ارلوتینیب

فارماکوکینتیک ارلوتینیب
جذب
• ارلوتینیب پس از مصرف خوراکی جذب می‌شود و فراهمی زیستی آن در حالت ناشتا حدود 60% است. با این حال، مصرف دارو همراه با غذا باعث افزایش چشمگیر جذب و رسیدن فراهمی زیستی به نزدیک 100% می‌شود. به همین دلیل، برای جلوگیری از نوسانات غیرقابل پیش‌بینی در غلظت خونی و افزایش خطر سمیت دارو، الزامی است که این دارو با معده خالی، حداقل یک ساعت قبل یا دو ساعت پس از مصرف غذا تجویز شود. پیک غلظت پلاسمایی معمولا طی چهار ساعت پس از مصرف رخ می‌دهد. محیط اسیدی معده برای جذب این دارو ضروری است و مصرف همزمان داروهای کاهنده اسید معده جذب آن را به شدت کاهش می‌دهد.
توزیع
• این دارو به طور گسترده در بافت‌های بدن توزیع می‌شود و اتصال پروتئینی بسیار بالایی دارد. حدود 93% از داروی موجود در گردش خون به پروتئین‌های پلاسما، به ویژه آلبومین و آلفا-یک اسید گلیکوپروتئین متصل می‌شود.
متابولیسم
• متابولیسم ارلوتینیب عمدتا در کبد و به واسطه سیستم آنزیمی سیتوکروم پی چهارصد و پنجاه انجام می‌شود. ایزوآنزیم اصلی درگیر در این فرآیند، ایزوآنزیم سه آ چهار است. همچنین ایزوآنزیم‌های یک آ دو و یک آ یک نیز نقش فرعی در متابولیسم آن دارند. یکی از نکات بسیار مهم بالینی، تاثیر استعمال دخانیات بر متابولیسم این دارو است؛ دود سیگار باعث القای شدید ایزوآنزیم یک آ دو شده و کلیرانس دارو را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد که این امر منجر به کاهش غلظت پلاسمایی دارو می‌شود و ممکن است نیاز به افزایش دوز در افراد سیگاری باشد.
دفع
• دفع این دارو و متابولیت‌های آن عمدتا از طریق مسیر صفراوی و مدفوع صورت می‌گیرد (حدود 83%). تنها بخش کوچکی از دارو (حدود 8%) از طریق کلیه‌ها و ادرار دفع می‌شود، بنابراین در بیماران مبتلا به نارسایی خفیف تا متوسط کلیوی، نیاز به تنظیم دوز اولیه وجود ندارد. نیمه عمر حذف نهایی دارو به طور متوسط حدود 36 ساعت است که مصرف یک بار در روز آن را توجیه می‌کند.

موارد مصرف ارلوتینیب
موارد مصرف تایید شده
ارلوتینیب به عنوان یک مهارکننده تیروزین کیناز، به طور رسمی برای دو اندیکاسیون اصلی در حوزه انکولوژی تایید شده است:
سرطان سلول غیر کوچک ریه
• این دارو برای درمان بیماران مبتلا به سرطان سلول غیر کوچک ریه در مرحله متاستاتیک تایید شده است.
توضیحات کاربردی برای پزشک:
• الزام بررسی ژنتیکی: تجویز این دارو به عنوان درمان خط اول، خط نگهدارنده یا خطوط بعدی، منوط به تایید وجود جهش در گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی است. به طور خاص، حذف در اگزون نوزده یا جهش جانشینی در اگزون بیست و یک باید پیش از شروع درمان توسط تست‌های معتبر آزمایشگاهی اثبات شود. این دارو در تومورهای فاقد این جهش‌ها اثربخشی ندارد.
• تداخل با دخانیات: استعمال دخانیات باعث القای شدید آنزیم‌های کبدی شده و غلظت خونی دارو را به شدت کاهش می‌دهد. پزشک باید وضعیت مصرف سیگار بیمار را ارزیابی کرده و در صورت لزوم دوز دارو را تعدیل کند.
• نحوه مصرف: به بیمار تاکید کنید دارو را حتما با معده خالی (یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا) مصرف کند، زیرا غذا جذب آن را افزایش داده و خطر سمیت را بالا می‌برد.
سرطان لوزالمعده (پانکراس)
• ارلوتینیب در ترکیب با داروی جمسیتابین، برای درمان خط اول بیماران مبتلا به سرطان لوزالمعده پیشرفته موضعی، غیرقابل برداشت یا متاستاتیک تایید شده است.
توضیحات کاربردی برای پزشک:
• ارزیابی بقا: مطالعات بالینی نشان داده‌اند که افزودن این دارو به جمسیتابین، بهبود نسبی و معناداری در بقای کلی بیماران ایجاد می‌کند.
• مدیریت عوارض: در این رژیم ترکیبی، خطر بروز راش‌های پوستی شدید و اسهال بسیار بالا است. پزشک باید از ابتدای درمان، پروتکل‌های پیشگیری و مدیریت سمیت‌های پوستی و گوارشی را برای بیمار در نظر بگیرد.
موارد مصرف خارج برچسب
در برخی شرایط بالینی خاص و بر اساس شواهد موجود در مقالات معتبر، انکولوژیست‌ها ممکن است این دارو را خارج از اندیکاسیون‌های رسمی تجویز کنند:
سرطان پیشرفته مجاری صفراوی
• در بیمارانی که به درمان‌های خط اول پاسخ نداده‌اند، ارلوتینیب به عنوان یک گزینه درمانی هدفمند مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• نکته بالینی: استفاده از این دارو در این شرایط معمولا به عنوان درمان نجات یا در قالب کارآزمایی‌های بالینی مطرح است و پاسخ به درمان باید به صورت دوره‌ای و دقیق با تصویربرداری ارزیابی شود.
تومورهای توپر (جامد) دارای جهش‌های خاص
• در برخی از سرطان‌های پیشرفته که گزینه‌های درمانی استانداردی برای آن‌ها باقی نمانده است، در صورت اثبات وجود جهش‌های حساس در مسیر گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی از طریق پروفایلینگ تومور، ممکن است ارلوتینیب تجویز شود.
• نکته بالینی: تصمیم‌گیری برای این نوع تجویز نیازمند بررسی دقیق سود و زیان و ترجیحا طرح موضوع در کمیسیون‌های تخصصی تومور است. مانیتورینگ دقیق عملکرد کبدی و کلیوی در طول این نوع درمان‌های تجربی الزامی است.

مکانیسم اثر ارلوتینیب
• ارلوتینیب یک داروی هدفمند ضد سرطان است که به عنوان مهارکننده برگشت‌پذیر آنزیم تیروزین کیناز عمل می‌کند. این آنزیم بخش داخل سلولی گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی است که در سطح سلول‌های طبیعی و سرطانی بیان می‌شود.
• اتصال دارو به محل اتصال آدنوزین تری‌فسفات در دامنه کینازی گیرنده، مانع از فسفوریلاسیون داخل سلولی این گیرنده می‌شود. این توقف در فسفوریلاسیون، مسیرهای پیام‌رسانی پایین‌دستی که مسئول بقا، تکثیر، تهاجم و رگ‌زایی سلول‌های تومور هستند را مسدود می‌کند. در نتیجه، سلول‌های سرطانی (به ویژه آن‌هایی که دارای جهش‌های حساس در ژن گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی هستند) دچار توقف چرخه سلولی و مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی یا آپوپتوز می‌شوند. اثربخشی این دارو در تومورهایی که بیان بیش از حد این گیرنده یا جهش‌های فعال‌کننده خاصی در آن دارند، به طور قابل توجهی بیشتر است.

نحوه مصرف قرص ارلوتینیب چگونه است؟
برای جذب بهتر و اثربخشی کامل، رعایت زمان و نحوه مصرف قرص ارلوتینیب بسیار مهم است و باید نکات زیر رعایت شود:
• مصرف دارو با معده کاملا خالی (حداقل یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از خوردن غذا).
• بلعیدن قرص به صورت کامل همراه با یک لیوان آب.
• خوردن دارو در یک ساعت مشخص و ثابت در هر روز.
• پرهیز از مصرف گریپ فروت یا آب آن در طول دوره درمان.
بهترین زمان مصرف قرص ارلوتینیب در روز چه زمانی است؟
معمولا توصیه می شود قرص ارلوتینیب را حداقل یک ساعت قبل از غذا یا دو ساعت بعد از غذا مصرف کنید تا جذب دارو در معده به بهترین شکل ممکن انجام شود و اثر گذاری آن کاهش نیابد.
توصیه های دارویی ارلوتینیب
توصیه‌های دارویی بیمار
بیمارانی که تحت درمان با این داروی ضد سرطان قرار دارند، باید برای اثربخشی بهتر و کنترل عوارض، موارد زیر را به دقت رعایت کنند:
نحوه و زمان مصرف
• این دارو باید حتما با معده خالی مصرف شود. دارو را حداقل یک ساعت قبل از غذا یا دو ساعت پس از صرف غذا میل کنید. مصرف دارو همراه با غذا باعث افزایش غیرقابل پیش‌بینی جذب آن شده و خطر بروز عوارض جانبی شدید را به شدت بالا می‌برد.
مدیریت عوارض پوستی و حساسیت به نور
• بروز بثورات پوستی شبیه جوش در صورت، سینه و پشت بسیار شایع است. این عارضه معمولا نشان‌دهنده اثربخشی دارو است، اما در صورت شدت یافتن باید به پزشک اطلاع داده شود. هنگام خروج از منزل حتما از کرم‌های ضد آفتاب، کلاه و لباس‌های پوشیده استفاده کنید، زیرا این دارو پوست را به نور خورشید به شدت حساس می‌کند.
تداخل با دخانیات
• کشیدن سیگار باعث کاهش شدید سطح خونی دارو و بی‌اثر شدن درمان می‌شود. در صورت استعمال دخانیات، حتما پیش از شروع درمان به پزشک خود اطلاع دهید تا در صورت لزوم دوز دارو تنظیم شود یا راهکارهای ترک سیگار ارائه گردد.
علائم تنفسی و گوارشی
• در صورت بروز تنگی نفس ناگهانی، سرفه خشک، تب، یا اسهال شدید و مداوم که با داروهای ضد اسهال کنترل نمی‌شود، فورا مصرف دارو را قطع کرده و به اورژانس یا پزشک معالج مراجعه کنید.
پرهیزهای غذایی
• از مصرف گریپ فروت و آب آن در طول دوره درمان خودداری کنید، زیرا باعث تداخل در متابولیسم دارو و افزایش عوارض جانبی می‌شود.
توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
پزشکان متخصص در هنگام تجویز این مهارکننده تیروزین کیناز باید به نکات بالینی و تداخلات فارماکوکینتیک زیر توجه ویژه داشته باشند:
ارزیابی جهش‌های ژنتیکی
• تجویز این دارو در سرطان سلول‌های غیر کوچک ریه، مستلزم تایید وجود جهش‌های حساس در گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی است. بدون وجود این جهش‌ها، اثربخشی دارو به شدت کاهش می‌یابد و خط اول درمان محسوب نمی‌شود.
تداخلات گوارشی و جذب دارو
• حلالیت و جذب این دارو به شدت وابسته به اسیدیته معده است. تجویز همزمان مهارکننده‌های پمپ پروتون باید تا حد امکان اجتناب شود. در صورت نیاز به کنترل اسید معده، استفاده از آنتاگونیست‌های گیرنده هیستامین دو با رعایت فاصله زمانی (مصرف ارلوتینیب ده ساعت پس از دوز داروی گوارشی یا دو ساعت قبل از آن) ترجیح داده می‌شود. آنتی‌اسیدها نیز باید با فاصله چند ساعته مصرف شوند.
پایش سمیت ریوی
• خطر بروز بیماری‌های بینابینی ریه و پنومونیت ناشی از دارو، اگرچه نادر است، اما می‌تواند کشنده باشد. در صورت بروز علائم حاد تنفسی بدون توجیه یا تشدید علائم قبلی، درمان باید فورا متوقف شده و ارزیابی‌های تصویربرداری انجام گیرد.
تنظیم دوز در تداخلات آنزیمی و افراد سیگاری
• این دارو عمدتا توسط آنزیم‌های کبدی متابولیزه می‌شود. تجویز همزمان با القاکننده‌ها یا مهارکننده‌های قوی این آنزیم‌ها نیازمند تنظیم دقیق دوز است. همچنین ترکیبات موجود در دود سیگار باعث القای شدید آنزیم‌های متابولیزه‌کننده شده و ممکن است نیاز به افزایش دوز ارلوتینیب در بیماران سیگاری باشد.
مدیریت سمیت پوستی و گوارشی
• اسهال و راش‌های آکنه فرم از شایع‌ترین عوارض محدودکننده دوز هستند. درمان پیشگیرانه یا مداخله زودهنگام با داروهای ضد اسهال، آنتی‌بیوتیک‌های موضعی یا سیستمیک، و کورتیکواستروئیدهای موضعی برای حفظ کیفیت زندگی بیمار و جلوگیری از قطع درمان ضروری است. مانیتورینگ منظم آنزیم‌های کبدی نیز در طول درمان توصیه می‌گردد.

منع مصرف ارلوتینیب
موارد منع مصرف و احتیاط در بیماری‌ها
مصرف این دارو در بیمارانی که سابقه حساسیت مفرط و شدید به ماده موثره یا هر یک از ترکیبات جانبی آن دارند، به طور مطلق ممنوع است. علاوه بر این، در شرایط بالینی زیر، تجویز دارو ممنوع بوده یا نیازمند قطع فوری درمان است:
بیماری‌های حاد ریوی
• در صورت بروز علائم بالینی جدید یا تشدید علائم تنفسی غیرقابل توجیه که نشان‌دهنده بیماری‌های بینابینی ریه، پنومونیت یا سندرم زجر تنفسی حاد باشند، مصرف دارو باید فورا متوقف شود.
نارسایی شدید و حاد کبدی
• با توجه به متابولیسم گسترده کبدی این دارو، مسمومیت شدید در نارسایی‌های کبدی محتمل است. در صورت بروز نارسایی حاد کبدی یا سندروم‌های شدید مرتبط با کبد، ادامه درمان ممنوع است.
عوارض شدید گوارشی
• در صورت بروز سوراخ‌شدگی دستگاه گوارش یا زخم‌های گوارشی خونریزی‌دهنده، مصرف دارو باید به طور دائم قطع گردد.
موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
بارداری
• این دارو به دلیل تداخل با فاکتورهای رشد، می‌تواند باعث بروز سمیت مرگبار برای جنین و ناهنجاری‌های مادرزادی شود. تجویز آن در دوران بارداری ممنوع است. پزشک موظف است به زنان در سنین باروری توصیه کند که در طول دوره درمان و حداقل به مدت یک ماه پس از دریافت آخرین دوز دارو، از روش‌های مطمئن و موثر پیشگیری از بارداری استفاده نمایند.
شیردهی
• به دلیل احتمال بالای ترشح دارو و متابولیت‌های فعال آن در شیر مادر و خطر بروز عوارض جانبی کشنده در شیرخوار، شیردهی در طول دوره مصرف دارو و حداقل تا دو هفته پس از اتمام درمان به طور مطلق ممنوع است.
موارد منع مصرف در کودکان
• ایمنی، اثربخشی و دوز مصرفی این دارو در بیماران اطفال و نوجوانان زیر 18 سال تایید نشده است. با توجه به نقش حیاتی فاکتورهای رشد در تکامل ارگان‌های کودکان و فقدان مطالعات بالینی مستند، تجویز این دارو در گروه سنی اطفال کاملا ممنوع بوده و فاقد جایگاه درمانی است.

چه هشدارها و احتیاط هایی برای مصرف قرص ارلوتینیب وجود دارد؟
قرص ارلوتینیب یک داروی قوی است و مصرف آن نیازمند نظارت دقیق پزشکی است. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر باید فورا به پزشک مراجعه کنید:
• بدتر شدن ناگهانی مشکلات تنفسی، سرفه یا تب.
• درد شدید در ناحیه شکم که می تواند نشانه آسیب گوارشی باشد.
• زرد شدن رنگ پوست یا چشم ها که نشانه مشکلات کبدی است.
• مشکلات چشمی مانند درد چشم یا حساسیت شدید به نور.
هنگام مصرف قرص ارلوتینیب چه اقدامات مراقبتی برای پوست لازم است؟
از آنجا که مشکلات پوستی یکی از عوارض بسیار شایع قرص ارلوتینیب است، مراقبت از پوست اهمیت زیادی دارد. استفاده از کرم های مرطوب کننده بدون عطر، شستشوی بدن با آب ولرم و صابون های ملایم، و استفاده از کرم ضد آفتاب در هنگام خروج از منزل می تواند به کاهش خشکی و التهاب پوست کمک کند.
هشدار ها ارلوتینیب
هشدارهای بالینی جامع و کاربردی ارلوتینیب
پزشکان معالج پیش از تجویز و در طول دوره درمان با این داروی هدفمند، باید نسبت به هشدارهای حیاتی زیر آگاهی کامل داشته و پایش‌های لازم را انجام دهند:
سمیت ریوی و بیماری‌های بینابینی ریه
• یکی از کشنده‌ترین عوارض این دارو، بروز بیماری‌های بینابینی ریه، پنومونیت و سندرم زجر تنفسی حاد است. در صورت بروز هرگونه علائم تنفسی جدید یا تشدید علائم قبلی مانند تنگی نفس، سرفه یا تب، مصرف دارو باید فورا متوقف شده و بررسی‌های تشخیصی کامل انجام گیرد. در صورت تایید سمیت ریوی ناشی از دارو، درمان باید به صورت دائمی قطع شود.
نارسایی حاد کلیوی به دنبال کم‌آبی
• اسهال شدید، تهوع، استفراغ و بی‌اشتهایی از عوارض بسیار شایع این دارو هستند. این موارد می‌توانند منجر به کم‌آبی شدید بدن، کاهش پرفیوژن کلیوی و در نهایت نارسایی حاد کلیه شوند. مدیریت پیشگیرانه اسهال با داروهای ضد اسهال و تجویز مایعات و الکترولیت‌ها ضروری است.
سمیت کبدی و نارسایی کبد
• آسیب شدید کبدی و حتی مرگ ناشی از نارسایی کبد گزارش شده است. پایش دوره‌ای آنزیم‌های کبدی و بیلی‌روبین در طول درمان الزامی است. در صورت اختلال شدید در عملکرد کبد، دوز دارو باید کاهش یافته یا قطع گردد.
سوراخ‌شدگی دستگاه گوارش
• خطر بروز سوراخ‌شدگی گوارشی، به ویژه در بیمارانی که همزمان داروهای ضد رگ‌زایی، کورتیکواستروئیدها، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا شیمی‌درمانی دریافت می‌کنند، افزایش می‌یابد. در صورت بروز این عارضه، دارو باید برای همیشه قطع شود.
عوارض پوستی شدید و تهدیدکننده حیات
• بروز ضایعات پوستی تاولی شدید، سندرم استیونز جانسون و نکرولیز اپیدرمال سمی که می‌توانند کشنده باشند، گزارش شده است. با مشاهده اولین نشانه‌های این ضایعات شدید، دارو باید قطع شده و مداخلات درمانی اورژانسی آغاز گردد.
عوارض شدید چشمی
• کاهش ترشح اشک، رشد غیرطبیعی مژه، التهاب قرنیه و در موارد شدید، زخم و سوراخ‌شدگی قرنیه ممکن است رخ دهد. ارجاع به موقع به چشم‌پزشک در صورت بروز درد چشم، حساسیت به نور یا تاری دید ضروری است.
خونریزی و اختلالات انعقادی
• در بیمارانی که همزمان از داروهای رقیق‌کننده خون استفاده می‌کنند، خطر خونریزی‌های شدید از جمله خونریزی‌های گوارشی افزایش می‌یابد. پایش دقیق فاکتورهای انعقادی در این بیماران توصیه می‌شود.
مسمومیت ارلوتینیب و مدیریت درمانی آن
مصرف بیش از حد و خارج از دوز درمانی استاندارد این دارو، نیازمند مداخله و مدیریت سریع توسط تیم پزشکی است.
علائم مسمومیت
• تظاهرات بالینی ناشی از مصرف بیش از حد دارو معمولا به صورت تشدید عوارض جانبی شناخته شده بروز می‌کند. شایع‌ترین علائم شامل اسهال مقاوم و بسیار شدید، بثورات پوستی گسترده و غیرقابل تحمل، و افزایش شدید و ناگهانی آنزیم‌های کبدی است.
پروتکل درمان و مدیریت مسمومیت
• عدم وجود پادزهر: هیچ پادزهر اختصاصی برای خنثی کردن اثرات این دارو در بدن وجود ندارد.
• اقدامات حمایتی: اساس درمان مسمومیت، قطع فوری دارو و ارائه درمان‌های حمایتی و علامتی است.
• مدیریت اسهال و هیدراتاسیون: کنترل تهاجمی اسهال با بالاترین دوز مجاز داروهای متوقف‌کننده حرکات روده و جبران سریع مایعات و الکترولیت‌های از دست رفته از طریق سرم‌تراپی برای جلوگیری از نارسایی کلیه حیاتی است.
• عدم اثربخشی دیالیز: با توجه به اینکه این دارو به میزان بسیار بالایی به پروتئین‌های پلاسما متصل می‌شود و به طور گسترده در کبد متابولیزه می‌گردد، انجام همودیالیز در پاکسازی دارو از خون بیمار موثر نخواهد بود و توصیه نمی‌شود. پایش مستمر علائم حیاتی و فاکتورهای خونی تا زمان تثبیت وضعیت بیمار الزامی است.

آیا مصرف قرص ارلوتینیب در دوران بارداری و شیردهی مجاز است؟
مصرف قرص ارلوتینیب در دوران بارداری ممنوع است زیرا می تواند به جنین آسیب های جبران ناپذیری وارد کند. بیماران باید در طول درمان و حداقل تا یک ماه پس از قطع دارو از روش های مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند. همچنین به دلیل احتمال ورود دارو به شیر مادر، شیردهی در دوران مصرف این دارو توصیه نمی شود.
مصرف در بارداری ارلوتینیب
گروه D
استفاده نشود: شواهدی دال بر خطر مرگ جنین با مصرف این دارو در دوران بارداری وجود دارد. این شواهد به واسطه تحقیقات، تجربه عرضه در بازار و یا مطالعات انسانی به دست آمده است. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است

آیا مصرف قرص ارلوتینیب در دوران بارداری و شیردهی مجاز است؟
مصرف قرص ارلوتینیب در دوران بارداری ممنوع است زیرا می تواند به جنین آسیب های جبران ناپذیری وارد کند. بیماران باید در طول درمان و حداقل تا یک ماه پس از قطع دارو از روش های مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند. همچنین به دلیل احتمال ورود دارو به شیر مادر، شیردهی در دوران مصرف این دارو توصیه نمی شود.

عوارض جانبی قرص ارلوتینیب چیست؟
مصرف قرص ارلوتینیب ممکن است در برخی افراد باعث بروز عوارض جانبی شود. شایع ترین عوارضی که بیماران تجربه می کنند شامل موارد زیر است:
• بثورات پوستی شدید و جوش هایی شبیه به آکنه.
• اسهال که گاهی ممکن است بسیار شدید باشد.
• احساس خستگی غیرطبیعی، ضعف و کاهش اشتها.
• سرفه، تنگی نفس و زخم شدن داخل دهان.
عوارض جانبی ارلوتینیب
عوارض پوستی و بافت زیرجلدی
• شایع‌ترین عارضه ارلوتینیب، واکنش‌های پوستی است. بثورات پوستی، ضایعات آکنه‌شکل و راش‌های ماکولوپاپولار در حدود 75% تا 85% از بیماران تحت درمان مشاهده می‌شود. این ضایعات معمولا در نواحی صورت، گردن و بالاتنه ظاهر می‌شوند. خشکی پوست در حدود 12% و خارش شدید در حدود 13% از بیماران گزارش شده است. مدیریت زودهنگام این ضایعات برای جلوگیری از عفونت‌های ثانویه ضروری است.
عوارض گوارشی
• عوارض گوارشی نقش مهمی در کاهش کیفیت زندگی بیمار و احتمال نیاز به تعدیل دوز دارند. اسهال بسیار شایع بوده و در حدود 54% تا 62% بیماران رخ می‌دهد که در موارد شدید می‌تواند منجر به کم‌آبی بدن و نارسایی کلیوی شود. بی‌اشتهایی در حدود 52% بیماران، تهوع در حدود 33% تا 40%، استفراغ در 23% تا 25% و التهاب مخاط دهان در 17% تا 19% از بیماران بروز می‌کند.
عوارض عمومی و سیستمیک
• ضعف و خستگی مفرط از عوارض بسیار شایع این دارو است که در حدود 52% از بیماران گزارش می‌شود. عفونت‌های مختلف از جمله عفونت‌های دستگاه تنفسی و مجاری ادراری در حدود 24% موارد رخ می‌دهند. تب نیز در درصدی از بیماران مشاهده می‌شود که نیازمند افتراق از عفونت‌های سیستمیک است.
عوارض تنفسی و ریوی
• اگرچه سرفه و تنگی نفس در بیماران شایع است، اما یکی از تهدیدکننده‌ترین عوارض این دارو، بیماری‌های بینابینی ریه و پنومونیت است. این عارضه ریوی در حدود 1% تا 2% بیماران رخ می‌دهد و در صورت بروز علائم حاد تنفسی، دارو باید فورا قطع شده و بررسی‌های تصویربرداری انجام گیرد.
عوارض کبدی و اختلالات آزمایشگاهی
• افزایش آنزیم‌های کبدی در حدود 24% از بیماران تحت درمان گزارش شده است. این سمیت کبدی در موارد نادر می‌تواند به نارسایی حاد کبد منجر شود. بنابراین، پایش دوره‌ای و منظم تست‌های عملکرد کبدی پیش از شروع درمان و در فواصل منظم در طول دوره مصرف دارو، برای پیشگیری از آسیب‌های جبران‌ناپذیر کبدی الزامی است.

تداخلات دارویی قرص ارلوتینیب با سایر داروها شامل چه مواردی است؟
مصرف همزمان برخی داروها با قرص ارلوتینیب می تواند اثر دارو را کاهش دهد یا عوارض آن را بیشتر کند. مهم ترین داروهایی که باید به پزشک اطلاع داده شوند عبارتند از:
• داروهای کاهش دهنده اسید معده مانند امپرازول یا پانتوپرازول.
• برخی از آنتی بیوتیک ها و داروهای ضد قارچ.
• داروهای کنترل کننده تشنج و رقیق کننده های خون.
• مصرف دخانیات و سیگار کشیدن که اثر دارو را به شدت کاهش می دهد.
تداخلات دارویی ارلوتینیب
مشخصات کلی تداخلات:
• سوبسترای CYP1A2
• سوبسترای CYP3A4
• مهارکننده CYP2C19 (ضعیف)
• حساس به pH معده (تداخل با داروهایی که pH معده را تغییر می دهند، بررسی شود.)
• افزایش خطر خونریزی یا آسیب به مخاط دستگاه گوارش
تداخلات رده X (پرهیز):
کانیواپتان، فوسیدیک اسید (سیستمیک)، ایدلالیسیب، مهارکننده‌های پمپ پروتون
کاهش اثرات داروها توسط ارلوتینیب:
تداخل قابل توجهی مشخص نشده است.
کاهش اثرات ارلوتینیب توسط داروها:
آنتی‌اسیدها، القاکننده‌های متوسط و قوی CYP3A4، دابرافنیب، دفراسیروکس، انزالوتامید، اردافیتینیب، فوس فنی‌توئین- فنی‌توئین، آنتاگونیست های گیرنده H2 هیستامین، ایووسیدنیب، میتوتان، مهارکننده‌های پمپ پروتون، ریفابوتین، ریفاپنتین، ساریلومب، سیلتوکسیمب، گیاه علف چای، تنباکو (دود کردن)، توسیلیزومب
افزایش اثرات داروها توسط ارلوتینیب:
فوس فنی‌توئین- فنی‌توئین، وارفارین
افزایش اثرات ارلوتینیب توسط داروها:
اپرپیتانت، سیپروفلوکساسین (سیستمیک)، کلوفازیمین، کانیواپتان، مهارکننده‌های متوسط و قوی CYP3A4، دوولیسیب، اردافیتینیب، فلووکسامین، فوس اپرپیتانت، فوس نتوپیتانت، فوسیدیک اسید (سیستمیک)، آب گریپ‌فروت، ایدلالیسیب، لاروترکتینیب، میفپریستون، نتوپیتانت، پالبوسیکلیب، سیمپرویر، استریپنتول
تداخلات دارویی
متابولیسم ارلوتینیب عمدتا از طریق مسیرهای آنزیمی کبدی صورت می‌گیرد و جذب آن به شدت وابسته به اسیدیته معده است. مهم‌ترین تداخلات دارویی به شرح زیر است:
مهارکننده‌های قوی آنزیم‌های کبدی
• داروهایی نظیر کتوکونازول، ایتراکونازول و کلاریترومایسین متابولیسم ارلوتینیب را مهار کرده و باعث افزایش چشمگیر غلظت خونی و خطر بروز سمیت شدید (به ویژه سمیت پوستی و گوارشی) می‌شوند. در صورت لزوم مصرف همزمان، کاهش دوز ارلوتینیب الزامی است.
القاکننده‌های قوی آنزیم‌های کبدی
• مصرف همزمان با داروهایی مانند ریفامپین، فنی‌توئین، کاربامازپین و فنوباربیتال باعث تسریع متابولیسم و کاهش شدید سطح خونی ارلوتینیب شده و اثربخشی درمان را از بین می‌برد. در صورت امکان باید از مصرف همزمان پرهیز شود.
داروهای کاهنده اسید معده
• حلالیت ارلوتینیب کاملا وابسته به محیط اسیدی است. مصرف مهارکننده‌های پمپ پروتون مانند امپرازول و پنتوپرازول، مسدودکننده‌های گیرنده هیستامین مانند رانیتیدین و فاموتیدین، و آنتی‌اسیدها باعث کاهش شدید جذب دارو می‌شوند. تجویز مهارکننده‌های پمپ پروتون در طول درمان با این دارو به طور کلی توصیه نمی‌شود.
داروهای ضدانعقاد
• مصرف همزمان با وارفارین می‌تواند منجر به افزایش شدید زمان پروترومبین و بروز خونریزی‌های کشنده، به ویژه خونریزی‌های گوارشی شود. پایش مکرر و دقیق شاخص‌های انعقادی در این بیماران حیاتی است.
استاتین‌ها
• ترکیب این دارو با داروهای کاهنده کلسترول از خانواده استاتین‌ها خطر بروز آسیب‌های عضلانی را افزایش می‌دهد.
تداخل با غذا
زمان مصرف نسبت به غذا
• مصرف ارلوتینیب همراه با غذا، میزان جذب سیستمیک دارو را به شکل غیرقابل پیش‌بینی و خطرناکی افزایش می‌دهد که منجر به تشدید عوارض جانبی می‌شود. این دارو باید حتما با معده خالی (حداقل 1 ساعت قبل یا 2 ساعت پس از مصرف هرگونه وعده غذایی) مصرف شود.
گریپ‌فروت
• مصرف میوه یا آب گریپ‌فروت به دلیل مهار آنزیم‌های گوارشی و کبدی، باعث افزایش سطح خونی دارو و تشدید عوارض جانبی می‌شود و مصرف آن در طول دوره درمان اکیدا ممنوع است.
تداخل در آزمایشات
تست‌های عملکرد کبدی
• ارلوتینیب می‌تواند باعث افزایش بدون علامت آنزیم‌های ترانس‌آمیناز کبدی و بیلی‌روبین در نتایج آزمایشگاهی شود. پایش دوره‌ای این فاکتورها ضروری است تا از نارسایی حاد کبدی پیشگیری گردد.
تست‌های انعقادی
• همان‌طور که ذکر شد، این دارو می‌تواند در حضور داروهای ضدانعقاد، باعث اختلال و افزایش کاذب شاخص‌های انعقادی در نتایج آزمایشگاهی شود.

نام‌های تجاری

قرص تارسوا 100 میلی گرم [ROCHE PHARMA]، قرص زایسوا 150 میلی گرم [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، قرص ارلووا 150 میلی گرم [داروسازی اسوه]، قرص تارسوا 150 میلی گرم [ROCHE PHARMA]، قرص تارسبان 150 میلی گرم - تارسوبان [داروسازی سبحان انکولوژی]، قرص ارلوتینیب اکت 150 میلی گرم [اکترو خاور میانه]، قرص لوتیوا 100 میلی گرم [داروسازی دکتر عبیدی]، قرص لوتیوا 150 میلی گرم [داروسازی دکتر عبیدی]، قرص ارلوزا 150 میلی گرم [زیست دارو دانش]، قرص کیموتار 150 میلی گرم [نوآوران دارویی کیمیا]، قرص ارلووا 100 میلی گرم [داروسازی اسوه]، قرص تارسبان 100میلی گرم - تارسوبان [داروسازی سبحان انکولوژی]، قرص تینلو 150 میلی گرم [اکترو خاور میانه]، Tarceva 100 mg Tab [ROCHE PHARMA]، ZYCEVA 150 MG TAB [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، Erlova 150 MG Tab [داروسازی اسوه]، Tarceva 150 mg Tab [ROCHE PHARMA]، TARSOBAN 150 Tablet [داروسازی سبحان انکولوژی]، ERLOTINIB ACTE 150 MG Tablet [اکترو خاور میانه]، LOTIVA 100 MG Tablet [داروسازی دکتر عبیدی]، LOTIVA 150 MG Tablet [داروسازی دکتر عبیدی]، ERLOXHA 150 MG Tablet [زیست دارو دانش]، KIMOTAR 150 MG Tablet [نوآوران دارویی کیمیا]، ERLOVA 100 MG Tablet [داروسازی اسوه]، TARSOBAN 100 Tablet [داروسازی سبحان انکولوژی]، TINLO 150 mg Tablet [اکترو خاور میانه]، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا، قطره چشمی مای فلون 0.1% 5 میلی لیتر، قرص کنادیون 10 میلی گرم، کپسول آیزن اکتیو یوروویتال 80میلی گرم/400 میکروگرم، قرص آسادوگرل 100/75 میلی گرم

اشکال دارویی

قرص، کپسول، شربت، آمپول، ویال، کرم، ژل، قطره، پودر، ساشه، محلول