استامینوفن + اکسی کدون

فارماکوکینتیک
ویژگی‌های جذب، توزیع، متابولیسم و دفع هر جزء در تعیین دوز و فواصل تجویز ضروری است.
الف) اکسی‌کدون
• جذب: پس از مصرف خوراکی، اکسی‌کدون به خوبی از دستگاه گوارش جذب می‌شود. شروع اثر ضد درد در فرم‌های رهش فوری معمولاً بین ۱۰ تا ۳۰ دقیقه است و حداکثر غلظت پلاسمایی حدود یک ساعت پس از مصرف رخ می‌دهد. زیست فراهمی آن در حدود ۶۰ تا ۸۷ درصد است.
• توزیع: اکسی‌کدون حجم توزیع نسبتاً بالایی دارد و در سراسر بدن، از جمله دستگاه عصبی مرکزی، توزیع می‌شود. میزان اتصال به پروتئین‌های پلاسما تقریباً ۴۵ درصد است.
• متابولیسم: اکسی‌کدون به طور گسترده‌ای در کبد از طریق سیستم آنزیمی سیتوکروم P450 متابولیزه می‌شود. دو مسیر اصلی متابولیسم شامل موارد زیر است:
• CYP3A4: متابولیسم اصلی که منجر به تشکیل نور اکسی‌کدون می‌شود.
• CYP2D6: مسیر فرعی که منجر به تشکیل اکسیمورفون می‌شود. اکسیمورفون یک متابولیت فعال است و میل ترکیبی بالاتری نسبت به اکسی‌کدون به گیرنده‌های مو اپیوئیدی دارد.
• دفع: اکسی‌کدون و متابولیت‌های آن عمدتاً از طریق ادرار دفع می‌شوند. نیمه عمر حذفی پلاسمایی اکسی‌کدون در فرم رهش فوری معمولاً بین ۳ تا ۵ ساعت است.
ب) استامینوفن
• جذب: استامینوفن پس از مصرف خوراکی به سرعت و تقریباً به طور کامل از دستگاه گوارش جذب می‌شود.
• توزیع: توزیع آن در اکثر مایعات بدن نسبتاً یکنواخت است. اتصال به پروتئین‌های پلاسما در غلظت‌های درمانی ناچیز است.
• متابولیسم: متابولیسم اولیه استامینوفن در کبد از طریق سه مسیر اصلی انجام می‌شود:
• کونژوگاسیون با گلوکورونید.
• کونژوگاسیون با سولفات.
• اکسیداسیون توسط آنزیم‌های P450 که منجر به تشکیل یک متابولیت واسط بسیار سمی (ان استیل پی بنزوکینونیمین) می‌شود. این متابولیت سمی به سرعت توسط گلوتاتیون کبدی غیرفعال می‌شود.
• دفع: استامینوفن به شکل متابولیت‌های غیرفعال از طریق ادرار دفع می‌شود. نیمه عمر حذفی پلاسمایی آن نسبتاً کوتاه است و معمولاً بین ۱/۲۵ تا ۳ ساعت است، اما در صورت آسیب کبدی یا مصرف بیش از حد به شدت افزایش می‌یابد.
نکته بالینی مهم:
به دلیل متابولیسم هر دو جزء در کبد، در بیماران مبتلا به نارسایی کبدی، نیمه عمر حذف هر دو دارو می‌تواند طولانی شود. این امر نیاز به تنظیم دقیق دوز و پایش دقیق برای جلوگیری از سمیت کبدی ناشی از استامینوفن و افزایش عوارض جانبی اپیوئیدی ناشی از اکسی‌کدون دارد.

موارد مصرف
داروی ترکیبی استامینوفن و اکسی‌کدون، یک داروی کنترل شده است که به دلیل جزء اپیوئیدی (اکسی‌کدون) دارای محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای برای تجویز است.
۱. موارد مصرف تأیید شده (ایندیکیشن‌های برچسب‌گذاری شده)
تنها مورد مصرف تأیید شده برای قرص‌ها یا محلول‌های خوراکی با رهش فوری این ترکیب، تسکین درد متوسط تا متوسط شدید است.
توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی:
• مدیریت دردهای حاد: این دارو به طور معمول برای مدیریت کوتاه‌مدت دردهای حادی که به سایر مسکن‌های غیر اپیوئیدی (مانند داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی یا استامینوفن به تنهایی) پاسخ نداده‌اند یا بیمار تحمل مصرف آن‌ها را ندارد، تجویز می‌شود. نمونه‌های بالینی شامل:
• دردهای پس از عمل جراحی: مدیریت درد در دوره نقاهت اولیه پس از جراحی‌های متوسط.
• دردهای آسیب‌های حاد: مدیریت درد شدید ناشی از شکستگی‌ها، سوختگی‌های درجه بالا، یا دردهای شدید مفصلی و عضلانی.
• دردهای دندانپزشکی شدید: مانند دردهای پس از کشیدن دندان‌های نهفته یا جراحی‌های پیچیده دهان و فک.
• دوزینگ مناسب: به دلیل خطر سمیت کبدی استامینوفن، پزشک باید دقت کند که دوز اکسی‌کدون را بر اساس نیاز تسکین درد تعیین کند، در حالی که مطمئن شود دوز کل استامینوفن دریافتی بیمار در ۲۴ ساعت از ۴۰۰۰ میلی‌گرم (۴ گرم) تجاوز نکند.
• اولویت مصرف غیر اپیوئیدی: با توجه به خطرات بالای اعتیاد و سوء مصرف اپیوئیدها، استفاده از این ترکیب باید تنها زمانی صورت پذیرد که راهکارهای غیر اپیوئیدی کافی نباشد یا برای بیمار مناسب تشخیص داده نشود.
۲. موارد مصرف خارج برچسب
در متون پزشکی بین‌المللی، به دلیل تعریف محدود موارد مصرف تأیید شده برای مسکن‌های اپیوئیدی ترکیبی، معمولاً موارد مصرف خارج برچسب کمی برای این دارو به طور رسمی مستند می‌شود. با این حال، استفاده بالینی از آن ممکن است شامل موارد زیر باشد:
مدیریت درد مزمن غیرسرطانی (با احتیاط شدید):
توضیحات کاربردی برای پزشک و بالینی:
• احتیاط در تجویز: برخی پزشکان ممکن است از این ترکیب برای مدیریت دردهای مزمن غیرسرطانی در بیمارانی که معیارهای سخت‌گیرانه‌ای را برای استفاده از اپیوئیدها دارند و به سایر درمان‌ها مقاوم بوده‌اند، استفاده کنند.
• مسئولیت پزشک: استفاده از این دارو برای دردهای مزمن، به دلیل ریسک بالای تحمل دارویی، افزایش حساسیت به درد، و خطر اعتیاد طولانی‌مدت، نیازمند نظارت مداوم، قراردادهای درمانی و تلاش برای یافتن جایگزین‌های غیر اپیوئیدی یا درمان‌های چندرشته‌ای است.
• استانداردهای نوین: رهنمودهای بالینی اخیر در سراسر جهان قویاً توصیه می‌کنند که برای دردهای مزمن، در صورت امکان از اپیوئیدهای کوتاه‌اثر استفاده نشود و تجویز طولانی‌مدت باید با احتیاط فراوان و با در نظر گرفتن ریسک‌های احتمالی صورت پذیرد.
نکته مهم بالینی:
برخلاف برخی اپیوئیدهای دیگر، این ترکیب دارویی به دلیل وجود جزء استامینوفن، برای مدیریت دردهای شدید و غیرقابل کنترل (مثلاً دردهای شدید سرطانی) مناسب نیست، زیرا دوزهای بالای مورد نیاز برای اکسی‌کدون منجر به تجاوز از حداکثر دوز ایمن استامینوفن و ایجاد سمیت کبدی می‌شود. در این موارد، استفاده از یک اپیوئید تنها یا سایر اشکال تسکین درد توصیه می‌شود.

مکانیسم اثر
این داروی ترکیبی به دلیل داشتن دو جزء فعال با مکانیسم‌های اثر متفاوت، تسکین درد را از طریق مسیرهای مرکزی و محیطی فراهم می‌کند. اثر ضد درد این ترکیب از طریق عملکرد هر دو جزء استامینوفن و اکسی‌کدون حاصل می‌شود:
اکسی‌کدون
اکسی‌کدون یک اپیوئید نیمه‌صنعتی آگونیست است که عمدتاً بر روی گیرنده‌های مو اپیوئیدی در دستگاه عصبی مرکزی اثر می‌گذارد.
• اثر ضد درد مرکزی: اکسی‌کدون با اتصال به گیرنده‌های اپیوئیدی، به ویژه گیرنده‌های مو، باعث مهار مسیرهای صعودی درد در نخاع و مغز می‌شود. این عمل منجر به تغییر درک بیمار از درد و پاسخ به آن می‌گردد.
• سایر اثرات مرکزی: این دارو همچنین باعث تضعیف عمومی دستگاه عصبی مرکزی، آرام‌بخشی، کاهش رفلکس سرفه و تضعیف تنفسی می‌شود که همگی از طریق فعالیت مستقیم بر مراکز تنفسی در ساقه مغز ایجاد می‌گردد.
استامینوفن
مکانیسم دقیق اثر استامینوفن به طور کامل مشخص نشده است، اما اعتقاد بر این است که اثرات ضد درد آن عمدتاً ناشی از عملکرد مرکزی است:
• اثر ضد درد مرکزی: استامینوفن احتمالاً با مهار سنتز پروستاگلاندین‌ها در دستگاه عصبی مرکزی و همچنین فعال‌سازی مسیرهای سروتونرژیک نزولی مهارکننده درد، اثر خود را اعمال می‌کند. این دارو فاقد خواص ضد التهابی قابل توجه محیطی است.
• اثر ضد تب: استامینوفن با اثر مستقیم بر مرکز تنظیم حرارت در هیپوتالاموس، باعث گشاد شدن عروق محیطی و افزایش تعریق شده و در نتیجه، دمای بدن را کاهش می‌دهد.

توصیه های دارویی
۱. توصیه‌های دارویی برای بیمار (راهنمای مشاوره با بیمار)
پزشک باید نکات حیاتی زیر را به بیمار آموزش دهد:
دوز مصرفی و محدودیت استامینوفن:
• دارو را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید و به هیچ عنوان خودسرانه دوز یا فاصله زمانی مصرف را تغییر ندهید.
• محدودیت دوز: به بیمار هشدار دهید که مجموع دوز استامینوفن مصرفی از تمام منابع (شامل داروهای سرماخوردگی یا ضد درد بدون نسخه) در روز نباید از ۴۰۰۰ میلی‌گرم (۴ گرم) تجاوز کند تا از خطر آسیب کبدی جلوگیری شود.
خطر اعتیاد و تضعیف تنفسی:
• خطر وابستگی: از پتانسیل بالای دارو برای ایجاد وابستگی و اعتیاد آگاه باشید. دارو را در مکانی امن و دور از دسترس دیگران، به ویژه کودکان، نگهداری کنید.
• علائم هشدار تضعیف تنفسی: در صورت مشاهده علائمی مانند تنفس بسیار کند یا کم عمق، خواب‌آلودگی شدید یا مشکل در بیدار شدن، فوراً با خدمات اورژانس تماس بگیرید.
تداخلات دارویی و الکل:
• اجتناب از الکل: مصرف الکل همراه با این دارو می‌تواند منجر به تضعیف تنفسی شدید، آرام‌بخشی عمیق و مرگ شود و همچنین خطر سمیت کبدی را به شدت افزایش می‌دهد.
• هشدار در مورد داروهای دیگر: بیمار باید پزشک را در مورد تمام داروهای مصرفی دیگر، به ویژه آرام‌بخش‌ها، داروهای خواب‌آور، بنزودیازپین‌ها، و سایر داروهای اپیوئیدی مطلع کند.
عوارض جانبی و فعالیت‌های روزمره:
• عدم رانندگی: به دلیل احتمال خواب‌آلودگی، سرگیجه یا کاهش هوشیاری، تا زمانی که اثر دارو بر شما مشخص نشده است، از رانندگی یا کار با ماشین‌آلات سنگین خودداری کنید.
• مدیریت یبوست: از آنجا که یبوست عارضه جانبی شایعی است، از روش‌های پیشگیرانه مانند نوشیدن مایعات فراوان و افزایش فیبر در رژیم غذایی یا مصرف ملین‌ها، طبق توصیه پزشک، استفاده کنید.
• بارداری و شیردهی: در صورت بارداری یا قصد بارداری یا شیردهی، فوراً به پزشک اطلاع دهید، زیرا مصرف طولانی‌مدت در بارداری خطر سندرم ترک نوزادی را به همراه دارد.
۲. توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک (راهنمای تجویز ایمن)
وظایف و ملاحظات اصلی برای پزشک در زمان تجویز این داروی ترکیبی شامل موارد زیر است:
انتخاب بیمار و ارزیابی ریسک:
• رزرو برای موارد ضروری: تجویز این دارو باید تنها برای بیمارانی صورت گیرد که درد آن‌ها به قدری شدید است که نیاز به اپیوئید دارد و درمان‌های جایگزین (غیر اپیوئیدی) کافی یا قابل تحمل نیستند.
• ابزار غربالگری: از ابزارهای غربالگری معتبر برای ارزیابی خطر اعتیاد، سوء مصرف یا انحراف در هر بیمار، قبل از شروع درمان و به صورت دوره‌ای، استفاده کنید.
دوزینگ و مدت زمان درمان:
• پایین‌ترین دوز مؤثر: درمان را با پایین‌ترین دوز مؤثر آغاز کنید و دوز را به آرامی و با پایش دقیق افزایش دهید.
• محدودیت زمانی: برای درد حاد، تجویز باید برای کوتاه‌ترین مدت زمان ممکن باشد. برای درد مزمن، هر سه ماه یک‌بار ضرورت ادامه درمان باید مجدداً ارزیابی شود.
پایش و قطع دارو:
• پایش تضعیف تنفسی: بیمار را به ویژه در ۷۲ ساعت اول پس از شروع یا افزایش دوز، از نظر تضعیف تنفسی به دقت پایش کنید.
• کاهش تدریجی دوز: در صورت نیاز به قطع دارو پس از مصرف طولانی‌مدت، دوز را به تدریج کاهش دهید تا از بروز علائم ترک شدید فیزیکی جلوگیری شود.
توجهات ویژه به ارگان‌های حیاتی:
• نارسایی کلیوی و کبدی: در بیماران با نارسایی شدید کلیوی یا کبدی، دوز را به طور قابل توجهی کاهش دهید و بیمار را به دقت پایش کنید.
• اختلالات تنفسی: در بیماران مبتلا به آسم حاد، بیماری انسدادی مزمن ریه یا آپنه خواب، از تجویز دارو اجتناب کرده یا با احتیاط شدید عمل کنید.
آموزش نالوکسان:
در صورت وجود عوامل خطر برای اور دوز (مانند دوزهای بالاتر، استفاده همزمان از مضعف‌های دستگاه عصبی مرکزی، یا سابقه سوء مصرف)، تجویز همزمان نالوکسان به بیمار و مراقبان او را در نظر بگیرید و نحوه استفاده از آن را آموزش دهید.

منع مصرف
۱. منع مصرف در بیماری
تجویز داروی ترکیبی استامینوفن و اکسی‌کدون در بیماران با شرایط زیر مطلقاً ممنوع است:
• حساسیت مفرط: بیمارانی که سابقه حساسیت به اکسی‌کدون، استامینوفن یا هر یک از اجزای دیگر فرمولاسیون را دارند.
• تضعیف تنفسی شدید: در هر محیطی که بیمار پایش نمی‌شود یا تجهیزات احیا در دسترس نیست، به دلیل خطر مرگ‌بار تضعیف تنفسی ناشی از اکسی‌کدون.
• آسم حاد یا شدید برونش: یا در حضور هیپرکاپنی (افزایش دی‌اکسید کربن خون)، زیرا اکسی‌کدون می‌تواند عملکرد تنفسی را به طور خطرناکی کاهش دهد.
• انسداد دستگاه گوارش: در بیماران با انسداد شناخته شده یا مشکوک دستگاه گوارش، از جمله فلج روده، زیرا اپیوئیدها حرکت روده را کاهش داده و می‌توانند وضعیت را وخیم‌تر کنند.
• بیماری شدید کبدی: به دلیل وجود استامینوفن و خطر نکروز کبدی (به ویژه در نارسایی حاد کبد)، مصرف آن باید ممنوع یا با دوزهای بسیار پایین و با احتیاط شدید صورت گیرد.
۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
بارداری
استفاده طولانی‌مدت از این دارو در دوران بارداری می‌تواند اثرات جدی بر جنین داشته باشد:
• سندرم ترک اپیوئید نوزاد: استفاده طولانی‌مدت و منظم از اکسی‌کدون در دوران بارداری می‌تواند منجر به بروز سندرم ترک اپیوئید نوزاد شود. این وضعیت بالقوه خطرناک است و نوزاد نیاز به درمان و پایش طولانی‌مدت در بیمارستان خواهد داشت. پزشک باید بیمار را از این خطر آگاه سازد.
• خطرات سه‌ماهه سوم: مصرف این دارو درست قبل از زایمان ممکن است منجر به تضعیف تنفسی در نوزاد شود.
• تصمیم‌گیری بالینی: از آنجایی که اکسی‌کدون از جفت عبور می‌کند، تجویز آن در دوران بارداری باید تنها زمانی صورت گیرد که مزایای درمان درد برای مادر، خطرات احتمالی برای جنین را توجیه کند و هیچ جایگزین ایمن‌تری وجود نداشته باشد.
شیردهی
ترکیب استامینوفن و اکسی‌کدون معمولاً در دوران شیردهی توصیه نمی‌شود، اگرچه دوزهای پایین و کوتاه‌مدت ممکن است در موارد خاص مورد استفاده قرار گیرد.
• خطر برای نوزاد: اکسی‌کدون به شیر مادر منتقل می‌شود و می‌تواند باعث آرام‌بخشی شدید، مشکل در تنفس و مشکلات تغذیه در نوزاد شود. نوزادان، به ویژه نوزادان تازه متولد شده، نسبت به اثرات اپیوئیدها بسیار حساس هستند.
• توصیه به پزشک: در صورت ضرورت مصرف در مادران شیرده، باید:
• از پایین‌ترین دوز مؤثر و برای کوتاه‌ترین مدت استفاده شود.
• مادر و نوزاد از نظر علائم تضعیف دستگاه عصبی مرکزی (مانند خواب‌آلودگی غیر معمول یا دشواری در بیدار شدن، ضعف، و مشکل در شیر خوردن) به دقت پایش شوند.
• پزشک باید جایگزین‌های غیر اپیوئیدی را در اولویت قرار دهد.
۳. مصرف در کودکان
• عدم تأیید برای کودکان: ایمنی و اثربخشی داروی ترکیبی استامینوفن و اکسی‌کدون در جمعیت کودکان (زیر ۱۸ سال) به طور کامل ثابت نشده است و مصرف آن به طور عمومی در این گروه سنی توصیه نمی‌شود.
• خطر مصرف تصادفی: بلع تصادفی حتی یک دوز از این دارو، به ویژه توسط کودکان خردسال، می‌تواند منجر به اور دوز کشنده ناشی از اکسی‌کدون شود. تأکید بر نگهداری ایمن دارو کاملاً ضروری است.
• دوز استامینوفن: در هر تجویزی که استامینوفن در آن وجود دارد، خطر سمیت کبدی نیز وجود دارد که در کودکان به دلیل نسبت وزن به دوز و تفاوت در متابولیسم، بسیار حائز اهمیت است.
• مشاوره جایگزین: برای تسکین درد در کودکان، پزشکان باید از روش‌های درمانی و دوزهای تأیید شده مخصوص کودکان استفاده کرده و تا حد امکان از اپیوئیدها اجتناب کنند.

هشدار ها
تجویز داروی ترکیبی اکسی‌کدون و استامینوفن، به دلیل ماهیت اپیوئیدی آن و وجود استامینوفن، نیازمند رعایت جدی هشدارهای ایمنی است. این نکات برای پزشکان حیاتی هستند:
۱. خطر اعتیاد، سوء مصرف و استفاده نابجا (خطر اصلی اپیوئید)
• ارزیابی ریسک: پزشک باید قبل از تجویز، سابقه بیمار از نظر سوء مصرف مواد، اعتیاد، و وجود اختلالات روانی را به طور جامع ارزیابی کند. این ارزیابی باید به طور منظم و دوره‌ای در طول درمان تکرار شود.
• پایش مداوم: بیمارانی که در معرض خطر سوء مصرف هستند یا سابقه آن را دارند، باید به طور مکرر پایش شوند.
• دوزینگ دقیق: دارو باید با کمترین دوز مؤثر و برای کوتاه‌ترین مدت ممکن تجویز شود. قطع ناگهانی پس از استفاده طولانی‌مدت می‌تواند منجر به علائم ترک شود، بنابراین نیاز به کاهش تدریجی دوز است.
۲. تضعیف تنفسی تهدیدکننده حیات (خطر اصلی اپیوئید)
• خطر بالا در شروع و افزایش دوز: جدی‌ترین خطر ناشی از اکسی‌کدون، تضعیف تنفسی شدید، بالقوه مرگبار یا کشنده است که به ویژه در شروع درمان یا پس از افزایش دوز رخ می‌دهد.
• بیماران پرخطر: تجویز برای بیماران مسن یا ناتوان، یا بیمارانی که مشکلات ریوی مزمن یا شدید دارند (مانند آسم حاد یا بیماری انسدادی مزمن ریه)، باید با احتیاط شدید و با پایش دقیق انجام شود. تضعیف تنفسی همچنین در بیمارانی با چاقی مفرط یا آپنه خواب شدید، افزایش می‌یابد.
۳. خطر نارسایی کبدی شدید (خطر اصلی استامینوفن)
• دوز مجاز روزانه: دوز کل استامینوفن مصرفی بیمار در ۲۴ ساعت نباید به هیچ عنوان از ۴۰۰۰ میلی‌گرم (۴ گرم) تجاوز کند.
• مصرف همزمان: به بیمار باید اکیداً هشدار داده شود که از مصرف سایر محصولات حاوی استامینوفن (شامل داروهای بدون نسخه) پرهیز کند.
• نارسایی کبد: در بیمارانی با سابقه بیماری کبدی یا سوء مصرف الکل، خطر سمیت کبدی به شدت افزایش می‌یابد و ممکن است نیاز به کاهش دوز یا اجتناب کامل از مصرف باشد.
۴. تداخل با مضعف‌های دستگاه عصبی مرکزی
• مصرف همزمان با الکل و بنزودیازپین‌ها: مصرف همزمان این دارو با الکل، بنزودیازپین‌ها یا سایر مضعف‌های دستگاه عصبی مرکزی (مانند آرام‌بخش‌ها، خواب‌آورها یا سایر اپیوئیدها) می‌تواند منجر به آرام‌بخشی عمیق، تضعیف تنفسی، کما و مرگ شود.
• تنظیم دوز: در صورت عدم امکان اجتناب از تجویز همزمان، دوز باید به حداقل رسیده و بیمار به دقت پایش شود.
۵. سندرم ترک اپیوئید نوزاد (خطر در بارداری)
• بارداری طولانی‌مدت: استفاده طولانی‌مدت از این دارو در دوران بارداری می‌تواند باعث ایجاد سندرم ترک اپیوئید نوزاد شود که یک وضعیت تهدیدکننده حیات است و نیاز به مدیریت تخصصی توسط تیم نوزادان دارد.
• مشاوره بیمار: پزشک باید در مورد این خطر با زنان باردار گفتگو کند و در صورت امکان، از درمان‌های جایگزین استفاده نماید.
۶. قرار گرفتن در معرض تصادفی و مرگ
• بلع تصادفی: بلع تصادفی حتی یک دوز از اکسی‌کدون و استامینوفن، به ویژه توسط کودکان، می‌تواند منجر به اور دوز کشنده شود.
• نحوه نگهداری: به بیمار تأکید شود که دارو را دور از دسترس کودکان و در مکانی امن نگهداری کند.
۷. خطر افت فشار خون و سایر عوارض جانبی
• افت فشار خون وضعیتی: اکسی‌کدون می‌تواند باعث افت فشار خون وضعیتی شود. در بیماران دارای شوک، کاهش حجم خون یا مصرف همزمان داروهای ضد فشار خون، با احتیاط مصرف شود.
• عوارض گوارشی: اپیوئیدها باعث کاهش حرکات روده و افزایش تون عضلات می‌شوند که می‌تواند منجر به یبوست شدید شود. همچنین، در حضور انسداد روده یا فلج روده، تجویز ممنوع است.
• افزایش فشار داخل جمجمه: اکسی‌کدون می‌تواند باعث احتباس دی‌اکسید کربن شده که منجر به افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود. در بیماران با آسیب سر، تومورهای مغزی یا افزایش فشار داخل جمجمه با احتیاط شدید مصرف شود.
• نارسایی غدد فوق کلیوی: استفاده طولانی‌مدت از اپیوئیدها ممکن است منجر به نارسایی ثانویه غدد فوق کلیوی شود. در صورت بروز علائمی مانند خستگی، تهوع و استفراغ، این احتمال باید بررسی شود.

مصرف در بارداری
گروه C
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.

عوارض جانبی
عوارض جانبی داروی ترکیبی اکسی‌کدون و استامینوفن به طور عمده ناشی از جزء اپیوئیدی (اکسی‌کدون) است و اغلب با افزایش دوز افزایش می‌یابد. عوارض زیر بر اساس شیوع در مطالعات بالینی گزارش شده است:
۱. عوارض جانبی بسیار شایع (شیوع بیشتر از ۵ درصد)
این عوارض بیش از ۵ درصد از بیماران را تحت تأثیر قرار می‌دهند و در بسیاری از موارد با گذشت زمان یا تنظیم دوز، شدت آن‌ها کاهش می‌یابد:
• یبوست: شایع‌ترین عارضه اپیوئیدی است و ممکن است در بیش از ۲۵ درصد بیماران رخ دهد. پزشک باید اقدامات پیشگیرانه (مانند افزایش فیبر و مایعات یا تجویز ملین) را در نظر بگیرد.
• تهوع و استفراغ: به ویژه در شروع درمان شایع است.
• خواب‌آلودگی و سستی: احساس آرامش، خواب‌آلودگی یا سستی (ضعف و بی‌حالی) که نشان‌دهنده تأثیرات مضعف بر دستگاه عصبی مرکزی است.
• سرگیجه و سبکی سر: به خصوص هنگام تغییر وضعیت (افت فشار خون وضعیتی).
• خارش: اغلب ناشی از آزادسازی هیستامین است.
• سردرد
• خشکی دهان
• تعریق
۲. عوارض جانبی کمتر شایع (شیوع ۱ تا ۵ درصد)
این عوارض در تعداد کمتری از بیماران مشاهده می‌شوند و معمولاً نیاز به توجه و پایش دقیق دارند:
عوارض گوارشی:
• سوء هاضمه یا ناراحتی شکمی
• کاهش اشتها
• اسهال
عوارض عصبی:
• اضطراب و بی‌قراری
• بی‌خوابی
• لرزش
• تغییرات خلقی و گیجی
عوارض تنفسی:
• تنگی نفس (که می‌تواند نشانه‌ای از تضعیف تنفسی جدی‌تر باشد).
عوارض پوستی:
• بثورات جلدی
عوارض قلبی و عروقی:
• افت فشار خون
۳. عوارض جانبی نادر و جدی (شیوع کمتر از ۱ درصد یا با ریسک بالا)
این موارد، اگرچه شیوع کمی دارند، اما از نظر بالینی بسیار مهم هستند و نیاز به قطع دارو و مداخله فوری دارند:
• تضعیف تنفسی شدید: یک خطر تهدیدکننده حیات است و نیاز به توجه فوری پزشکی دارد.
• نارسایی حاد کبد: ناشی از جزء استامینوفن، به ویژه در دوزهای بالا یا در صورت مصرف همزمان الکل، که می‌تواند منجر به پیوند کبد و مرگ شود.
• واکنش‌های حساسیتی شدید: شامل بثورات پوستی شدید، سندرم استیونس-جانسون، و واکنش آنافیلاکسی.
• اختلالات غدد درون ریز: مانند نارسایی غده فوق کلیوی، که با استفاده طولانی‌مدت ممکن است رخ دهد.
• عوارض قلبی: مانند برادی کاردی (کاهش ضربان قلب) یا سنکوپ (غش).
• وابستگی و اعتیاد: پتانسیل بالای سوء مصرف و وابستگی فیزیکی و روانی که در هر بیماری، حتی در دوزهای تجویزی، وجود دارد.

تداخلات دارویی
۱. تداخلات دارویی (بر اساس اجزای اکسی‌کدون و استامینوفن)
الف) تداخلات مرتبط با جزء اکسی‌کدون (خطر تضعیف دستگاه عصبی مرکزی)
• مضعف‌های دستگاه عصبی مرکزی: مصرف همزمان این دارو با سایر داروهایی که عملکرد دستگاه عصبی مرکزی را کاهش می‌دهند، می‌تواند منجر به آرام‌بخشی شدید، تضعیف تنفسی، کما و مرگ شود. این داروها شامل:
• بنزودیازپین‌ها: مانند آلپرازولام، دیازپام، لورازپام
• داروهای خواب‌آور و آرام‌بخش‌ها: مانند زولپیدم
بی‌حس‌کننده‌های عمومی
• داروهای شل‌کننده عضلانی: مانند کاریزوپرودول
• سایر داروهای اپیوئیدی: شامل داروهای ضد سرفه یا ضد درد اپیوئیدی
مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز (مهارکننده‌های م.آ.او):
• مانند فنلزین، ایزوکاربوکسازید
• مصرف این دارو در بیمارانی که در ۱۴ روز گذشته مهارکننده‌های م.آ.او مصرف کرده‌اند، ممنوع است، زیرا می‌تواند منجر به افزایش شدید اثرات اپیوئید و حتی سندرم سروتونین شود.
داروهای مؤثر بر آنزیم‌های کبدی سیتوکروم P450 (آنزیم‌های CYP3A4 و CYP2D6):
مهارکننده‌های قوی CYP3A4 (افزایش غلظت اکسی‌کدون):
• مانند کلاریترومایسین (آنتی‌بیوتیک)، کتوکونازول (ضد قارچ)، ریتوناویر (ضد ویروس)
• نوع تداخل: این داروها تجزیه اکسی‌کدون را در کبد مهار کرده و غلظت آن را در خون افزایش می‌دهند، که خطر تضعیف تنفسی را بالا می‌برد.
القاکننده‌های قوی CYP3A4 (کاهش غلظت اکسی‌کدون):
• مانند ریفامپین (آنتی‌بیوتیک)، کاربامازپین (ضد تشنج)، فنی‌توئین (ضد تشنج)
• نوع تداخل: این داروها تجزیه اکسی‌کدون را افزایش داده و غلظت آن را در خون کاهش می‌دهند، که منجر به کاهش اثربخشی ضد درد و احتمال بروز سندرم ترک می‌شود.
مخالف‌های اپیوئیدی مخلوط:
• مانند نالترکسون، بوپرنورفین، نالبوفین
• نوع تداخل: این داروها می‌توانند اثرات ضد درد اکسی‌کدون را کاهش داده و علائم ترک را در بیمارانی که به اکسی‌کدون وابسته هستند، ایجاد کنند.
ب) تداخلات مرتبط با جزء استامینوفن (خطر سمیت کبدی و خونریزی)
سایر محصولات حاوی استامینوفن:
• نوع تداخل: مصرف همزمان باعث تجاوز از حداکثر دوز روزانه استامینوفن (۴۰۰۰ میلی‌گرم) و خطر نارسایی حاد کبدی می‌شود.
وارفارین (داروی ضد انعقاد):
• نوع تداخل: مصرف منظم استامینوفن (به‌ویژه در دوزهای بالا) می‌تواند اثر ضدانعقادی وارفارین را افزایش داده و خطر خونریزی را بالا ببرد. پایش دقیق زمان پروترومبین ضروری است.
۲. تداخل با غذا
الکل:
• تداخل اصلی و شدید: مصرف همزمان الکل با این دارو، به دلیل اثرات اضافی مضعف دستگاه عصبی مرکزی، می‌تواند منجر به تضعیف تنفسی شدید، کما و مرگ شود. همچنین، الکل به طور چشمگیری خطر سمیت کبدی ناشی از استامینوفن را افزایش می‌دهد.
آب گریپ‌فروت:
• آب گریپ‌فروت ممکن است آنزیم CYP3A4 را مهار کرده و غلظت اکسی‌کدون را در خون افزایش دهد. به بیمار توصیه می‌شود که از مصرف گریپ‌فروت یا آب آن اجتناب کند.
۳. تداخل در آزمایشات
تداخل با آزمایش‌های غلظت قند خون:
• استامینوفن ممکن است در برخی روش‌های اندازه‌گیری قند خون اختلال ایجاد کرده و منجر به نتایج کاذب (به‌ویژه نتایج کاذب پایین) شود.
افزایش آنزیم‌های کبدی:
• مصرف دوزهای درمانی یا سمی استامینوفن می‌تواند باعث افزایش سطح آنزیم‌های کبدی (آ.اس.ت و آ.ال.ت) در خون شود.
آزمایش‌های دارویی ادرار (تست‌های غربالگری اپیوئید):
• اکسی‌کدون یک اپیوئید نیمه‌سنتتیک است و ممکن است در برخی تست‌های غربالگری دارویی، به‌ویژه تست‌هایی که از آنتی‌بادی‌های متقاطع استفاده می‌کنند، نتیجه مثبت کاذب برای سایر اپیوئیدها را ایجاد کند.

نام‌های تجاری

قرص اکسینوفن 325/10 میلی گرم [مهبان دارو]، قرص فاروکسیفن 325/5 میلی گرم [داروسازی فاران شیمی تویسرکان]، قرص اکسینوفن 325/5 میلی گرم [مهبان دارو]، قرص فاروکسیفن 325/10 میلی گرم [داروسازی فاران شیمی تویسرکان]، قرص اکسوست 325/10 میلی گرم [داروسازی کیش مدیفارم]، قرص اکسوست 325/5 میلی گرم [داروسازی کیش مدیفارم]، قرص لنیتون پلاس 325/10 میلی گرم [البرز فارمد]، قرص لنیتون پلاس 325/5 میلی گرم [البرز فارمد]، قرص اکسی کدون-پی 325/5 میلی گرم [داروسازی سبحان دارو]، OXYNOPHEN 325/10 MG Tablet [مهبان دارو]، FAROXYPHEN 325/5 MG Tablet [داروسازی فاران شیمی تویسرکان]، OXYNOPHEN 325/5 MG Tablet [مهبان دارو]، FAROXYPHEN 325/10 MG Tablet [داروسازی فاران شیمی تویسرکان]، OXOCET 325/10 mg Tablet [داروسازی کیش مدیفارم]، OXOCET 325/5 mg Tablet [داروسازی کیش مدیفارم]، LENITON PLUS 325/10 mg Tablet [البرز فارمد]، LENITON PLUS 325/5 mg Tablet [البرز فارمد]، OXYCODONE-P 325/5 mg Tablet [داروسازی سبحان دارو]، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا، قطره چشمی مای فلون 0.1% 5 میلی لیتر، قرص کنادیون 10 میلی گرم، کپسول آیزن اکتیو یوروویتال 80میلی گرم/400 میکروگرم، قرص آسادوگرل 100/75 میلی گرم

اشکال دارویی

قرص، کپسول، شربت، آمپول، ویال، ژل، قطره، پودر، ساشه، محلول