اسپیرونولاکتون

معرفی اسپیرونولاکتون
اسپیرونولاکتون دارویی است که معمولاً برای مشکلات مختلفی تجویز می‌شود و شاید آن را با نام تجاری معروفش یعنی آلداکتون بشناسید. این دارو یک ادرارآور قوی می‌باشد. در حالی که مزایای بی شماری را ارائه می دهد، به دلیل عوارض جانبی بالقوه مانند عدم تعادل الکترولیت و اختلال در عملکرد کلیه، استفاده از آن باید به دقت کنترل شود و تحت نظر پزشک باشد.
اسپیرونولاکتون یک داروی ادرار آور حافظ پتاسیم می باشد و برخلاف سایر داروهای ادرار آور این دارو سبب کاهش پتاسیم بدن بیمار نمی شود. این دارو به تنهایی یا همراه با داروهای ادرار آور در یک محصول موجود می باشد.
فارماکوکینتیک اسپیرونولاکتون
دانستن فارماکوکینتیک اسپیرونولاکتون بسیار مهم است زیرا این دارو خود به صورت مستقیم فعال نیست، بلکه از طریق متابولیت‌هایش اثر می‌کند.
جذب
• اسپیرونولاکتون پس از مصرف خوراکی، به سرعت اما به طور متغیر از دستگاه گوارش جذب می‌شود. مصرف دارو همراه با غذا، جذب آن را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد، بنابراین برای دستیابی به ثبات درمانی، باید به بیمار توصیه شود که دارو را همیشه به یک روش (مثلاً همیشه همراه غذا) مصرف کند.
متابولیسم (سوخت و ساز)
• این دارو یک پیش دارو است و در کبد به سرعت و به طور گسترده متابولیزه می‌شود و چندین متابولیت فعال تولید می‌کند. متابولیت اصلی و مهم آن کانرنون است، که بیشترین مسئولیت اثرات بالینی دیورتیک طولانی‌مدت را بر عهده دارد. سایر متابولیت‌های حاوی گوگرد نیز در اثرات درمانی نقش دارند.
توزیع
• اسپیرونولاکتون و متابولیت‌های آن به شدت (بیش از ۹۰ درصد) به پروتئین‌های پلاسما متصل می‌شوند.
نیمه‌عمر حذف (زمان لازم برای نصف شدن غلظت)
• اسپیرونولاکتون دست‌نخورده: نیمه‌عمر بسیار کوتاهی (حدود ۱ تا ۲ ساعت) دارد.
• متابولیت‌های فعال (به ویژه کانرنون): نیمه‌عمر حذفی بسیار طولانی‌تری (حدود ۱۶ تا ۲۲ ساعت) دارند. این نیمه‌عمر طولانی متابولیت‌ها توضیح می‌دهد که چرا اثرات درمانی دارو حتی پس از قطع مصرف نیز ادامه می‌یابد و چرا برای رسیدن به وضعیت پایدار درمانی کامل، معمولاً چندین روز (تا دو هفته) زمان لازم است.
دفع
• دفع دارو و متابولیت‌هایش عمدتاً از طریق ادرار و تا حدی از طریق مدفوع صورت می‌گیرد. به دلیل دفع کلیوی متابولیت‌های فعال، در بیماران با اختلال شدید کلیوی، خطر تجمع کانرنون و به دنبال آن هیپرکالمی شدید (افزایش پتاسیم خون) وجود دارد، که این امر، تجویز دارو را در نارسایی کلیه محدود می‌کند.

موارد کاربرد اسپیرونولاکتون
از کاربردهای اولیه اسپیرونولاکتون می‌توان به مورد ذیل اشاره کرد:
• درمان فشار خون بالا و نارسایی احتقانی قلب با کمک به کاهش تجمع مایعات در بدن
• اسپیرونولاکتون به دلیل خواص ضد آندروژنی (ضد هورمون مردانه) که در پوست دارد، به ویژه برای آکنه و هیرسوتیسم یا پرمویی در خانم‌ها استفاده می شود.
• اسپیرونولاکتون جهت درمان ادم (در اصطلاح علمی ورم اندام ها) در اثر بیماری های کبدی، مشکلات کلیوی یا نارسایی قلبی تجویز می شود. ورم یا ادم وقتی اتفاق می افتد که مایع از میان سلول های عروق خونی خارج می شود و به فضای بین سلول ها وارد می شود.این مساله باعث متورم شدن بافت سلولی در ریه ها ،پا یا مچ می شود. این عارضه در ریه تنفس را با مشکل مواجه می کند یا پاها را متورم و سنگین می کند.
• اسپیرونولاکتون با افزایش حجم ادرار، دفع آب را افزایش می دهد و در نتیجه ورم کاهش می یابد.
• کاربرد اسپیرینولاکتون در موارد دیگری مانند افزایش آلدوسترون در بدن و برخی از اختلالات هورمونی زنان قابل توجه می‌باشد.
کاربرد اسپیرونولاکتون در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک(PCOS)
اسپیرونولاکتون نقش اساسی در مدیریت سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، که یک اختلال غدد درون ریز شایع در زنان است، ایفا می کند. این دارو که به دلیل خواص ضد آندروژنی خود معروف است و به رفع عدم تعادل هورمونی که اغلب با تخمدان پلی‌کیستیک مرتبط است، کمک می کند. اسپیرینولاکتون با مهار کردن اثرات آندروژن ها مانند تستوسترون می تواند علائمی مانند هیرسوتیسم (رشد موی بیش از حد) و آکنه را کاهش دهد.
کاربرد اسپیرونولاکتون در آکنه
اسپیرونولاکتون می تواند در درمان آکنه موثر باشد، به خصوص در مواردی که عوامل هورمونی در ایجاد جوش‌های بدن و صورت نقش بسزایی دارند. این اتفاق اغلب برای افرادی(به ویژه خانم‌ها) که دارای سطوح بالای آندروژن‌ها مانند تستوسترون هستند،تجویز می‌شود.
اسپیرونولاکتپن با مسدود کردن گیرنده های آندروژن، می تواند منجر به کاهش تولید سبوم یا چربی و کاهش شدت جوش های آکنه شود. با این حال، اثربخشی اسپیرونولاکتون در درمان آکنه می تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و معمولاً در ترکیب با سایر درمان های آکنه استفاده می شود. توجه به این نکته بسیار مهم است که تصمیم به شروع درمان با این دارو باید توسط پزشک و بر اساس آزمایش‌ها و معاینات بالینی گرفته شود.
کاربرد سپیرونولاکتون در ریزش مو (آلوپسی)
اسپیرونولاکتون می‌تواند در انواع خاصی از ریزش مو یا آلوپسی، به ویژه ریزش موی آندروژنتیک در خانم‌ها تجویز شود. این نوع ریزش مو ، می تواند تحت تأثیر آندروژن هایی مانند تستوسترون باشد. خواص ضد آندروژنی اسپیرونولاکتون ممکن است به کاهش اثرات این هورمون ها بر روی فولیکول های مو و کاهش ریزش مو در برخی افراد کمک کند.
توجه به این نکته ضروری است که استفاده از اسپیرونولاکتون برای ریزش مو یک درمان استاندارد یا خط اول نیست و اثربخشی آن می تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و تصمیم به استفاده از اسپیرونولاکتون برای ریزش مو باید توسط پزشکی گرفته شود که می تواند با آزمایشات لازم، نوع و علت ریزش مو را ارزیابی کند و مناسب ترین گزینه های درمانی را توصیه نماید.
موارد مصرف اسپیرونولاکتون
اسپیرونولاکتون، به عنوان یک آنتاگونیست گیرنده مینرالوکورتیکوئید، در کنار خواص دیورتیک، اثرات هورمونی نیز دارد. این ویژگی‌ها آن را به یک داروی کلیدی در مدیریت بیماری‌های قلبی عروقی و اختلالات هورمونی تبدیل کرده است.
۱. موارد مصرف تأیید شده (استاندارد)
این موارد توسط مراجع بین‌المللی دارویی تأیید شده‌اند و کاربردهای بالینی گسترده‌ای دارند.
نارسایی قلبی (کلاس ۳ و ۴ نیویورک):
• کاربرد بالینی: در بیماران با نارسایی قلبی کاهش یافته، اسپیرونولاکتون به عنوان درمان مکمل، بقا را افزایش داده و نیاز به بستری شدن در بیمارستان به دلیل تشدید نارسایی قلبی را کاهش می‌دهد. این دارو با مهار آلدوسترون، اثرات مضر فعال شدن سیستم رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون را بر روی بازسازی میوکارد کاهش می‌دهد و فیبروز قلبی را تعدیل می‌کند.
پرفشاری خون مقاوم:
• کاربرد بالینی: برای بیمارانی که فشار خون آن‌ها با سایر داروهای ضد فشار خون کنترل نمی‌شود، اسپیرونولاکتون به عنوان درمان اضافی مؤثر است. این مورد به ویژه در بیمارانی که ممکن است افزایش خفیف آلدوسترون (غیر اولیه) در مکانیسم بیماری آن‌ها دخیل باشد، اهمیت دارد.
هیپرآلدوسترونیسم اولیه:
• کاربرد بالینی: اسپیرونولاکتون به عنوان یک آنتاگونیست مستقیم آلدوسترون، درمان انتخابی برای تشخیص (تست درمانی) و مدیریت طولانی‌مدت پرفشاری خون و هیپوکالمی ناشی از ترشح بیش از حد آلدوسترون است. این شامل درمان کوتاه‌مدت قبل از عمل جراحی (برای تومورهای تولیدکننده آلدوسترون) و درمان طولانی‌مدت برای بیمارانی است که کاندید جراحی نیستند.
ادم (ورم) و احتباس سدیم:
• کاربرد بالینی:
• ادم ناشی از سیروز کبدی: به دلیل افزایش آلدوسترون ثانویه که در بیماران سیروزی رایج است، اسپیرونولاکتون بهترین دیورتیک در مدیریت آسیت و ادم است. اغلب با یک دیورتیک لوپ مانند فورزماید ترکیب می‌شود.
• ادم ناشی از سندرم نفروتیک: در بیمارانی که ادم آن‌ها به محدودیت سدیم و سایر دیورتیک‌ها پاسخ کافی نداده است، استفاده می‌شود.
هیپوکالمی (کاهش پتاسیم خون):
• کاربرد بالینی: برای پیشگیری و درمان کاهش پتاسیم ناشی از سایر دیورتیک‌ها (مانند دیورتیک‌های تیازیدی یا لوپ) به دلیل خاصیت نگهدارنده پتاسیم اسپیرونولاکتون به کار می‌رود.
۲. موارد مصرف خارج از برچسب (غیر استاندارد)
این موارد به دلیل اثرات ضد آندروژنی قوی اسپیرونولاکتون، در پزشکی بالینی، به ویژه در حوزه پوست و غدد، بسیار رایج هستند، اگرچه توسط مراجع رسمی برای این موارد خاص تأیید نشده‌اند.
هیرسوتیسم (پرمویی زنان):
• کاربرد بالینی: اسپیرونولاکتون با مهار گیرنده‌های آندروژن و کاهش تولید تستوسترون، به طور گسترده برای درمان رشد موهای زائد در صورت و بدن زنان، اغلب در دوزهای ۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم در روز، تجویز می‌شود. نتایج بالینی معمولاً پس از چند ماه (۳ تا ۶ ماه) قابل مشاهده است.
آکنه ولگاریس (جوش غرور) در زنان بالغ:
• کاربرد بالینی: در زنان بالغی که آکنه آن‌ها در فاز پایین صورت و گردن متمرکز بوده و به درمان‌های معمول موضعی و آنتی‌بیوتیکی پاسخ نمی‌دهد، اسپیرونولاکتون به دلیل اثرات ضد آندروژنی، گزینه‌ای مؤثر است. این درمان به ویژه در آکنه‌هایی که با سیکل قاعدگی در ارتباط هستند، مفید است.
آلوپسی آندروژنتیک (ریزش مو با الگوی زنانه):
• کاربرد بالینی: این دارو می‌تواند برای کاهش سرعت ریزش مو در زنان، با مکانیسم مشابه مهار آندروژن، مورد استفاده قرار گیرد. دوزها معمولاً متغیر بوده و نیاز به پیگیری طولانی‌مدت برای مشاهده نتایج (۶ تا ۱۲ ماه) دارد.
سندرم تخمدان پلی کیستیک:
• کاربرد بالینی: اسپیرونولاکتون در مدیریت علائم ناشی از افزایش آندروژن (مانند هیرسوتیسم و آکنه) در این بیماران مورد استفاده قرار می‌گیرد، هرچند که درمان خط اول برای جنبه‌های متابولیک بیماری نیست.

مکانیسم اثر اسپیرونولاکتون
اسپیرونولاکتون دارویی است که به طور گسترده در درمان بیماری‌های قلبی عروقی، اختلالات هورمونی و ادم استفاده می‌شود. اسپیرونولاکتون عمدتاً یک آنتاگونیست غیر انتخابی گیرنده مینرالوکورتیکوئید است و عملکرد آن در دو بخش اصلی است:
الف. اثر دیورتیک (ادرارآور) و ضد فشار خون
• آنتاگونیست آلدوسترون: اسپیرونولاکتون به طور رقابتی به گیرنده‌های آلدوسترون در لوله‌های جمع‌کننده قشر کلیه متصل می‌شود . این اتصال، مانع از عملکرد آلدوسترون می‌شود.
• تغییر در تبادل سدیم/پتاسیم: آلدوسترون به طور طبیعی باعث جذب مجدد سدیم و آب و دفع پتاسیم می‌شود. با مهار این گیرنده‌ها توسط اسپیرونولاکتون، جذب مجدد سدیم و آب کاهش یافته و در نتیجه:
• دفع سدیم و آب از طریق ادرار افزایش می‌یابد (اثر دیورتیک).
• حفظ پتاسیم در بدن افزایش می‌یابد (دیورتیک نگهدارنده پتاسیم).
• اثر قلبی عروقی: این دارو با کاهش حجم پلاسما، به کاهش فشار خون کمک می‌کند و همچنین در مدیریت نارسایی قلبی، اثرات سمی و فیبروز ناشی از سطوح بالای آلدوسترون را در بافت قلب و عروق مهار می‌کند.
ب. اثر ضد آندروژنی (ضد هورمون‌های مردانه)
• مهار گیرنده‌های آندروژن: اسپیرونولاکتون و متابولیت‌های فعال آن، توانایی اتصال به گیرنده‌های آندروژن را دارند و به طور رقابتی عمل هورمون‌هایی مانند تستوسترون و دی‌هیدروتستوسترون را در بافت‌های هدف (مانند فولیکول‌های مو و غدد چربی) مسدود می‌کنند.
• کاهش تولید آندروژن: این دارو همچنین ممکن است بر روی برخی آنزیم‌های دخیل در مسیر بیوسنتز آندروژن اثر بگذارد و تولید هورمون‌های مردانه را تا حدودی کاهش دهد. این مکانیسم زیربنای کاربردهای خارج از برچسب آن در درمان آکنه و هیرسوتیسم در زنان است.

مقدار و نحوه مصرف اسپیرونولاکتون یا آلداکتون
• مقدار مصرف روزانه ی این دارو از ۲۵ تا ۲۰۰ میلی گرم بسته به شرایط و نیاز بیمار در روز می تواند متفاوت باشد لذا دارو را دقیقا مطابق با تجویز پزشک خود مصرف کنید و از کم یا زیاد کردن آن خودداری نمایید.
• بهترین زمان مصرف دارو همراه یا پس از غذا می باشد . در صورتی که یک بار در روز تجویز شده باشد بهتر است صبح ها پس از صبحانه مصرف شود.در صورتی که بیشتر از یک نوبت در روز تجویز شده باشد،بهتر است دوز دوم پیش از غروب (۶ بعد از ظهر) مصرف شود تا افزایش ادرار موجب برهم زدن خواب بیمار نشود.
• در صورت فراموشی یک نوبت مصرف دارو به محض یادآوری ،آن را مصرف نمایید اما در صورتی که از ساعت ۶ عصر گذشته باشد ،دارو را مصرف نکنید و نوبت بعدی را طبق برنامه قبلی مصرف نمایید.
• دارو های ادرارآور کمک می کنند تا آب اضافی بدنتان دفع شود . تنفس و حرکت بدنی شما بهتر و راحت تر شود .با این وجود از دست دادن مایعات بیش از حد ،بدن را کم آب می کند و عوارضی مانند تشنگی،خشکی پوست ،کاهش وزن سریع پس از شروع درمان و بی حالی می دهد در صورتی که با این علائم مواجه شدید ،به پزشک اطلاع دهید تا تغییرات لازم را در مقدار مصرفی روزانه ی دارو اعمال کند.

مقدار و نحوه مصرف اسپیرونولاکتون یا آلداکتون
• مقدار مصرف روزانه ی این دارو از ۲۵ تا ۲۰۰ میلی گرم بسته به شرایط و نیاز بیمار در روز می تواند متفاوت باشد لذا دارو را دقیقا مطابق با تجویز پزشک خود مصرف کنید و از کم یا زیاد کردن آن خودداری نمایید.
• بهترین زمان مصرف دارو همراه یا پس از غذا می باشد . در صورتی که یک بار در روز تجویز شده باشد بهتر است صبح ها پس از صبحانه مصرف شود.در صورتی که بیشتر از یک نوبت در روز تجویز شده باشد،بهتر است دوز دوم پیش از غروب (۶ بعد از ظهر) مصرف شود تا افزایش ادرار موجب برهم زدن خواب بیمار نشود.
• در صورت فراموشی یک نوبت مصرف دارو به محض یادآوری ،آن را مصرف نمایید اما در صورتی که از ساعت ۶ عصر گذشته باشد ،دارو را مصرف نکنید و نوبت بعدی را طبق برنامه قبلی مصرف نمایید.
• دارو های ادرارآور کمک می کنند تا آب اضافی بدنتان دفع شود . تنفس و حرکت بدنی شما بهتر و راحت تر شود .با این وجود از دست دادن مایعات بیش از حد ،بدن را کم آب می کند و عوارضی مانند تشنگی،خشکی پوست ،کاهش وزن سریع پس از شروع درمان و بی حالی می دهد در صورتی که با این علائم مواجه شدید ،به پزشک اطلاع دهید تا تغییرات لازم را در مقدار مصرفی روزانه ی دارو اعمال کند.
توصیه های دارویی اسپیرونولاکتون
۱. توصیه‌های دارویی برای بیمار
مشاوره‌ای جامع و واضح با بیمار برای به حداقل رساندن خطرات، به ویژه هایپرکالمی، ضروری است:
نحوه مصرف:
• دارو را هر روز در یک زمان ثابت مصرف کنید.
• می‌توانید دارو را همراه با غذا یا بدون غذا مصرف کنید، اما روش مصرف روزانه باید ثابت باشد تا جذب دارو در بدن پایدار بماند.
• در صورت بروز ناراحتی گوارشی، دارو را همراه با وعده غذایی مصرف کنید.
هشدارهای پتاسیم و رژیم غذایی:
• باید از مصرف مکمل‌های پتاسیم و همچنین جایگزین‌های نمک کم‌سدیم که اغلب حاوی پتاسیم بالا هستند، جداً خودداری کنید.
• مصرف غذاهای پرپتاسیم (مانند موز، آووکادو، آب میوه‌های غلیظ، سبزیجات خاص) را محدود کنید و در مورد میزان مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت نمایید.
علائم هشداردهنده (هایپرکالمی):
• در صورت مشاهده علائمی مانند ضعف عضلانی (به خصوص در پاها)، ضربان قلب نامنظم، احساس سوزن سوزن شدن، حالت تهوع یا درد شکم فوراً به پزشک خود اطلاع دهید.
• در صورت بروز بیماری‌های حاد مانند اسهال یا استفراغ شدید و طولانی‌مدت که منجر به کم‌آبی می‌شود، سریعاً با پزشک تماس بگیرید، زیرا این شرایط خطر هایپرکالمی و اختلال کلیوی را افزایش می‌دهد.
سایر عوارض جانبی:
• اگر دچار سرگیجه یا سبکی سر شدید، به آرامی از حالت نشسته یا خوابیده برخیزید. تا زمانی که اثر دارو مشخص نشده، از رانندگی و کار با ماشین‌آلات سنگین خودداری کنید.
• در آقایان، بزرگ شدن پستان ممکن است رخ دهد. در صورت بروز درد یا بزرگ شدن پستان‌ها با پزشک مشورت کنید.
• در خانم‌ها، بی‌نظمی قاعدگی محتمل است.
تداخلات دارویی:
• قبل از مصرف هرگونه داروی جدید، از جمله داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها (مخصوصاً مکمل‌های حاوی پتاسیم) و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن)، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
۲. توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
مدیریت ایمن اسپیرونولاکتون نیازمند ارزیابی دقیق ریسک فاکتورها، پایش منظم و رعایت ملاحظات دوزبندی است:
الف. قبل از شروع درمان
موارد منع مصرف مطلق را بررسی کنید:
• بالا بودن پتاسیم سرم (بیش از ۵.۰ میلی‌اکی‌والان بر لیتر).
• نارسایی شدید کلیه (مانند نرخ فیلتراسیون گلومرولی تخمینی کمتر از ۳۰ میلی‌لیتر در دقیقه). در نارسایی قلبی، کراتینین سرم بیش از ۲.۵ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر در مردان یا ۲.۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر در زنان.
• نارسایی آدرنال (بیماری آدیسون) یا ناتوانی در دفع ادرار (آنوری).
• مصرف همزمان با اپرنون یا سایر دیورتیک‌های نگهدارنده پتاسیم (مانند تریامترن).
• ارزیابی آزمایشگاهی پایه: قبل از شروع دارو، اندازه‌گیری سطح پتاسیم سرم، سدیم سرم و عملکرد کلیه (کراتینین و نرخ فیلتراسیون گلومرولی) الزامی است.
ب. پایش و تنظیم دوز
پایش مکرر آزمایشگاهی:
• پس از شروع درمان یا افزایش دوز، پتاسیم و عملکرد کلیه را در فواصل کوتاه (معمولاً یک هفته و سپس یک ماه) بررسی کنید.
• در فاز نگهداری، پایش باید هر ۳ تا ۶ ماه یک بار انجام شود.
• در بیماران پرخطر (سالمندان، دیابتی‌ها، مصرف همزمان مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین یا مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین ۲)، پایش باید با فواصل کوتاه‌تر انجام شود.
مدیریت هایپرکالمی:
• اگر پتاسیم سرم به ۵.۵ تا ۶.۰ میلی‌اکی‌والان بر لیتر رسید، دوز اسپیرونولاکتون را کاهش دهید (مثلاً به ۲۵ میلی‌گرم یک روز در میان).
• اگر پتاسیم سرم بیش از ۶.۰ میلی‌اکی‌والان بر لیتر شد، مصرف اسپیرونولاکتون باید فوراً قطع شود و اقدامات درمانی لازم انجام گردد.
مدیریت نارسایی کلیوی:
در صورت بدتر شدن قابل توجه عملکرد کلیه (افزایش کراتینین)، دوز دارو را کاهش یا آن را قطع کنید. در نرخ فیلتراسیون گلومرولی کمتر از ۳۰ میلی‌لیتر در دقیقه، قطع دارو توصیه می‌شود.
ج. ملاحظات بالینی خاص
• نارسایی قلبی: دوز شروع معمولاً ۲۵ میلی‌گرم یک بار در روز است و در صورت عدم تحمل (مانند هایپرکالمی)، می‌توان دوز را به ۲۵ میلی‌گرم یک روز در میان کاهش داد.
• فشار خون مقاوم: دوز شروع ۲۵ میلی‌گرم یک بار در روز است.
سایر نکات مهم
• اسپیرونولاکتون را می‌توان همراه یا بدون غذا مصرف نمود. با این وجود بهتر است همیشه به یک صورت نسبت به غذا مصرف شود(یا قبل یا پس از غذا).اگر یک بار در روز تجویز شده است، بهترین زمان مصرف، صبح ها پس از صبحانه می‌باشد.
• به منظوركاهش تحريك گوارشی و احتمالاً كمك به افزايش فراهمی زيستی دارو، بهتر است دارو با غذا يا پس از آن مصرف شود.
• سوسپانسیون اسپیرونولاکتون پیش از مصرف به خوبی تکان داده‌شود.
• سوسپانسیون اسپیرونولاکتون از لحاظ درمانی معادل قرص اسپیرونولاکتون نیست. مصرف سوسپانسیون منجر به ۱۵ تا ۳۷ درصد غلظت سرمی بالاتر نسبت به قرص می شود. دوزهای بیش از ۱۰۰ میلی گرم سوسپانسیون ممکن است منجر به غلظت سرمی بالاتر از حد انتظار شود. در بیمارانی که بیش از 100 میلی گرم در یک دوز نیاز دارند، فقط از فرم قرص استفاده شود.
• جهت استفاده پس از انفارکتوس حاد میوکارد (MI) در بیماران با کسر جهشی بطن چپ کمتر از ۴۰درصد همراه با علائم نارسایی قلبی یا دیابت، مصرف اسپیرنولاکتون علاوه بر سایر درمان های دارویی پس از MI در نظر گرفته شود.
• اندازه‌گيري فشار خون و تعيين غلظت الكتروليت‌ های سرم در طول درمان با اين دارو در فواصل منظم ضروري است.
• مصرف دارو حتي در صورت احساس بهبودی، تا زمانی که پزشک صلاح می‌داند، بايد ادامه يابد.
• اين دارو فشار خون بالا را درمان نمی‌كند، بلكه آن را كنترل می‌نمايد. به همین دلیل مصرف اين دارو ممكن است مادام العمر لازم باشد.
• فشارخون بیمار در مدت درمان به صورت منظم و دوره‌ای پایش شود.
• در صورت فراموش شدن يك نوبت مصرف دارو، به محض به ياد آوردن، آن نوبت بايد مصرف شود، مگر اين كه تقريباً زمان مصرف نوبت بعدی فرا رسيده باشد. در اين صورت نوبت مصرف بعدی نبايد دو برابر شود.
• عدم تعادل مایعات و الکترولیت ها (مانند هیپومنیزیمی، هیپوناترمی، هیپوکلسمی، هیپرگلیسمی، هیپرکالمی) ممکن است رخ دهد. بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، بیماران کلیوی یا مبتلا به سیروز ممکن است بیشتر مستعد ابتلا باشند. نظارت دقیق و اصلاح اختلالات الکترولیتی و در صورت نیاز تنظیم دوز برای جلوگیری از کم آبی بدن، در نظر گرفته‌شود.
• هنگام ارزیابی بیمار نارسایی قلبی برای درمان با اسپیرونولاکتون، eGFR باید بیشتر از ۳۰ یا کراتینین کمتر از ۲/۵ میلی گرم در دسی لیتر در آقایان یا کمتر از۲ میلی گرم در دسی لیتر در خانم‌ها (بدون بدتر شدن اخیر) باشد. همچنین بیمار با پتاسیم کمتر از ۵ و بدون سابقه هیپرکالمی شدید باشد.سطح سرمی پتاسیم در صورت افزایش، نیاز به پایش و مدیریت دقیق دارد.
• در بیماران با نارسایی قلبی، کالج قلب و عروق آمریکا/انجمن قلب آمریکا توصیه می کنند که در صورت افزایش پتاسیم سرم به میزان بیشتر از ۵/۵ میلی اکی والان در لیتر یا بدتر شدن عملکرد کلیه، با ارزیابی دقیق کل رژیم درمانی، قطع مصرف اسپیرونولاکتون در نظر گرفته‌شود. در این فراد از درمان سه گانه با استفاده از مهارکننده های ACE، ARB و اسپیرونولاکتون اجتناب شود. درمان با این دارو ممکن است در طول یک دوره اسهال یا کم آبی بدن یا زمانی که درمان دیورتیک لوپ قطع می شود، نیاز به اصلاح داشته باشد.
• از مصرف قرص‌های بیش از ۲۵ میلی‌گرم در روز در بیماران مسن‌ مبتلا به نارسایی قلبی یا با کاهش عملکرد کلیه (CrCl
• در افراد سالمند در صورت استفاده همراه با مهارکننده های ACE یا ARB، بیمار از نظر افزایش خطر هیپرکالمی تحت نظر قرارگیرد.
• استفاده از اسپیرونولاکتون با بی نظمی قاعدگی (وابسته به دوز) همراه است. چنانچه اسپیرونولاکتون برای خانم‌ها پیش از دوران یائسگی جهت درمان بیماری هایی مانند هیرسوتیسم و آکنه استفاده می شود، استفاده از یک روش موثر پیشگیری از بارداری توصیه می شود.
• خانم‌هایی که برای درمان هیپرآلدوسترونیسم اولیه نیاز به استفاده از اسپیرونولاکتون دارند، باید پیش از بارداری برنامه ریزی شده، از کمترین دوز موثر استفاده کنند و سپس پس از تایید بارداری، درمان را متوقف کنند.
• اطلاعات مربوط به استفاده از آنتاگونیست های گیرنده مینرالوکورتیکوئید برای درمان هیپرآلدوسترونیسم اولیه در بارداری محدود است. زنانی که برای درمان هیپرآلدوسترونیسم اولیه نیاز به استفاده از اسپیرونولاکتون دارند، پس از تایید بارداری، درمان را در سه ماهه اول قطع کنند. در صورت لزوم، استفاده از یک آنتاگونیست گیرنده مینرالوکورتیکوئید را می توان مجدداً در سه ماهه دوم و سوم در نظر گرفت. دوزهای بالای این داروها با محدودیت رشد داخل رحمی همراه بوده است.
• متابولیت فعال اسپیرونولاکتون در شیر مادر یافت می‌شود. طبق توصیه سازمان جهانی بهداشت، اسپیرونولاکتون با شیردهی سازگار است اما طبق توصیه‌ی کارخانه سازنده، تصمیم به شیردهی در طول درمان باید با توجه به خطر مواجهه نوزاد، فواید شیردهی برای نوزاد و مزایای درمان برای مادر گرفته شود.
• پتاسیم خون بیمار در هفته ی نخست درمان با اسپیرونولاکتون، در زمان تغییرات دوز و به صورت منظم در مدت درمان ارزیابی شود.
• اوریک اسید، گلوکز، عملکرد کلیوی و وضعیت مایعات بدن، در مدت درمان پایش شود.
• در بیماران با نارسایی قلبی، پتاسیم سرم و عملکرد کلیه ۳ روز پس از شروع، یک هفته پس از شروع و پس از آن حداقل ماهی یک‌بار برای 3 ماه اول درمان و پس از آن هر ۳ ماه یکبار بررسی شود. در صورت اضافه کردن مهارکننده‌های ACE یا ARB به رژیم درمانی یا افزایش دوز همزمان، یک چرخه جدید نظارتی باید انجام شود. اگر پتاسیم سرم به بیش از ۵/۵ میلی اکی والان در لیتر افزایش یافت یا عملکرد کلیوی بدتر شد، دوز مصرفب داروها تا زمانی که پتاسیم به کمتر از ۵ برسد، موقتاً متوقف شود و پس از تأیید رفع هیپرکالمی/نارسایی کلیه به مدت حداقل ۷۲ ساعت، با دوز کاهش یافته مجدداً شروع شود.
• در هورمون درمانی افراد ترنسجندر، سطح تستوسترون سرم (هدف: بیشتر از ۵۰ نانوگرم در دسی لیتر) هر ۳ ماه در طول سال اول و سپس سالانه یا دو سال یکبار ارزیابی شود. الکترولیت های سرم هر ۳ ماه برای سال اول و سپس به صورت سالانه ارزیابی شود. غربالگری های روتین سرطان ها و ارزیابی های آزمایشگاهی مانند افراد غیر تراجنسیتی، برای تمام بافت های موجود، انجام شود.
• اثرات دیورتیک دارو ممکن است با تاخیر ۲تا۳روزه پس از شروع درمان نمایان شود.

منع مصرف اسپیرونولاکتون
۱. موارد منع مصرف در بیماری‌ها
تجویز اسپیرونولاکتون در شرایط زیر ممنوع است و می‌تواند برای بیمار خطر جانی به همراه داشته باشد:
هایپرکالمی (افزایش پتاسیم خون):
• توضیح بالینی: این مهم‌ترین منع مصرف است. از آنجایی که اسپیرونولاکتون پتاسیم را در بدن حفظ می‌کند، تجویز آن در بیمارانی که سطح پتاسیم سرم آن‌ها بالاتر از حد نرمال (معمولاً ۵.۵ میلی اکی والان در لیتر) است، خطرناک بوده و می‌تواند منجر به آریتمی‌های کشنده قلبی شود.
نارسایی شدید کلیوی یا قطع ادرار:
• توضیح بالینی: در بیماران دچار نارسایی کلیوی قابل توجه (مانند نرخ فیلتراسیون گلومرولی کمتر از ۳۰ میلی‌لیتر در دقیقه) و همچنین در شرایط عدم توانایی در دفع ادرار، دفع اسپیرونولاکتون و متابولیت‌های فعال آن دچار اختلال می‌شود. این تجمع به سرعت خطر هایپرکالمی و عوارض ناشی از آن را به شدت بالا می‌برد.
بیماری آدیسون:
• توضیح بالینی: بیماری آدیسون یک اختلال غدد فوق کلیوی است که با کمبود هورمون‌های کورتیزول و آلدوسترون مشخص می‌شود. از آنجایی که اسپیرونولاکتون عملکرد آلدوسترون را مهار می‌کند، تجویز آن در این بیماران می‌تواند کمبود مینرالوکورتیکوئید را تشدید کرده و منجر به بحران آدیسونی و هایپرکالمی خطرناک شود.
مصرف همزمان با برخی داروها:
• توضیح بالینی: مصرف همزمان اسپیرونولاکتون با دیگر دیورتیک‌های نگهدارنده پتاسیم (مانند آمیلوراید یا تریامترن) یا با مهارکننده‌های مستقیم آلدوسترون (مانند اپلرنون) منع مطلق دارد، زیرا خطر هایپرکالمی را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
۲. موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
بارداری:
• توضیح بالینی: اسپیرونولاکتون نباید در دوران بارداری استفاده شود. این دارو و متابولیت‌هایش از جفت عبور می‌کنند و به دلیل خاصیت ضد آندروژنی قوی، خطر بالقوه ایجاد اختلال در تمایز جنسی جنین‌های پسر را در پی دارد. در زنان با پتانسیل باروری که برای آکنه یا هیرسوتیسم اسپیرونولاکتون مصرف می‌کنند، باید حتماً از روش‌های پیشگیری از بارداری مطمئن استفاده شود.
شیردهی:
• توضیح بالینی: اگرچه داده‌ها محدود هستند، متابولیت فعال اسپیرونولاکتون، یعنی کانرنون، در شیر مادر ترشح می‌شود. توصیه می‌شود در دوران شیردهی، تا حد امکان از مصرف این دارو خودداری شود یا در صورت لزوم، با پایش دقیق شیرخوار و زیر نظر پزشک متخصص انجام گیرد.
۳. موارد منع مصرف در کودکان
نارسایی کلیوی متوسط تا شدید:
• توضیح بالینی: همانند بزرگسالان، کودکان مبتلا به اختلال کلیوی متوسط تا شدید، در معرض خطر بالای هایپرکالمی هستند و مصرف دارو در آن‌ها منع مصرف دارد.
مصرف عمومی:
• توضیح بالینی: مصرف اسپیرونولاکتون در کودکان تنها باید تحت نظر و راهنمایی یک فوق تخصص کودکان انجام شود. به طور کلی، این دارو در جمعیت اطفال، معمولاً برای درمان نارسایی قلبی و ادم شدید ناشی از بیماری‌های کلیوی و تحت شرایط کنترل شده تجویز می‌شود و مصرف خارج از این موارد باید با احتیاط فراوان باشد.

نکات مهم پیش از مصرف اسپیرونولاکتون
• در صورت بارداری یا قصد باردار شدن و یا شیردهی،مشکلات کلیوی و غدد آدرنال (فوق کلیوی) ،پزشک خودرا مطلع نمایید.
• سابقه ی هرگونه حساسیت دارویی را به پزشک خود اعلام کنید.
• از آنجا که این دارو می تواند در عملکرد داروهای دیگر در بدن اختلال ایجاد کند لازم است پیش از شروع مصرف لیستی از کلیه ی داروهای مصرفی خود در اختیار پزشک یا داروساز خود قرار دهید.
• معمولا درمان با این دارو ها طولانی مدت می باشد .در مدت درمان با این دارو،تحت نظر پزشک خود باشید و آزمایشات دوره ای که توسط پزشک برای شما تجویز می شود را به طور منظم انجام دهید .خصوصا انجام آزمایشات خون برای بررسی نمک های موجود درخون مانند سدیم و پتاسیم در مدت درمان با داروهای ادرار آور بسیار مهم است.
عوارض و خطرات مصرف اسپیرونولاکتون در بارداری
مصرف داروی اسپیرنولاکتون بر روی جنین ،خصوصا جنین پسر عوارض بدی می تواند داشته باشد.لذا حتما باید حداقل ۳ ماه پیش از بارداری قطع شود.به این دلیل خانم ها در سنین باروری که تحت درمان با این دارو می باشند باید یک روش موثر پیشگیری از بارداری طبق نظر پزشک خود در پیش بگیرند.
هشدار ها اسپیرونولاکتون
۱. پرخطرترین هشدار: افزایش پتاسیم خون
• اسپیرونولاکتون می‌تواند باعث افزایش خطرناک سطح پتاسیم خون (هیپرکالمی) شود. این وضعیت در بیماران با اختلال عملکرد کلیوی، دیابت قندی و همچنین در کسانی که به طور همزمان داروهای خاصی مانند مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین، مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین، ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی، هپارین یا مکمل‌های پتاسیم مصرف می‌کنند، به طور قابل توجهی بالاتر است.
• نظارت حیاتی: پایش دقیق سطح پتاسیم سرم، به ویژه در هفته اول شروع درمان یا تغییر دوز، و پس از آن به صورت منظم ضروری است.
• توصیه غذایی: به بیماران تأکید شود از مصرف مکمل‌های پتاسیم و جایگزین‌های نمک حاوی پتاسیم خودداری کنند.
۲. افت فشار خون و بدتر شدن عملکرد کلیه
• اسپیرونولاکتون به عنوان یک داروی ادرارآور می‌تواند منجر به کاهش حجم مایعات و افت فشار خون علامتی شود. این خطر به ویژه در بیمارانی که دچار کمبود نمک و مایعات هستند یا سایر داروهای ضد فشار خون را مصرف می‌کنند، بیشتر است.
• نظارت حیاتی: وضعیت حجم مایعات بدن و عملکرد کلیه‌ها باید به صورت دوره‌ای ارزیابی شود. در صورت بروز افت فشار خون شدید و علامتی یا بدتر شدن قابل توجه عملکرد کلیه، ممکن است نیاز به تنظیم دوز یا قطع موقت دارو باشد.
۳. مشکلات الکترولیت و متابولیک
• علاوه بر افزایش پتاسیم خون، اسپیرونولاکتون می‌تواند باعث اختلالات دیگر الکترولیتی مانند کاهش سدیم خون، کاهش منیزیم خون، کاهش کلسیم خون و همچنین آلکالوز هیپوکلرمیک و افزایش قند خون شود.
• نظارت حیاتی: پایش منظم الکترولیت‌های سرم، اسید اوریک و قند خون ضروری است. افزایش اسید اوریک بدون علامت ممکن است رخ دهد و به ندرت منجر به نقرس شود.
۴. ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان در مردان)
• اسپیرونولاکتون به دلیل اثرات ضدآندروژنی خود، می‌تواند باعث ژنیکوماستی شود. این عارضه با دوز مصرفی رابطه دارد و زمان شروع آن بسیار متغیر است، از ۱ تا ۲ ماه تا بیش از یک سال.
• مدیریت: ژنیکوماستی معمولاً پس از قطع درمان برگشت‌پذیر است، اما ممکن است در برخی موارد به صورت دائمی باقی بماند.
۵. خطر سرطان (احتیاط در استفاده غیرضروری)
• سازمان‌های بین‌المللی هشدار می‌دهند که در مطالعات مزمن حیوانی (موش‌ها با دوزهای بالا)، اسپیرونولاکتون یک تومورزا شناخته شده است. بنابراین، مصرف این دارو باید فقط در شرایطی که در راهنمای مصرف ذکر شده‌اند، محدود شود و از کاربرد غیرضروری آن باید پرهیز شود.
۶. واکنش‌های پوستی شدید
• گزارش‌هایی از واکنش‌های پوستی نادر اما جدی مانند سندرم استیونز-جانسون، نکروز اپیدرمی سمی و راش دارویی همراه با ائوزینوفیلی و علائم سیستمیک با مصرف اسپیرونولاکتون وجود دارد.
• اقدام فوری: در صورت مشاهده بثورات پوستی، تاول، لایه‌برداری پوست یا علائم سیستمیک، باید فوراً دارو قطع و مراقبت‌های پزشکی اورژانسی انجام شود.
اووردوز اسپیرونولاکتون و درمان آن
۱. تظاهرات بالینی اووردوز
اووردوز حاد اسپیرونولاکتون ممکن است با علائم زیر بروز یابد:
• خواب‌آلودگی، گیجی ذهنی
• بثورات ماکولوپاپولار یا اریتماتو
• تهوع، استفراغ، سرگیجه، اسهال
• مهمترین عارضه: عدم تعادل شدید الکترولیتی (افزایش شدید پتاسیم خون یا کاهش شدید سدیم خون) که می‌تواند منجر به علائم جدی مانند بی‌نظمی ضربان قلب، ضعف عضلانی شدید، احساس سوزن سوزن شدن (پارستزی) در اندام‌ها، و در موارد شدید، فلج و ایست قلبی شود.
۲. مدیریت درمان اووردوز
• درمان اووردوز اسپیرونولاکتون حمایتی است و پادزهر خاصی وجود ندارد. تمرکز اصلی بر اصلاح سریع عدم تعادل الکترولیتی و حفظ عملکرد حیاتی است.
• رفع آلودگی: در صورت مصرف اخیر، القای استفراغ یا شستشوی معده (لاواژ) برای تخلیه دارو ممکن است مد نظر قرار گیرد.
مدیریت افزایش پتاسیم خون:
• تجویز وریدی گلوکز (دکستروز) به همراه انسولین سریع‌الاثر برای انتقال پتاسیم به داخل سلول‌ها.
• استفاده از رزین‌های تبادل کاتیونی خوراکی یا رکتال مانند کای‌اگزالات (پلی‌استایرن سولفونات سدیم) در سوربیتول.
• تجویز سدیم بی‌کربنات وریدی در صورت وجود اسیدوز متابولیک.
• در موارد هیپرکالمی شدید و مقاوم، همودیالیز ممکن است تنها راه نجات باشد.
حفظ عملکرد حیاتی:
• حفظ هیدراسیون و تعادل الکترولیت‌ها.
• درمان افت فشار خون با جایگزینی حجم (مانند سالین نرمال) و در صورت لزوم، داروهای وازوپرسور (مانند دوپامین یا نوراپی‌نفرین).
• نظارت: بیمار باید به دقت برای علائم حیاتی و الکتروکاردیوگرام (به دلیل خطر دیس‌ریتمی‌های ناشی از هیپرکالمی) تحت نظارت مداوم قرار گیرد.

عوارض و خطرات مصرف اسپیرونولاکتون در بارداری
مصرف داروی اسپیرنولاکتون بر روی جنین ،خصوصا جنین پسر عوارض بدی می تواند داشته باشد.لذا حتما باید حداقل ۳ ماه پیش از بارداری قطع شود.به این دلیل خانم ها در سنین باروری که تحت درمان با این دارو می باشند باید یک روش موثر پیشگیری از بارداری طبق نظر پزشک خود در پیش بگیرند.
مصرف در بارداری اسپیرونولاکتون
گروه C
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.

عوارض جانبی اسپیرینولاکتون
• از مهم‌ترین عوارض جانبی اسپیرونولاکتون می‌توان به احساس خستگی،گیجی ، خواب آلودگی و تهوع اشاره کرد که با مصرف وعده های غذایی سبک و محدود کردن غذاهای چرب و پر ادویه می توان آن را کاهش داد.
• بدليل اينكه اين دارو ممکن است کمی خواب آور باشد،تا زماني كه اثر خواب آوری آن را احساس مي كنيد از رانندگي و كارهايي كه نياز به احتياط بيشتري دارند خودداري نماييد.
• مصرف این دارو در خانمها ممکن است موجب تغییرات در دوره ماهانه و تغییرات هورمونی مربوط به آن از جمله نا منظم شدن قاعدگی ،ریزش موهای زاید،دل پیچه ،تغییر خلق وخو ،قرمزی پوست و... شود.در صورتی که این مشکلات برای شما بوجود آمد،به پزشک خود اطلاع دهید.
عوارض و خطرات مصرف اسپیرونولاکتون در بارداری
مصرف داروی اسپیرنولاکتون بر روی جنین ،خصوصا جنین پسر عوارض بدی می تواند داشته باشد.لذا حتما باید حداقل ۳ ماه پیش از بارداری قطع شود.به این دلیل خانم ها در سنین باروری که تحت درمان با این دارو می باشند باید یک روش موثر پیشگیری از بارداری طبق نظر پزشک خود در پیش بگیرند.
عوارض جانبی اسپیرونولاکتون
۱. عوارض جانبی شایع و اصلی (با شیوع نسبتاً بالا)
این عوارض اغلب در مطالعات گزارش شده‌اند و نیاز به پایش دقیق دارند:
هایپرکالمی (افزایش پتاسیم خون):
• این شایع‌ترین عارضه جانبی مربوط به تعادل الکترولیت است.
• شیوع آن در مطالعات نارسایی قلبی و بیماران مسن بالاتر است و در برخی گزارش‌ها حدود ۵ تا ۱۶ درصد بیماران را درگیر کرده است.
• توجه: شیوع هایپرکالمی شدید یا نیاز به بستری شدن معمولاً کمتر است.
اختلالات قاعدگی (در زنان):
• به دلیل اثرات ضد آندروژنی، شایع‌ترین عارضه جانبی در زنانی که به دلیل آکنه یا هیرسوتیسم اسپیرونولاکتون مصرف می‌کنند، بی‌نظمی در قاعدگی است که شیوع آن بین ۱۵ تا ۳۰ درصد گزارش شده و به دوز وابسته است.
ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان در مردان):
• این عارضه شایع‌ترین شکایت غیر الکترولیتی در مردان است.
• در مطالعات نارسایی قلبی، شیوع ژنیکوماستی حدود ۹ درصد گزارش شده است. این عارضه نیز وابسته به دوز است و معمولاً با قطع دارو برگشت‌پذیر است.
۲. عوارض جانبی با شیوع متوسط
این عوارض نیز به طور منظم گزارش می‌شوند و ممکن است نیازمند مدیریت باشند:
اختلال حاد کلیوی و افزایش کراتینین خون:
• این مورد اغلب به هایپرکالمی مرتبط است و در برخی گزارش‌ها حدود ۱۵ درصد در زنان با هر سنی و ۳ تا ۴ درصد در جمعیت عمومی‌تر گزارش شده است.
هیپوناترمی (کاهش سدیم خون) و دهیدراتاسیون (کم آبی بدن):
• به دلیل اثر دیورتیک، اختلال در تعادل سدیم و آب می‌تواند رخ دهد. هیپوناترمی در برخی مطالعات تا حدود ۸ درصد گزارش شده است.
سردرد و سرگیجه:
• سرگیجه یا سبکی سر، به ویژه هنگام تغییر وضعیت (افت فشار وضعیتی)، جزو عوارض نسبتاً شایع است.
تهوع و استفراغ، اسهال و ناراحتی‌های گوارشی:
• اختلالات گوارشی نیز در برخی بیماران مشاهده می‌شود که شیوع تهوع و استفراغ حدود ۳ تا ۴ درصد بوده است.
۳. عوارض جانبی نادر اما مهم
این موارد اگرچه کمتر شایع هستند، اما به دلیل پیامدهای جدی، نیازمند هوشیاری بالینی هستند:
• سمیت کبدی: موارد نادری از مسمومیت کبدی گزارش شده است که با افزایش آنزیم‌های کبدی همراه بوده و پس از قطع دارو برطرف می‌شود.
• آلرژی‌های شدید پوستی: موارد بسیار نادری از واکنش‌های شدید پوستی از جمله سندرم استیونز-جانسون گزارش شده است.
• تغییرات عصبی مرکزی: مواردی از خواب‌آلودگی، بی‌حالی، و سردرگمی ذهنی ممکن است رخ دهد.
• بزرگ شدن پستان در زنان و درد پستان: این عوارض نیز گزارش شده‌اند، هرچند با شیوع کمتری نسبت به ژنیکوماستی در مردان.
برای کاهش خطر عوارض، پایش منظم الکترولیت‌ها و عملکرد کلیه در تمامی بیماران، به ویژه در مراحل اولیه درمان و پس از تنظیم دوز، بسیار حیاتی است.

تداخلات دارویی اسپیرونولاکتون
مکانیسم کلی تداخلات:
نامشخص
منع مصرف همزمان(کنترا اندیکه):
آمیلوراید، برومپریدول، سیکلوسپورین(سیستمیک)، تریامترن
افزایش اثرداروها توسط اسپیرونولاکتون:
آمیفوستین، کلرید آمونیوم، مهارکننده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین، عوامل ضد سایکوز (نسل دوم [آتیپیکال])، برومپریدول، سیپروفلوکساسین (سیستمیک)، سیکلوسپورین (سیستمیک)، سوبسترای CYP2C8 (شاخص درمانی باریک/حساس به مهارکننده ها)، سوبسترای CYP3A4 (شاخص درمانی باریک/حساس به مهارکننده ها)، دسموپرسین، دیگوکسین، دولوکستین، فینرنون، عوامل مرتبط با فشار خون پایین، محصولات حاوی لوودوپا، نیتروپروساید، فولکودین، فسفات سدیم، تاکرولیموس (سیستمیک)
داروهایی که سطح خونی اسپیرونولاکتون را بالا می برند:
آلفوزوسین، آمیلوراید، مسدود کننده های گیرنده آنژیوتانسین II، آتورواستاتین، باربیتورات ها، بن پریدول، بریگاتینیب بریمونیدین (موضعی)، رزین کلستیرامین، دیاسرین، دیازوکسید، محصولات حاوی دروسپیرنون، اپلرنون، فلوناریزین، هپارین، هپارین (وزن مولکولی کم)، محصولات گیاهی با اثرات کاهنده فشار خون، لورمتازپام، مولسیدومین، نفتوپیدیل، نیسرگولین، نیکوراندیل، عوامل ضد التهابی غیر استروئیدی، اوبینوتوزوماب، آگونیست های اپیوئیدی، پنتوکسی فیلین، مهارکننده های فسفودی استراز ۵، نمک های پتاسیم، آنالوگ های پروستاسیکلین، کیناگولید، تولواپتان، تریامترن، تری متوپریم
کاهش اثرات داروها توسط اسپیرونولاکتون:
ابیراترون استات، آگونیست های آلفا/بتا، کوسینتروپین، فلودروکورتیزون، میتوتان، کینیدین
داروهایی که سطح اسپیرونولاکتون را کاهش می دهند:
آمفتامین ها، آسپرین، بریگاتینیب، برومپریدول، دکس متیل فنیدات، فلودروکورتیزون، محصولات گیاهی با اثرات افزاینده فشار خون، متیل فنیدات، عوامل ضد التهابی غیر استروئیدی، آگونیست های اپیوئیدی
تداخلات دارویی (خطرناک‌ترین تداخلات با تأکید بر هایپرکالمی)
تداخلات اسپیرونولاکتون اغلب منجر به افزایش خطر هایپرکالمی یا تغییر در اثرات درمانی سایر داروها می‌شود:
الف. داروهای افزایش‌دهنده پتاسیم (افزایش شدید خطر هایپرکالمی)
مصرف همزمان با این داروها نیازمند پایش بسیار دقیق و مکرر پتاسیم خون است و در موارد منع مصرف مطلق، باید از این ترکیب دارویی اجتناب شود:
• دیورتیک‌های نگهدارنده پتاسیم دیگر: مانند تریامترن یا آمیلوراید. ترکیب اسپیرونولاکتون با این داروها به دلیل اثر سینرژیک در حفظ پتاسیم، ممنوع است و خطر هایپرکالمی شدید را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
• آنتاگونیست‌های گیرنده مینرالوکورتیکوئید: مانند اپرنون. این دارو نیز مکانیسم مشابهی با اسپیرونولاکتون دارد و مصرف همزمان آنها شدیداً ممنوع است.
• مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین: مانند لیزینوپریل، انالاپریل، رامیپریل. این داروها خود باعث افزایش پتاسیم می‌شوند و مصرف همزمان با اسپیرونولاکتون، خطر هایپرکالمی شدید و اختلال کلیوی را افزایش می‌دهد.
• مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین ۲: مانند لوزارتان و والزارتان. این داروها نیز مانند مهارکننده‌های آنزیم مبدل آنژیوتانسین، خطر هایپرکالمی را به شدت بالا می‌برند.
• ضد التهاب‌های غیر استروئیدی: مانند ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و آسپرین با دوز بالا. این داروها می‌توانند اثر دیورتیک اسپیرونولاکتون را کاهش داده و از طریق کاهش عملکرد کلیه، خطر افزایش پتاسیم خون را بالا ببرند.
• داروهای حاوی هپارین و هپارین با وزن مولکولی پایین: مانند انوکساپارین. این داروها نیز پتانسیل افزایش پتاسیم را دارند.
• آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند تری‌متوپریم: مصرف همزمان با این آنتی‌بیوتیک خطر هایپرکالمی را افزایش می‌دهد.
• سیکلوسپورین و تاکرولیموس: این داروهای سرکوب‌کننده ایمنی نیز می‌توانند خطر هایپرکالمی را افزایش دهند.
ب. تداخل با داروهای قلبی
• دیگوکسین: اسپیرونولاکتون ممکن است کلیرانس کلیوی دیگوکسین را کاهش داده و سطح سرمی آن را افزایش دهد، در نتیجه خطر مسمومیت با دیگوکسین را بالا می‌برد.
• لیتیم: اسپیرونولاکتون مانند سایر دیورتیک‌ها، کلیرانس کلیوی لیتیم را کاهش می‌دهد و می‌تواند منجر به افزایش خطر سمیت لیتیم شود. پایش دقیق سطح لیتیم ضروری است.
ج. تداخل با داروهای دیگر
• کلستیرامین: مصرف همزمان کلستیرامین با اسپیرونولاکتون، خطر اسیدوز متابولیک هایپرکالمیک را گزارش شده است.
• آبیراترون: مصرف همزمان می‌تواند اثربخشی درمانی آبیراترون را کاهش دهد یا باعث افزایش سطح آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) شود.
تداخل با غذا
• منابع غنی از پتاسیم: به دلیل اثر نگهدارنده پتاسیم اسپیرونولاکتون، باید از مصرف بیش از حد غذاهای بسیار غنی از پتاسیم مانند جایگزین‌های نمک کم‌سدیم (که حاوی کلرید پتاسیم هستند)، آووکادو، موز، آب هویج، آب آلو، مرکبات و سبزیجات برگ‌دار خودداری شود.
• مصرف همراه با غذا: توصیه می‌شود اسپیرونولاکتون به طور ثابت همراه یا بدون غذا مصرف شود. اگر با غذا مصرف شود، جذب دارو ممکن است کمی افزایش یابد. در نتیجه، ثابت بودن زمان و نحوه مصرف، به حفظ سطح پایدار دارو در خون کمک می‌کند.
• شیرین‌بیان: مصرف مقادیر زیاد شیرین‌بیان طبیعی می‌تواند اثرات درمانی اسپیرونولاکتون را کاهش دهد.
تداخل در آزمایشات
اسپیرونولاکتون به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر نتایج برخی از آزمایش‌های بالینی اثر می‌گذارد:
• پتاسیم و الکترولیت‌ها: اصلی‌ترین تداخل و نیازمند پایش منظم، افزایش سطح پتاسیم خون است. همچنین، ممکن است باعث کاهش سدیم خون، منیزیم و کلسیم شود.
• عملکرد کلیه: ممکن است باعث افزایش سطح کراتینین خون و اوره (BUN) شود که نشان‌دهنده کاهش عملکرد کلیه است و به ویژه در بیماران با اختلال کلیوی زمینه‌ای یا مصرف داروهای نفروتوکسیک، باید به شدت پایش شود.
• آزمایش‌های ایمونواسی دیگوکسین: اسپیرونولاکتون و متابولیت‌های آن می‌توانند در آزمایش‌های ایمونواسی (اندازه‌گیری ایمنی) سطح دیگوکسین تداخل ایجاد کرده و منجر به گزارش کاذب سطح بالاتر دیگوکسین در خون شوند.
• نکات کلیدی برای پایش: پایش سطح پتاسیم و کراتینین خون معمولاً در روزهای ۳ تا ۵ پس از شروع درمان و سپس یک هفته پس از آن، و در ادامه در بازه‌های زمانی منظم (ماهانه یا سه ماهه، سپس شش ماهه) به خصوص هنگام تغییر دوز یا اضافه کردن داروهای تداخل‌زا، ضروری است.

نام‌های تجاری

قرص اسلاکتون 25 میلی گرم [داروسازی ایران هورمون]، قرص اسپیرانولاکتون پارس دارو 25 میلی گرم [داروسازی پارس دارو]، قرص اسپیرانولاکتون مینو 100 میلی گرم [داروسازی مینو]، قرص اسپیرانولاکتون ابوریحان 25 میلی گرم [داروسازی ابوریحان]، قرص اسلاکتون 100 میلی گرم [داروسازی ایران هورمون]، قرص اسپیرانولاکتون مینو 25 میلی گرم [داروسازی مینو]، قرص اسپیرانولاکتون پارس دارو 100 میلی گرم [داروسازی پارس دارو]، قرص اسپیرانولاکتون ابوریحان 100 میلی گرم [داروسازی ابوریحان]، قرص اسپیرانولاکتون فاتک شیمی 100 میلی گرم [داروسازی فاتک شیمی پارس]، قرص اسپیرانولاکتون فاتک شیمی 25 میلی گرم [داروسازی فاتک شیمی پارس]، قرص اسپیداکتون 100 میلی گرم [داروسازی تهران شیمی]، قرص اسپیداکتون 25 میلی گرم [داروسازی تهران شیمی]، SLACTONE25MG TAB [داروسازی ایران هورمون]، SPIRONOLACTONE PARSDAROU 25MG TAB [داروسازی پارس دارو]، SPIRONOLACTONE MINOO 100MG TAB [داروسازی مینو]، SPIRONOLACTONE ABURAIHAN 25MG TAB [داروسازی ابوریحان]، SLACTONE 100MG TAB [داروسازی ایران هورمون]، SPIRONOLACTONE MINOO 25MG TAB [داروسازی مینو]، SPIRONOLACTONE PARSDAROU 100MG TAB [داروسازی پارس دارو]، SPIRONOLACTONE ABURAIHAN 100 mg Tablet [داروسازی ابوریحان]، SPIRONOLACTONE FATAKCHEMIEP 100 mg Tablet [داروسازی فاتک شیمی پارس]، SPIRONOLACTONE FATAKCHEMIEP 25 mg Tablet [داروسازی فاتک شیمی پارس]، SPIDACTON 100 MG Tablet [داروسازی تهران شیمی]، SPIDACTON 25 MG Tablet [داروسازی تهران شیمی]، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا، قطره چشمی مای فلون 0.1% 5 میلی لیتر، قرص کنادیون 10 میلی گرم، کپسول آیزن اکتیو یوروویتال 80میلی گرم/400 میکروگرم، قرص آسادوگرل 100/75 میلی گرم

اشکال دارویی

قرص، کپسول، شربت، سوسپانسیون، آمپول، ویال، پماد، کرم، ژل، قطره، اسپری، پودر، ساشه، محلول