلب با تجویز داروهای ضد کولینرژیک (مانند بنزتروپین) یا ضد هیستامین‌های با خواص ضد کولینرژیک (مانند دیفن‌هیدرامین) قابل کنترل هستند.
• در صورت مقاومت به درمان، داروهای بنزودیازپینی مانند دیازپام ممکن است استفاده شوند.
• مدیریت مت‌هموگلوبینمی: در صورت بروز مت‌هموگلوبینمی، درمان با متیلن بلو به صورت وریدی توصیه می‌شود.
• هشدار مهم: متیلن بلو در بیمارانی که کمبود آنزیم گلوکز ۶ فسفات دهیدروژناز دارند، منع مصرف دارد و می‌تواند باعث کم‌خونی همولیتیک شود.
• اثر دیالیز: همودیالیز و دیالیز صفاقی تأثیر محدودی در حذف متوکلوپرامید از بدن دارند، زیرا حجم توزیع دارو بالا است. علائم اوردوز معمولاً در عرض ۲۴ ساعت پس از قطع دارو برطرف می‌شوند.
بارداری
مصرف قرص متوکلوپرامید در بارداری
مصرف این دارو در دوران بارداری تنها در صورتی مجاز است که پزشک متخصص زنان آن را ضروری تشخیص دهد. ارزیابی دقیق فواید و خطرات احتمالی برای جنین توسط پزشک الزامی است.
مصرف در بارداری متوکلوپرامید
گروه B
قابل استفاده در بارداری: با مطالعات حیوانی شواهدی دال بر خطرناک بودن این دارو مشاهده نشده است. مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست
شیردهی
مصرف قرص متوکلوپرامید در شیردهی
این دارو می تواند وارد شیر مادر شود و ممکن است بر نوزاد شیرخوار تاثیر بگذارد. مصرف قرص متوکلوپرامید در شیردهی توصیه نمی شود مگر آنکه پزشک جایگزین مناسبی پیدا نکند و مصرف آن را حیاتی بداند.
عوارض جانبی
عوارض قرص متوکلوپرامید
این دارو ممکن است عوارضی در پی داشته باشد که در بیشتر موارد با قطع دارو برطرف می شوند. عوارض رایج شامل موارد زیر است:
• احساس خستگی و بی حالی مداوم
• بی قراری حرکتی یا آکاتیژیا (ناتوانی در بی حرکت ماندن)
• اسپاسم عضلات صورت و گردن
• تغییرات در الگوی خواب
عوارض جانبی متوکلوپرامید
۱. عوارض جانبی شایع (وقوع ۱ تا ۱۰ درصد)
این عوارض اغلب مربوط به اثر تضعیف‌کننده دستگاه عصبی مرکزی یا اثر پیش‌برنده حرکتی شدید هستند و معمولاً با کاهش دوز یا قطع دارو برطرف می‌شوند:
• خواب‌آلودگی: یکی از شایع‌ترین عوارض مرکزی است که در برخی مطالعات تا ۱۰ درصد یا بیشتر نیز گزارش شده است.
• خستگی یا سستی: احساس ضعف عمومی و بی‌حالی.
• اسهال: به دلیل تحریک حرکات دستگاه گوارش توسط دارو.
• بی‌قراری: این حالت می‌تواند یکی از اشکال خفیف عوارض خارج هرمی (آکاتیزیا) باشد.
• افسردگی: بروز علائم افسردگی، به ویژه در بیمارانی که سابقه قبلی دارند.
۲. عوارض جانبی غیرشایع (وقوع ۰.۱ تا ۱ درصد)
این عوارض شامل موارد زیر هستند که اغلب نیاز به توجه بیشتری دارند:
• عوارض خارج هرمی: بروز این عوارض حاد (مانند دیستونی و آکاتیزیا) در برخی مطالعات، به ویژه در دوزهای بالا و در کودکان و بزرگسالان جوان، ممکن است تا ۱۱.۵ درصد نیز برسد، اما در حالت کلی وقوع آن غیرشایع در نظر گرفته می‌شود.
• افزایش پرولاکتین خون (هایپرپرولاکتینمی): متوکلوپرامید با مهار دوپامین، ترشح پرولاکتین را افزایش می‌دهد. این عارضه ممکن است منجر به آمنوره یا قطع قاعدگی و گالاکتوره یا ترشح شیر از پستان شود.
• واکنش‌های حساسیتی: شامل کهیر یا دیگر تظاهرات پوستی.
• کاهش هوشیاری یا گیجی: به ویژه در بیماران مسن یا در ترکیب با سایر تضعیف‌کننده‌های دستگاه عصبی مرکزی.
۳. عوارض جانبی نادر و بسیار جدی (وقوع کمتر از ۰.۱ درصد)
این عوارض اگرچه نادر هستند، اما پتانسیل تهدید حیات دارند و نیاز به قطع فوری دارو و مداخله اورژانسی دارند:
• دیسکینزی دیررس: اگرچه آمار دقیق آن متغیر است، اما خطر بروز آن در درمان‌های طولانی‌تر از ۱۲ هفته افزایش می‌یابد و می‌تواند تا ۲۹ درصد در مصرف طولانی مدت گزارش شود. این عارضه اغلب برگشت‌ناپذیر است و مهم‌ترین هشدار مصرف است.
• سندرم بدخیم نورولپتیک: یک عارضه بسیار نادر (کمتر از ۰.۰۱ درصد) اما تهدیدکننده حیات که با علائمی مانند تب بالا، سفتی عضلانی و بی‌ثباتی وضعیت عمومی بدن همراه است.
• تشنج: به ویژه در بیمارانی که سابقه صرع دارند.
• عوارض قلبی عروقی: شامل کندی ضربان قلب (برادی‌کاردی) و ایست قلبی که به ندرت و اغلب پس از تزریق وریدی سریع گزارش شده‌اند.
• مت‌هموگلوبینمی: به ویژه در نوزادان یا بیماران با نقص‌های آنزیمی خاص.
تداخلات دارویی
تداخلات دارویی مهم متوکلوپرامید
مهم ترین داروهایی که با متوکلوپرامید تداخل دارند عبارتند از:
• داروهای آرام بخش و خواب آور
• داروهای ضد افسردگی و مهارکننده های سیستم عصبی
• داروهای ضد پارکینسون
•  داروهای مسکن قوی
تداخلات دارویی متوکلوپرامید
مشخصات کلی تداخلات:
• سوبسترای CYP2D6
• تشدید اثرات کولینرژیک
• تشدید اثرات تضعیف‌کننده CNS
• آنتاگونیست های دوپامین
• تشدید اثرات خارج هرمی
• تشدید هایپرپرولاکتینمی (قوی)
• تشدید اثرات هیپو دوپامینرژیک
تداخلات رده X (پرهیز):
داروهای ضد پارکینسون (آگونیست دوپامین)، داروهای ضد سایکوز، کابرگولین، دروپریدول، مهارکننده‌های مونوآمینواکسیداز، پرومتازین، ریواستیگمین، تترابنازین، تری‌متازیدین
کاهش اثرات داروها توسط متوکلوپرامید:
داروهای ضد پارکینسون (آگونیست دوپامین)، آتوواکون، کابرگولین، فسفومایسین، پوساکونازول، کیناگولید
کاهش اثرات متوکلوپرامید توسط داروها:
داروهای آنتی کولینرژیک، کابرگولین، پگ اینترفرون آلفا-2b
افزایش اثرات داروها توسط متوکلوپرامید:
داروهای ضد سایکوز، داروهای تضعیف‌کننده‌ CNS، سیکلوسپورین (سیستمیک)، لووسولپرید، بی‌حس کننده‌های موضعی، میواکوریوم، مهارکننده‌های مونوآمینواکسیداز، پریلوکائین، پرومتازین، سیرولیموس، سدیم نیتریت، سوکسینیل کولین، تاکرولیموس (موضعی)، تترابنازین، تیوپنتال، تری‌متازیدین
افزایش اثرات متوکلوپرامید توسط داروها:
آجمالین، مهارکننده‌های متوسط وقوی CYP2D6، داپسون (موضعی)، دئوتترابنازین، دروپریدول، لومفانترین، متی‌روسین، نیتریک اکسید، پگ اینترفرون آلفا-2b، ریواستیگمین
تداخلات دارویی
تداخلات متوکلوپرامید به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند: تداخلات تشدیدکننده اثرات مرکزی، تداخلات تأثیرگذار بر داروهای دیگر و تداخلات آنتاگونیستی.
الف. تداخلات افزایش‌دهنده عوارض جانبی مرکزی (شایع‌ترین و مهم‌ترین)
مصرف همزمان این داروها با متوکلوپرامید خطر خواب‌آلودگی، گیجی، و عوارض خارج هرمی را به شدت بالا می‌برد:
• داروهای ضد روان‌پریشی (مانند هالوپریدول یا کوئتیاپین): تداخل شدید، افزایش قابل توجه خطر دیسکینزی دیررس و سندرم بدخیم نورولپتیک به دلیل اثرات دوپامینرژیک افزایشی.
• داروهای ضد افسردگی (مانند فلووکسامین یا سرترالین): افزایش خطر سندرم سروتونین و تشدید تضعیف مرکزی.
• داروهای ضد اضطراب و آرام‌بخش‌ها (مانند دیازپام یا لورازپام): افزایش شدید خطر خواب‌آلودگی، کاهش هوشیاری و اختلال در مهارت‌های حرکتی.
• داروهای ضد تشنج (مانند فنی‌توئین یا کاربامازپین): متوکلوپرامید می‌تواند آستانه تشنج را کاهش داده و همچنین داروهای ضد تشنج می‌توانند متابولیسم متوکلوپرامید را تغییر دهند.
• داروهای ضد درد مخدر (مانند مورفین یا ترامادول): افزایش شدید تضعیف دستگاه عصبی مرکزی و خطر خواب‌آلودگی.
ب. تداخلات آنتاگونیستی (کاهش اثربخشی)
• لوودوپا (داروی پارکینسون): تداخل شدید. لوودوپا برای درمان علائم پارکینسون از طریق فعال‌سازی گیرنده‌های دوپامین عمل می‌کند، در حالی که متوکلوپرامید (آنتاگونیست دوپامین) اثر آن را خنثی می‌کند و به طور جدی منع مصرف دارد.
• داروهای آنتی کولینرژیک (مانند آتروپین یا اسکوپولامین): این داروها با کاهش حرکات دستگاه گوارش، اثرات پیش‌برنده حرکتی متوکلوپرامید را خنثی می‌کنند.
ج. تداخلات تأثیرگذار بر جذب داروهای دیگر
متوکلوپرامید با تسریع تخلیه معده، می‌تواند بر سرعت جذب سایر داروها تأثیر بگذارد:
• افزایش سرعت جذب: داروهایی مانند استامینوفن و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، جذب سریع‌تری خواهند داشت.
• کاهش سرعت یا میزان جذب: جذب داروهایی که نیاز به زمان کافی در معده برای انحلال دارند (به دلیل سرعت بالای عبور از معده) ممکن است کاهش یابد. دیگوکسین نمونه‌ای از داروهایی است که جذب آن ممکن است کاهش یابد.
تداخل با غذا و سبک زندگی
• الکل: مصرف همزمان الکل به شدت عوارض جانبی دستگاه عصبی مرکزی متوکلوپرامید (مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و اختلال در تمرکز و قضاوت) را تقویت می‌کند و باید به طور کامل از آن اجتناب شود.
• غذا: از آنجایی که متوکلوپرامید یک داروی پیش‌برنده حرکتی است، سرعت جذب آن تحت تأثیر غذا قرار نمی‌گیرد. اگرچه غذا به طور معمول بر میزان جذب دارو تأثیر نمی‌گذارد، اما برای بیماران گاستروپارزی، تجویز متوکلوپرامید قبل از غذا برای حداکثر اثربخشی بر تخلیه معده توصیه می‌شود.
تداخل در آزمایشات
متوکلوپرامید با افزایش سطح پرولاکتین خون می‌تواند بر نتایج آزمایش‌های هورمونی تأثیر بگذارد، اما معمولاً بر روش‌های آنالیتیکال آزمایشگاهی تأثیر مستقیم ندارد:
• افزایش سطح پرولاکتین: متوکلوپرامید با مهار دوپامین، که به طور طبیعی ترشح پرولاکتین را مهار می‌کند، می‌تواند به طور کاذب باعث افزایش قابل توجه سطوح سرمی پرولاکتین شود. این تداخل می‌تواند منجر به تشخیص اشتباه هایپرپرولاکتینمی ناشی از آدنوم هیپوفیز شود. پزشک باید در صورت افزایش پرولاکتین، مصرف متوکلوپرامید را در شرح حال بیمار بررسی کند.
اطلاعات تکمیلی
نام‌های تجاری
آمپول اسوه-متوکلوپرامید 10 میلی گرم/2 میلی لیتر [داروسازی اسوه]، قطره خوراکی متوکلوپرامید-بهسا 4میلی گرم/میلی لیتر [داروسازی بهسا]، آمپول متوپامید 10 میلی گرم/2 میلی لیتر [داروسازی سینا دارو]، آمپول دمتیک 10 میلی گرم/میلی لیتر [داروسازی تهران شیمی]، قطره خوراکی متوکلوپرامید-حکیم 4میلی گرم/میلی لیتر [داروسازی حکیم]، قطره خوراکی متوکلوپرامید امین 4 میلی گرم/میلی لیتر [داروسازی امین]، آمپول متوکلوپرامید داروپخش 10 میلی گرم/2میلی لیتر [دارو پخش - کارخانه]، قطره خوراکی متوکلوپرامید-خوارزمی 4میلی گرم/میلی لیتر [داروسازی خوارزمی]، آمپول پلادیک 10 میلی گرم/2 میلی لیتر [داروسازی کاسپین تامین]، آمپول متوکلوپرامید زهراوی 10 میلی گرم/2میلی لیتر [داروسازی زهراوی]، قرص متوکلوپرامید زهراوی 10 میلی گرم [داروسازی زهراوی]، قطره پلازیلین 4 میلی گرم/میلی لیتر [داروسازی زهراوی]، قرص متوکلوپرامید-حکیم 10 میلی گرم [داروسازی حکیم]، قرص امی-متوکلوپرامید 10 میلی گرم [داروسازی امین]، قطره خوراکی متوکلوپرامید دی پی 4میلی گرم/میلی لیتر [دارو پخش - کارخانه]، کپسول نرم ژلوپرامید 10 میلی گرم [داروسازی دانا]، قطره متوکلوپرامید زاگرس دارو 4 میلی گرم/میلی لیتر 15 میلی لیتر [دارویی و نهاده های زاگرس دارو پارسیان]، قطره متوکلوپرامید-الحاوی 4 میلی گرم/میلی لیتر [داروسازی الحاوی]، قطره متوکلوپرامید عماد 4 میلی گرم/میلی لیتر 15 میلی لیتر [داروسازی عماد درمان پارس]، قطره متوکلوپرامید نیکاسا 4 میلی گرم/میلی لیتر 15 میلی لیتر [نیک آسا فارمد]، قطره پلامیدگات 4 میلی گرم/میلی لیتر 15 میلی لیتر [داروسازی خوارزمی]، قطره متوکلوپرامید شهر دارو 4 میلی گرم/میلی لیتر 15 میلی لیتر [داروسازی شهر دارو]، قطره متوکلوپرامید تولید دارو 4 میلی گرم/میلی لیتر 15 میلی لیتر [داروسازی تولید دارو]، OSVE-METOCLOPRAMIDE 10MG/2ML AMP [داروسازی اسوه]، METOCLOPRAMIDE-BEHSA 4MG/ML 15ML ORAL DROP [داروسازی بهسا]، METOPAMID 10MG/2ML AMP [داروسازی سینا دارو]، DEMETIC 10MG/2ML AMP [داروسازی تهران شیمی]، METOCLOPRAMIDE-HAKIM 4MG/ML 15ML ORAL DROP [داروسازی حکیم]، METOCLOPRAMIDE AMIN 4MG/ML 15ML ORAL DROP [داروسازی امین]، METOCLOPRAMIDE DAROUPAKHSH 10MG/2ML AMP [دارو پخش - کارخانه]، METOCLOPRAMIDE-KHARAZMI 4MG/ML 15ML ORAL DROP [داروسازی خوارزمی]، PLADIC 10MG/2ML AMP [داروسازی کاسپین تامین]، METOCLOPRAMIDE ZAHRAVI 10MG/2ML AMP [داروسازی زهراوی]، METOCLOPRAMIDE ZAHRAVI 10MG TAB [داروسازی زهراوی]، PLAZILIN 4MG/ML 15ML DROP [داروسازی زهراوی]، METOCLOPRAMIDE-HAKIM 10MG TAB [داروسازی حکیم]، AMI-METOCLOPRAMIDE 10MG TAB [داروسازی امین]، METOCLOPRAMIDE DP 4MG/ML 15ML ORAL DROP [دارو پخش - کارخانه]، GELOPRAMID 10MG SOFT GEL CAP [داروسازی دانا]، METOCLOPRAMIDE ZAGROS DAROU 4 mg/1mL 15 ML Drop [دارویی و نهاده های زاگرس دارو پارسیان]، Metoclopramide-Alhavi 4 mg/ml Drop [داروسازی الحاوی]، METOCLOPRAMIDE-EMAD 4 mg/ml 15 ml Drop [داروسازی عماد درمان پارس]، METOCLOPRAMIDE NIKASA 4 mg/ml 15 ml Drop [نیک آسا فارمد]، PLAMIDGUT 4 mg/ml 15 ml Drop [داروسازی خوارزمی]، METOCLOPRAMIDE SHAHREDAROU4 mg/ml 15 ml Drop [داروسازی شهر دارو]، METOCLOPRAMIDE TOLIDAROU 4 mg/ml 15 ml Drop [داروسازی تولید دارو]، قرص اکتوکلوپیدوگرل 75 میلی گرم، قرص کلوپیدوگرل اکتوور 75 میلی گرم، سافت ژل پروستانن فیتومد، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا، قطره چشمی مای فلون 0.1% 5 میلی لیتر
اشکال دارویی
قرص، کپسول، شربت، آمپول، ویال، ژل، قطره، پودر، ساشه، محلول
پرسش و پاسخ

پرسش دارویی درباره متوکلوپرامید

پرسش‌های عمومی پس از بررسی منتشر می‌شوند. اطلاعات شخصی و درخواست تجویز منتشر نخواهد شد.

آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۴/۳۱ اطلاعات برای آموزش عمومی و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر ارائه شده است.
فروشگاه سلامت

محصولات سلامت

منتخبی از محصولات سلامت با قیمت و موجودی به‌روز