دکتر کجا | پزشک یاب و نوبت دهی آنلاین

در حال آماده سازی دکتر کجا...

پرش به محتوای اصلی
بانک اطلاعات دارویی

استازولامید

Acetazolamide

قرص استازولامید دارویی برای کاهش فشار مایعات است. درباره اینکه این دارو برای چه بیماری‌هایی کاربرد دارد، موارد مصرف آن برای چشم و مغز، تجویز برای کودکان و عوارض جانبی احتمالی آن بر بینایی و اعصاب بیشتر بخوانید.

معرفی و توضیحات
معرفی و کاربرد اصلی قرص استازولامید ۲۵۰ میلی‌گرم
قرص استازولامید دارویی است که با دفع مایعات اضافی از بدن و کاهش فشار در برخی اندام‌ها، به درمان بیماری‌های مختلفی کمک می‌کند. این دارو متعلق به دسته‌ای از داروها به نام مهارکننده‌های کربنیک آنهیدراز (نوعی آنزیم در بدن) است و معمولاً در دوز ۲۵۰ میلی‌گرم تجویز می‌شود.
فارماکوکینتیک استازولامید
جذب
• پس از مصرف خوراکی، استازولامید به سرعت و به طور کامل از دستگاه گوارش جذب می‌شود. در فرم‌های با آزادسازی فوری، غلظت پلاسمایی دارو طی یک تا چهار ساعت به حداکثر می‌رسد. در فرم‌های با آزادسازی طولانی‌مدت (کپسول‌های پیوسته رهش)، رسیدن به حداکثر غلظت پلاسمایی بین سه تا شش ساعت زمان می‌برد.
توزیع
این دارو توزیع بافتی گسترده‌ای دارد و به سرعت در گلبول‌های قرمز خون (به دلیل اتصال قوی به آنزیم کربنیک انهیدراز داخل سلولی) و مایعات بافتی پخش می‌شود. میزان اتصال آن به پروتئین‌های پلاسما بسیار بالا و حدود نود تا نود و پنج درصد است. دارو به راحتی از سد خونی مغزی و جفت عبور کرده و در شیر مادر نیز ترشح می‌شود.
متابولیسم
• نکته کلیدی بالینی این است که استازولامید در کبد متابولیزه نمی‌شود. این دارو هیچ‌گونه مسیر تجزیه آنزیمی در بدن نداشته و به صورت دست‌نخورده باقی می‌ماند.
دفع
• دفع دارو کاملا کلیوی است. استازولامید از طریق ترشح فعال توبولی و تا حدودی فیلتراسیون گلومرولی به صورت داروی تغییر نیافته در ادرار دفع می‌شود. در افراد با عملکرد طبیعی کلیه، بیش از نود درصد دوز مصرفی طی بیست و چهار ساعت از بدن خارج می‌شود.
نیمه‌عمر و تنظیم دوز
• نیمه‌عمر پلاسمایی فرم‌های معمولی بین ده تا پانزده ساعت است. به دلیل دفع منحصراً کلیوی، در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی، نیمه‌عمر دارو به شدت افزایش می‌یابد که خطر تجمع دارو و بروز سمیت (به ویژه اسیدوز متابولیک شدید و سمیت عصبی) را به همراه دارد. در این بیماران، کاهش دوز و افزایش فواصل مصرف کاملاً ضروری است و در نارسایی شدید کلیوی مصرف آن توصیه نمی‌شود.
موارد مصرف
معرفی و کاربرد اصلی قرص استازولامید ۲۵۰ میلی‌گرم
قرص استازولامید دارویی است که با دفع مایعات اضافی از بدن و کاهش فشار در برخی اندام‌ها، به درمان بیماری‌های مختلفی کمک می‌کند. این دارو متعلق به دسته‌ای از داروها به نام مهارکننده‌های کربنیک آنهیدراز (نوعی آنزیم در بدن) است و معمولاً در دوز ۲۵۰ میلی‌گرم تجویز می‌شود.
موارد مصرف قرص استازولامید برای چشم و سایر بیماری‌ها
یکی از مهم‌ترین کاربردهای قرص استازولامید، درمان بیماری آب سیاه چشم (گلوکوم) است. این دارو با کاهش تولید مایع داخل چشم، فشار بالای چشم را پایین می‌آورد و از آسیب به بینایی جلوگیری می‌کند. علاوه بر این، پزشکان از این دارو برای کنترل تشنج، کاهش تجمع آب در بدن ناشی از نارسایی قلبی و پیشگیری از بیماری ارتفاع‌زدگی (مشکلات ناشی از صعود به ارتفاعات بالا) نیز استفاده می‌کنند.
کاربرد قرص استازولامید برای مغز و سیستم عصبی
متخصصان مغز و اعصاب گاهی قرص استازولامید را برای کاهش فشار مایع مغزی-نخاعی تجویز می‌کنند. این حالت که به آن افزایش فشار داخل جمجمه‌ای (تجمع مایع اطراف مغز بدون وجود تومور) می‌گویند، باعث سردردهای شدید و مشکلات بینایی می‌شود. این دارو با کمک به دفع مایعات اضافی، این فشار را در مغز کاهش می‌دهد.
موارد مصرف استازولامید
موارد مصرف تایید شده
موارد زیر کاربردهای رسمی و تایید شده این دارو هستند که همراه با نکات کلیدی بالینی برای مدیریت دقیق بیماران ارائه شده‌اند:
گلوکوم (آب سیاه) زاویه باز، ثانویه و فاز حاد زاویه بسته
• توضیح بالینی برای پزشک: این دارو با مهار آنزیم کربنیک انهیدراز در جسم مژگانی چشم، ترشح و تولید مایع زلالیه را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد. در محیط بالینی، این دارو به ویژه در مدیریت اورژانسی گلوکوم حاد زاویه بسته پیش از انجام مداخلات جراحی (برای کاهش سریع فشار داخل چشمی) بسیار ارزشمند است. همچنین به عنوان درمان کمکی در گلوکوم زاویه باز زمانی که درمان‌های موضعی پاسخگو نیستند، کاربرد دارد.
پیشگیری و درمان بیماری حاد ارتفاع (بیماری کوهستان)
• توضیح بالینی برای پزشک: استازولامید داروی انتخابی در این زمینه است. با مهار بازجذب بی‌کربنات در کلیه‌ها، یک اسیدوز متابولیک خفیف ایجاد می‌کند. این اسیدوز به عنوان یک محرک قوی برای گیرنده‌های شیمیایی مرکزی عمل کرده و باعث افزایش تهویه ریوی و بهبود اکسیژن‌رسانی در ارتفاعات می‌شود. بهترین زمان شروع برای پیشگیری، بیست و چهار تا چهل و هشت ساعت قبل از صعود سریع است.
ادم ناشی از نارسایی احتقانی قلب یا ناشی از مصرف داروها
• توضیح بالینی برای پزشک: این دارو با جلوگیری از بازجذب سدیم و بی‌کربنات در لوله پیچیده نزدیک در کلیه، اثر دیورتیک خود را اعمال می‌کند. با این حال، به دلیل ایجاد تحمل فارماکولوژیک سریع (پس از چند روز مصرف مداوم) و اثر ادرارآوری نسبتا ضعیف، خط اول درمان ادم نیست. کاربرد ویژه بالینی آن در بیمارانی است که به دنبال مصرف دیورتیک‌های لوپ دچار آلکالوز متابولیک شده‌اند و همزمان به کاهش حجم مایعات نیاز دارند.
اختلالات تشنجی (مانند صرع ابسنس و تشنج‌های غیرمتمرکز)
• توضیح بالینی برای پزشک: به عنوان درمان کمکی (نه خط اول) استفاده می‌شود. مکانیسم ضدتشنج آن به طور کامل شناخته شده نیست، اما تصور می‌شود اسیدوز متابولیک ناشی از دارو یا اثر مستقیم آن بر کربنیک انهیدراز در بافت مغز، باعث کاهش تحریک‌پذیری عصبی می‌شود. محدودیت عمده در این کاربرد، ایجاد تحمل به اثرات ضدتشنجی در استفاده طولانی‌مدت است.
موارد مصرف خارج برچسب
بر اساس شواهد بالینی و مطالعات معتبر بین‌المللی، استازولامید در موارد زیر نیز کاربرد گسترده و موثری دارد:
پرفشاری ایدیوپاتیک داخل جمجمه (سودوتومور سربری)
• توضیح بالینی برای پزشک: این دارو خط اول درمان دارویی در این سندرم محسوب می‌شود. دارو با مهار آنزیم در شبکه کوروئید، تولید مایع مغزی نخاعی را مهار کرده و حجم آن را کاهش می‌دهد. این امر منجر به افت فشار داخل جمجمه، کاهش ورم عصب بینایی و بهبود سردرد و علائم بینایی بیمار می‌گردد. شروع با دوز پایین و تیتراسیون تدریجی برای کاهش عوارض جانبی مانند پارستزی توصیه می‌شود.
آپنه مرکزی خواب (به ویژه نوع مرتبط با ارتفاع)
• توضیح بالینی برای پزشک: در بیمارانی که دچار آپنه مرکزی هستند، اسیدوز متابولیک القا شده توسط این دارو، آستانه تحریک سیستم تنفسی نسبت به دی اکسید کربن را پایین می‌آورد. این امر باعث کاهش توقف‌های تنفسی در طول خواب و بهبود کیفیت خواب بیمار می‌شود.
ورم سیستوئید ماکولا
• توضیح بالینی برای پزشک: در مواردی از ورم ماکولا که به درمان‌های رایج پاسخ نمی‌دهند (مانند ورم ماکولا در بیماران مبتلا به رتینیت پیگمنتوزا)، استازولامید با تحریک پمپاژ مایع از طریق اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه، به جذب مجدد مایع تجمع‌یافته و بهبود نسبی حدت بینایی کمک می‌کند.
فلج دوره‌ای فامیلی (انواع هایپوکالمی و هایپرکالمی)
• توضیح بالینی برای پزشک: اگرچه مکانیسم آن در این بیماری‌های ژنتیکی نادر کاملا شفاف نیست، اما تجویز پروفیلاکتیک این دارو نقش موثری در تثبیت غشای سلول‌های عضلانی، پیشگیری از جابجایی ناگهانی پتاسیم و در نتیجه کاهش تواتر و شدت حملات فلج عضلانی دارد.
قلیایی کردن ادرار (در مدیریت سنگ‌های اسید اوریکی)
• توضیح بالینی برای پزشک: با مهار بازجذب بی‌کربنات، دارو باعث دفع مقادیر زیادی بی‌کربنات در ادرار شده و پی اچ ادرار را به شدت بالا می‌برد. این محیط قلیایی به حل شدن و دفع سنگ‌های اسید اوریکی یا سیستینی کمک شایانی می‌کند. در این موارد، پایش دقیق الکترولیت‌ها و پی اچ خون جهت جلوگیری از اسیدوز سیستمیک شدید الزامی است.
مکانیسم اثر
مکانیسم اثر استازولامید
استازولامید یک مهارکننده قوی، برگشت‌پذیر و غیررقابتی آنزیم کربنیک انهیدراز است. این آنزیم واکنش هیدراتاسیون دی‌اکسید کربن و دهیدراتاسیون اسید کربنیک را کاتالیز می‌کند. مهار این آنزیم در ارگان‌های مختلف، اثرات فیزیولوژیک متفاوتی ایجاد می‌کند که اساس کاربردهای درمانی دارو است:
در کلیه‌ها (لوله پیچیده نزدیک)
• آنزیم کربنیک انهیدراز برای بازجذب بی‌کربنات و ترشح یون هیدروژن ضروری است. استازولامید با مهار این آنزیم در سلول‌های توبول پروگزیمال، دسترسی به یون هیدروژن برای تبادل با سدیم را کاهش می‌دهد. این امر منجر به افزایش دفع ادراری سدیم، پتاسیم، بی‌کربنات و آب می‌شود. نتیجه این فرآیند، قلیایی شدن ادرار و ایجاد اسیدوز متابولیک هایپرکلرمیک در خون است. این اسیدوز متابولیک خفیف، محرک اصلی تنفس در درمان بیماری ارتفاع و آپنه خواب محسوب می‌شود.
در چشم (جسم مژگانی)
• مهار کربنیک انهیدراز در سلول‌های اپیتلیال جسم مژگانی، تولید و ترشح مایع زلالیه را به شدت کاهش می‌دهد (تا حدود پنجاه درصد). این کاهش ترشح باعث افت سریع و موثر فشار داخل چشمی در بیماران مبتلا به گلوکوم می‌گردد، بدون آنکه بر مسیرهای خروج مایع زلالیه تاثیری داشته باشد.
در سیستم عصبی مرکزی (شبکه کوروئید)
• این دارو با مهار آنزیم در شبکه کوروئید مغز، سرعت تولید مایع مغزی نخاعی را کند کرده و حجم آن را کاهش می‌دهد که این مکانیسم، پایه درمان پرفشاری داخل جمجمه است. همچنین اثرات ضدتشنجی دارو به دلیل کاهش هدایت عصبی ناشی از اسیدوز موضعی در بافت مغز است.
نحوه مصرف
بهترین زمان مصرف قرص استازولامید چه موقع است؟
از آنجا که قرص استازولامید ادرارآور است، بهتر است دوزهای آن در طول روز مصرف شود و از مصرف آن در اواخر شب خودداری کنید تا تکرر ادرار مانع خواب شبانه شما نشود.
توصیه های دارویی استازولامید
توصیه‌های دارویی به بیمار
آموزش صحیح به بیمار نقش مهمی در پذیرش درمان و پیشگیری از عوارض خطرناک دارد. پزشک باید موارد زیر را به بیمار تاکید کند:
مصرف مایعات
• به بیمار توصیه کنید در طول روز مقادیر فراوانی آب بنوشد. این کار برای جلوگیری از تشکیل سنگ‌های کلیوی به دلیل تغییرات اسیدیته ادرار بسیار حیاتی است.
نحوه مصرف
• برای کاهش عوارض گوارشی مانند تهوع یا ناراحتی معده، بهتر است دارو همراه با غذا مصرف شود.
علائم هشداردهنده
• بیمار باید آگاه باشد که در صورت بروز علائمی مانند بثورات پوستی، گلودرد، تب، خونریزی غیرعادی، کبودی، گزگز و بی‌حسی شدید دست و پا، یا خستگی مفرط، فورا مصرف دارو را قطع کرده و به پزشک مراجعه کند.
احتیاط در رانندگی
• از آنجا که این دارو ممکن است باعث خواب‌آلودگی، گیجی یا تغییرات بینایی موقت شود، بیمار باید تا زمان مشخص شدن اثر دقیق دارو بر بدن خود، از رانندگی و کار با ماشین‌آلات حساس خودداری کند.
تغییرات چشایی
• به بیمار اطلاع دهید که ممکن است هنگام مصرف نوشیدنی‌های گازدار، طعم فلزی یا ناخوشایندی احساس کند که این یک عارضه طبیعی دارو است.
حساسیت به نور
• به دلیل احتمال بروز حساسیت پوستی به نور خورشید، استفاده از کرم ضد آفتاب و پوشش مناسب در فضای باز توصیه می‌شود.
توصیه‌های دارویی مخصوص پزشک
پزشکان برای مدیریت ایمن و موثر درمان با استازولامید باید پروتکل‌های پایش و احتیاطات زیر را در نظر داشته باشند:
بررسی حساسیت متقاطع
• استازولامید یک مشتق سولفونامیدی است. پیش از تجویز، حتما سابقه حساسیت به داروهای گوگرددار مانند کوتریموکسازول بررسی شود، زیرا خطر بروز واکنش‌های حساسیتی شدید مانند سندرم استیونز جانسون یا آنافیلاکسی وجود دارد.
پایش آزمایشگاهی پایه و دوره‌ای
• قبل از شروع درمان و سپس در فواصل منظم، شمارش کامل سلول‌های خونی و سطح الکترولیت‌های پایه به ویژه پتاسیم، سدیم و بی‌کربنات باید ارزیابی شود. خطر بروز افت پتاسیم و اسیدوز متابولیک بسیار بالاست و در صورت لزوم باید مکمل پتاسیم تجویز گردد.
عملکرد کلیه و کبد
• این دارو در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کبدی منع مصرف دارد زیرا خطر بروز آنسفالوپاتی کبدی را افزایش می‌دهد. همچنین در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی، تنظیم دوز دقیق بر اساس کلیرانس کراتینین الزامی است و در نارسایی‌های شدید معمولا منع مصرف دارد.
بیماران مسن
• افراد مسن نسبت به عوارض سیستم عصبی مرکزی و اختلالات الکترولیتی حساس‌تر هستند. درمان در این گروه سنی باید با کمترین دوز موثر آغاز شود و پایش دقیق‌تری صورت گیرد.
مدیریت اسیدوز متابولیک
• در صورت استفاده طولانی‌مدت، به ویژه در درمان گلوکوم یا اختلالات تشنجی، خطر اسیدوز متابولیک افزایش می‌یابد. در صورت بروز بی‌اشتهایی شدید، تنفس تند یا لتارژی، بررسی گازهای خونی و سطح بی‌کربنات ضروری است.
تداخل با بیماری‌های تنفسی
• در بیمارانی که دچار انسداد شدید ریوی یا آمفیزم هستند، استفاده از این دارو به دلیل خطر تشدید اسیدوز و احتباس دی‌اکسید کربن باید با احتیاط فراوان و تنها در صورت ضرورت قطعی انجام شود.
موارد منع مصرف
منع مصرف استازولامید
موارد منع مصرف در بیماری‌های زمینه‌ای
تجویز استازولامید در شرایط بالینی زیر دارای منع مصرف مطلق یا نسبی است و پزشک باید جایگزین‌های درمانی مناسب را در نظر بگیرد:
نارسایی شدید کبدی و سیروز
• مصرف این دارو در بیماران مبتلا به اختلالات شدید کبدی اکیدا ممنوع است. استازولامید با قلیایی کردن ادرار، بازجذب آمونیاک را افزایش داده و خطر بروز انسفالوپاتی کبدی را به شدت بالا می‌برد.
اختلالات الکترولیتی کنترل نشده
• در بیماران مبتلا به کاهش سطح سدیم خون (هیپوناترمی) و کاهش سطح پتاسیم خون (هیپوکالمی)، مصرف این دارو ممنوع است زیرا به دلیل ماهیت دیورتیک خود، این اختلالات را تشدید می‌کند.
اسیدوز متابولیک هایپرکلرمیک
• با توجه به اینکه مکانیسم اثر دارو خود باعث ایجاد اسیدوز متابولیک می‌شود، تجویز آن در بیمارانی که از قبل دچار این وضعیت هستند خطرآفرین است.
نارسایی شدید کلیوی
• به دلیل دفع منحصرا کلیوی دارو، در بیماران با کاهش شدید کلیرانس کراتینین، خطر تجمع دارو و سمیت سیستمیک وجود دارد.
حساسیت به سولفونامیدها
• استازولامید یک مشتق سولفونامیدی است؛ بنابراین در بیمارانی که سابقه واکنش‌های آنافیلاکتیک یا حساسیت شدید پوستی به داروهای حاوی سولفا دارند، منع مصرف دارد.
نارسایی غده فوق کلیوی
• در بیماری آدیسون و سایر نارسایی‌های آدرنال، به دلیل اختلالات پایه‌ای در تنظیم آب و الکترولیت، مصرف این دارو ممنوع است.
گلوکوم مزمن غیر احتقانی زاویه بسته
• استفاده طولانی‌مدت از این دارو در این نوع از آب سیاه ممنوع است، زیرا ممکن است با کاهش فشار چشم، بدتر شدن پیش‌رونده و ارگانیک زاویه را پنهان کند.
موارد منع مصرف در بارداری و شیردهی
دوران بارداری
• مطالعات حیوانی نشان‌دهنده اثرات تراتوژنیک (نقص مادرزادی) به ویژه در اندام‌ها هستند. اگرچه مطالعات کنترل‌شده و کافی در زنان باردار وجود ندارد، اما مصرف این دارو به خصوص در سه ماهه اول بارداری توصیه نمی‌شود. در ماه‌های بعدی نیز تنها در شرایطی که منافع دارو برای مادر به وضوح بر خطرات احتمالی برای جنین برتری داشته باشد (مانند گلوکوم حاد مقاوم یا پرفشاری شدید داخل جمجمه) باید با احتیاط فراوان و در کمترین دوز موثر تجویز گردد.
دوران شیردهی
• استازولامید در شیر مادر ترشح می‌شود. با توجه به خطر بروز عوارض جانبی جدی در شیرخوار (از جمله اختلالات الکترولیتی و مهار رشد)، پزشک باید با در نظر گرفتن اهمیت دارو برای مادر، در مورد قطع شیردهی یا قطع مصرف دارو تصمیم‌گیری کند.
موارد منع مصرف و احتیاطات در کودکان
• موانع مصرف مطلق در کودکان کاملا مشابه بزرگسالان است (مانند حساسیت به سولفا، اسیدوز، هیپوکالمی، هیپوناترمی و نارسایی‌های شدید کبد و کلیه).
• در نوزادان نارس و شیرخواران بسیار کم‌سن، به دلیل عدم بلوغ کامل سیستم‌های آنزیمی و کلیوی، مصرف دارو باید با احتیاط بسیار بالا و تنها در موارد اورژانسی تحت پایش دقیق بیمارستانی صورت گیرد.
• استفاده طولانی‌مدت از این دارو در کودکان (مثلا برای کنترل صرع مقاوم) نیازمند توجه ویژه پزشک است. اسیدوز متابولیک مزمن ناشی از دارو می‌تواند منجر به تاخیر در رشد استخوانی و اختلال در وزن‌گیری کودک شود؛ لذا پایش مداوم فاکتورهای رشد و سطح الکترولیت‌های خون الزامی است.
هشدارها و احتیاط‌ها
هشدارهای مصرف قرص استازولامید در بارداری و شیردهی
استفاده از قرص استازولامید در دوران بارداری، به‌ویژه در سه‌ماهه اول، توصیه نمی‌شود زیرا ممکن است برای جنین خطراتی به همراه داشته باشد. پزشک فقط در صورتی این دارو را برای زنان باردار تجویز می‌کند که ضرورت آن از خطرات احتمالی بیشتر باشد. همچنین، این دارو به شیر مادر منتقل می‌شود، بنابراین مادران شیرده باید پیش از مصرف آن با پزشک خود مشورت کنند.
هشدار ها استازولامید
هشدارهای بالینی و احتیاطات مصرف استازولامید
پزشکان پیش از تجویز استازولامید باید خطرات و هشدارهای زیر را به دقت ارزیابی کنند. این دارو به دلیل ساختار شیمیایی و مکانیسم اثر خود، نیازمند پایش دقیق بالینی است:
واکنش‌های حساسیتی و آنافیلاکسی
• استازولامید یک مشتق سولفونامیدی است. واکنش‌های کشنده و شدید به سولفونامیدها، اگرچه نادر است، اما شامل سندرم استیونز-جانسون، نکرولیز اپیدرمال سمی، نکروز برق‌آسای کبد، آگرانولوسیتوز، کم‌خونی آپلاستیک و سایر دیسکرازی‌های خونی می‌شود. در صورت بروز هرگونه بثورات پوستی یا علائم اولیه حساسیت، مصرف دارو باید فورا قطع شود.
تداخل مرگبار با آسپرین با دوز بالا
• مصرف همزمان استازولامید و سالیسیلات‌ها با دوز بالا می‌تواند منجر به سمیت شدید، بی‌اشتهایی شدید، تاکی‌پنه، لتارژی، کما و حتی مرگ شود. این ترکیب باعث تشدید اسیدوز متابولیک و افزایش نفوذ سالیسیلات به سیستم عصبی مرکزی می‌گردد.
اختلالات اسید و باز و الکترولیت‌ها
• این دارو به دلیل دفع بی‌کربنات، به طور معمول باعث اسیدوز متابولیک می‌شود. همچنین خطر بروز هیپوکالمی و هیپوناترمی وجود دارد. پایش دوره‌ای الکترولیت‌های سرم و گازهای خونی، به ویژه در بیماران مسن، بیماران مبتلا به دیابت، یا کسانی که همزمان داروهای دیورتیک مصرف می‌کنند، الزامی است.
تشدید نارسایی کبدی
• در بیماران مبتلا به سیروز یا نارسایی شدید کبدی، تغییرات الکترولیتی و اختلال در دفع آمونیاک ناشی از مصرف این دارو می‌تواند به سرعت منجر به انسفالوپاتی کبدی و کما شود.
خطر ایجاد سنگ کلیه
• به دلیل قلیایی شدن ادرار و کاهش دفع سیترات، خطر رسوب کلسیم و تشکیل سنگ‌های کلیوی افزایش می‌یابد. در بیماران با سابقه سنگ کلیه باید با احتیاط فراوان تجویز شود.
عوارض چشمی غیرقابل پیش‌بینی
• واکنش‌های ایدیوسنکراتیک به این دارو می‌تواند باعث تجمع مایع در مشیمیه و گلوکوم حاد زاویه بسته ثانویه شود. علائم شامل کاهش دید ناگهانی یا درد چشم است که معمولا در ساعات اولیه مصرف بروز می‌کند و نیازمند قطع فوری دارو و مداخله اورژانسی است.
مسمومیت استازولامید و پروتکل درمان
مصرف بیش از حد استازولامید می‌تواند منجر به شرایط اورژانسی و تهدیدکننده حیات شود. هیچ پادزهر اختصاصی برای این دارو وجود ندارد و مدیریت بیمار کاملا بر اساس مراقبت‌های حمایتی و اصلاح اختلالات فیزیولوژیک است.
علائم مسمومیت
• تظاهرات بالینی مسمومیت با این دارو عمدتا ناشی از اختلالات شدید آب و الکترولیت و اسیدوز است. علائم شامل خواب‌آلودگی شدید، بی‌حسی و گزگز اندام‌ها، گیجی، کاهش رفلکس‌ها، لرزش، نیستاگموس، وزوز گوش و در موارد شدید، کما می‌باشد. از نظر آزمایشگاهی، اسیدوز متابولیک شدید، افت شدید پتاسیم و سدیم خون مشاهده می‌شود.
مدیریت و درمان مسمومیت
• اقدامات اولیه و گوارشی: در صورت مراجعه زودهنگام بیمار پس از بلع مقادیر زیاد دارو، القای استفراغ یا شستشوی معده می‌تواند برای کاهش جذب دارو مفید باشد.
• پایش و اصلاح الکترولیت‌ها: کلیدی‌ترین بخش درمان، پایش مداوم سطح الکترولیت‌های خون و pH است. افت پتاسیم باید فورا با جایگزینی وریدی پتاسیم با احتیاط اصلاح شود.
• درمان اسیدوز متابولیک: اسیدوز شدید باید با تجویز بی‌کربنات سدیم وریدی اصلاح گردد تا تعادل اسید و باز به حالت طبیعی بازگردد.
• حفظ هیدراتاسیون: مایع‌درمانی وریدی برای جبران حجم از دست رفته و حفظ برون‌ده ادراری مناسب ضروری است.
• همودیالیز: استازولامید قابلیت دیالیز بالایی دارد. در موارد مسمومیت بسیار شدید، به ویژه زمانی که با نارسایی کلیوی همراه باشد یا اسیدوز و اختلالات الکترولیتی به درمان‌های دارویی پاسخ ندهند، همودیالیز به عنوان یک روش موثر برای پاکسازی دارو از خون و اصلاح سریع اسیدوز توصیه می‌شود.
بارداری
هشدارهای مصرف قرص استازولامید در بارداری و شیردهی
استفاده از قرص استازولامید در دوران بارداری، به‌ویژه در سه‌ماهه اول، توصیه نمی‌شود زیرا ممکن است برای جنین خطراتی به همراه داشته باشد. پزشک فقط در صورتی این دارو را برای زنان باردار تجویز می‌کند که ضرورت آن از خطرات احتمالی بیشتر باشد. همچنین، این دارو به شیر مادر منتقل می‌شود، بنابراین مادران شیرده باید پیش از مصرف آن با پزشک خود مشورت کنند.
مصرف در بارداری استازولامید
گروه C
در شرايط خاص و نظارت ويژه پزشك قابل استفاده است: مطالعات حیوانی مواردی از عارضه جانبی برای جنین نشان داده است و مطالعات انسانی به اندازه کافی در دست نیست. منافع دارو در مقابل خطرات احتمالی، تعیین کننده مصرف یا عدم مصرف این دارو در دوران بارداری است.
شیردهی
هشدارهای مصرف قرص استازولامید در بارداری و شیردهی
استفاده از قرص استازولامید در دوران بارداری، به‌ویژه در سه‌ماهه اول، توصیه نمی‌شود زیرا ممکن است برای جنین خطراتی به همراه داشته باشد. پزشک فقط در صورتی این دارو را برای زنان باردار تجویز می‌کند که ضرورت آن از خطرات احتمالی بیشتر باشد. همچنین، این دارو به شیر مادر منتقل می‌شود، بنابراین مادران شیرده باید پیش از مصرف آن با پزشک خود مشورت کنند.
عوارض جانبی
عوارض جانبی رایج قرص استازولامید
مانند هر داروی دیگری، قرص استازولامید نیز ممکن است در برخی افراد عوارضی ایجاد کند. اگرچه همه بیماران این مشکلات را تجربه نمی‌کنند، اما در صورت بروز علائم شدید باید به پزشک اطلاع داده شود.
• تکرر ادرار به دلیل خاصیت ادرارآور بودن دارو
• احساس خستگی، ضعف و کاهش اشتها
• تغییر در حس چشایی، به‌ویژه هنگام نوشیدن مایعات گازدار
• مشکلات گوارشی مانند تهوع، استفراغ یا اسهال
عوارض قرص استازولامید برای چشم و بینایی
با وجود اینکه قرص استازولامید برای درمان فشار چشم استفاده می‌شود، اما در موارد نادری ممکن است عوارض چشمی ایجاد کند. برخی افراد ممکن است دچار تاری دید موقت یا نزدیک‌بینی گذرا شوند که معمولاً با قطع یا کاهش دوز دارو زیر نظر پزشک برطرف می‌شود. در صورت بروز هرگونه تغییر ناگهانی در بینایی، مراجعه فوری به چشم‌پزشک ضروری است.
عوارض قرص استازولامید برای مغز و اعصاب
مصرف قرص استازولامید ممکن است بر سیستم عصبی تأثیر بگذارد و عوارضی را به همراه داشته باشد. در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی و آزاردهنده عصبی، بیمار باید با پزشک معالج خود مشورت کند.
• احساس خواب‌آلودگی یا گیجی غیرعادی
• گزگز، بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن در دست‌ها، پاها و اطراف دهان
• افسردگی موقت، نوسانات خلقی یا تحریک‌پذیری در برخی افراد
• سردرد یا سرگیجه، به‌ویژه در روزهای ابتدایی مصرف دارو
عوارض جانبی استازولامید
عوارض سیستم عصبی مرکزی و حسی
• شایع‌ترین عارضه گزارش شده در مصرف استازولامید، گزگز و بی‌حسی در اندام‌ها و اطراف دهان است. این عارضه در دوزهای بالای درمانی بسیار شایع بوده و بین پنجاه تا هفتاد درصد بیماران را درگیر می‌کند. خستگی، خواب‌آلودگی و ضعف عمومی نیز در ده تا سی درصد بیماران مشاهده می‌شود. همچنین، تغییر در حس چشایی، به ویژه احساس طعم فلزی هنگام مصرف نوشیدنی‌های گازدار، در حدود ده درصد از مصرف‌کنندگان رخ می‌دهد.
عوارض کلیوی و اختلالات الکترولیتی
• به دلیل مکانیسم اثر دارو، افزایش دفع ادرار در روزهای ابتدایی درمان تقریبا در بیشتر بیماران رخ می‌دهد اما به مرور تحمل ایجاد می‌شود. بروز اسیدوز متابولیک خفیف تا متوسط بسیار شایع و وابسته به دوز است. کاهش سطح پتاسیم خون نیز در ده تا بیست درصد از بیماران گزارش شده است که در افراد مسن یا بیمارانی که همزمان داروهای مدر دفع‌کننده پتاسیم مصرف می‌کنند، نیازمند پایش دقیق است. خطر تشکیل سنگ‌های کلیوی به دلیل قلیایی شدن ادرار و کاهش دفع سیترات، در مصرف طولانی‌مدت وجود دارد اما شیوع دقیق آن کمتر از پنج درصد برآورد می‌شود.
عوارض گوارشی
• عوارض گوارشی معمولا به صورت خفیف تا متوسط بروز می‌کنند. کاهش اشتها، تهوع، استفراغ، اسهال و دردهای شکمی به طور کلی در پنج تا ده درصد از بیماران تحت درمان گزارش شده است. این عوارض اغلب با مصرف دارو همراه با غذا کاهش می‌یابند.
عوارض هماتولوژیک و پوستی (نادر اما تهدیدکننده حیات)
• از آنجایی که استازولامید یک مشتق سولفونامیدی است، خطر بروز واکنش‌های حساسیتی شدید و دیسکرازی‌های خونی وجود دارد. عوارضی نظیر کم‌خونی آپلاستیک، آگرانولوسیتوز، کاهش پلاکت خون، نکرولیز اپیدرمال سمی و سندرم استیونز جانسون با شیوع بسیار نادر (کمتر از یک درصد) رخ می‌دهند، اما به دلیل ماهیت کشنده، در صورت بروز هرگونه بثورات پوستی ناشناخته یا علائم افت رده‌های خونی، مصرف دارو باید فورا قطع گردد. سایر واکنش‌های پوستی خفیف‌تر نظیر حساسیت به نور در حدود یک تا دو درصد موارد گزارش شده است.
عوارض چشمی
• در موارد نادر (کمتر از یک درصد)، مصرف این دارو می‌تواند منجر به نزدیک‌بینی گذرا شود که معمولا با کاهش دوز یا قطع دارو برگشت‌پذیر است.
توجه:
مدیریت بالینی این عوارض نیازمند پایش دوره‌ای سطح الکترولیت‌ها، بررسی شمارش کامل سلول‌های خونی در صورت مصرف طولانی‌مدت و آموزش به بیمار جهت گزارش سریع علائم هشداردهنده عصبی و پوستی می‌باشد.
تداخلات دارویی
تداخلات دارویی مهم با قرص استازولامید
مصرف همزمان قرص استازولامید با برخی داروها ممکن است اثربخشی آن را تغییر دهد یا خطر عوارض جانبی را بیشتر کند. پیش از شروع درمان، باید فهرست تمام داروهای مصرفی به پزشک ارائه شود.
• دوزهای بالای آسپرین (داروی مسکن و رقیق‌کننده خون) که می‌تواند باعث مسمومیت شود
• سایر داروهای درمان آب سیاه چشم (مانند قطره‌های چشمی هم‌خانواده)
• داروهای تنظیم‌کننده قند خون در افراد مبتلا به دیابت
• برخی داروهای ضد تشنج مانند فنی‌توئین یا کاربامازپین
تداخلات دارویی استازولامید
مشخصات کلی تداخلات:
• عامل ضد صرع
• تشدید هیپوکالمی
• تشدید اسیدوز متابولیک
• قلیایی کننده ادرار
تداخلات رده X (پرهیز):
مهارکننده‌های کربنیک انهیدراز، مکامیلامین
کاهش اثرات داروها توسط استازولامید:
لیتیوم، متنامین، پریمیدون، ترینتین
کاهش اثرات استازولامید توسط داروها:
مفلوکین، میانسرین، آگونیست های اوپیوئیدی، اورلیستات
افزایش اثرات داروها توسط استازولامید:
آجمالین، آگونیست های گیرنده آلفا یا بتا غیرمستقیم، آمانتادین، آمفتامین، کاربامازپین، مهارکننده‌های کربنیک انهیدراز، سیکلوسپورین (سیستمیک)، فلکاینید، فوس فنی‌توئین، فنی‌توئین، مکامیلامین، ممانتین، متفورمین، پریمیدون، کینیدین، سدیم بیکربنات، سدیم فسفات‌ها
افزایش اثرات استازولامید توسط داروها:
دکس‌ کتوپروفن، دیاسرین، آگونیست های اوپیوئیدی، سالیسیلات ها
تداخلات دارویی استازولامید
استازولامید به دلیل تغییر در اسیدیته خون و ادرار، می‌تواند بر جذب، توزیع و دفع بسیاری از داروها تاثیر بگذارد. در ادامه مهم‌ترین تداخلات دارویی به صورت طبقه‌بندی شده آورده شده است:
سالیسیلات‌ها شامل آسپرین با دوز بالا
• تداخل منع مصرف یا احتیاط شدید. مصرف همزمان باعث جابجایی استازولامید از پروتئین‌های پلاسما و کاهش دفع کلیوی آن می‌شود که به اسیدوز متابولیک شدید، مسمومیت سیستم عصبی مرکزی، لتارژی و حتی کما منجر می‌گردد.
لیتیم
• تداخل نیازمند پایش. استازولامید با افزایش دفع ادراری لیتیم، سطح خونی این دارو را به میزان قابل توجهی کاهش داده و می‌تواند منجر به شکست درمان‌های روان‌پزشکی شود. پایش مکرر سطح لیتیم و تنظیم دوز ضروری است.
توپیرامات و زونیساماید
• تداخل شدید. مصرف همزمان این داروها با استازولامید به دلیل اثرات هم‌افزایی در مهار آنزیم کربنیک انهیدراز، خطر بروز اسیدوز متابولیک شدید و همچنین تشکیل سنگ‌های کلیوی را به شدت افزایش می‌دهد.
آمفتامین‌ها و کینیدین
• تداخل نیازمند تنظیم دوز. قلیایی شدن ادرار توسط استازولامید باعث افزایش بازجذب کلیوی این داروها شده و سطح خونی آن‌ها را تا حد مسمومیت بالا می‌برد.
کورتیکواستروئیدها و داروهای مدر دافع پتاسیم
• تداخل نیازمند پایش. مصرف همزمان خطر افت شدید پتاسیم خون را افزایش می‌دهد. پایش منظم الکترولیت‌ها و در صورت لزوم تجویز مکمل پتاسیم توصیه می‌شود.
پریمیدون
• تداخل نیازمند تنظیم دوز. استازولامید جذب گوارشی پریمیدون را کاهش داده و ممکن است اثربخشی ضد تشنجی آن را مختل کند.
سیکلوسپورین
• تداخل نیازمند پایش. ممکن است باعث افزایش سطح خونی سیکلوسپورین شده و خطر سمیت عصبی و کلیوی را بالا ببرد.
تداخل استازولامید با غذا
هیچ‌گونه تداخل مطلق و خطرناکی بین استازولامید و مواد غذایی خاص گزارش نشده است. با این حال، به دلیل ماهیت دارو، رعایت دو نکته بالینی اهمیت دارد:
• نخست اینکه مصرف دارو همراه با غذا می‌تواند عوارض گوارشی شایع مانند تهوع و ناراحتی معده را به حداقل برساند.
• دوم اینکه بیماران باید به مصرف مقادیر فراوان مایعات در طول روز تشویق شوند تا خطر تشکیل سنگ‌های کلیوی ناشی از قلیایی شدن ادرار کاهش یابد.
تداخل استازولامید در آزمایشات تشخیصی و بالینی
استازولامید علاوه بر ایجاد تغییرات فیزیولوژیک، می‌تواند در برخی کیت‌های آزمایشگاهی نیز تداخل ایجاد کند:
آزمایش پروتئین ادرار
• استازولامید می‌تواند در روش‌های خاصی از سنجش پروتئین ادرار، نتایج مثبت کاذب ایجاد کند.
آزمایشات تیروئیدی
• این دارو ممکن است برداشت ید توسط غده تیروئید را کاهش دهد که باید در تفسیر آزمایشات مرتبط با عملکرد تیروئید مد نظر قرار گیرد.
تغییرات بیوشیمیایی خون
• ایجاد تغییرات واقعی شامل افت پتاسیم، کاهش بی‌کربنات خون، افزایش کلر و ایجاد اسیدوز متابولیک در آزمایشات گازهای خونی و الکترولیت‌ها بسیار شایع است.
قند و اسید اوریک
• در برخی بیماران، افزایش سطح گلوکز خون و اسید اوریک سرم مشاهده می‌شود که در بیماران دیابتی یا مبتلا به نقرس نیازمند پایش دقیق‌تر است.
اطلاعات تکمیلی
نام‌های تجاری
قرص استازولامید مهر دارو 250 میلی گرم [داروسازی مهر دارو]، قرص استازولامید ایران دارو 250میلی گرم [داروسازی ایران دارو]، پودر قابل تزریق دیاموکس 500 میلی گرم [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، پودر ثابل تزریق زولادین 500 میلی گرم [سامان دارو سلامت]، ACETAZOLAMIDE MEHRDAROU 250MG TAB [داروسازی مهر دارو]، ACETAZOLAMIDE IRAN DARU 250MG TAB [داروسازی ایران دارو]، DIAMOX 500 MG POWDER FOR HNJECTION [شرکتهای فوریتی-تک نسخه ای]، ZOLADIN 500 MG POWDER FOR HNJECTION [سامان دارو سلامت]، شربت پریکان 25میلی گرم/5میلی لیتر 60 میلی لیتر، ساشه مایوفولات، پودر برای تزریق آیفوکسا 2 میلی گرم، پودر برای تزریق آیفوکسا 1 میلی گرم، ویال کلسیم فولینات کلوا 100 میلی گرم/10 میلی لیتر، ویال کلسیم فولینات کلوا 200 میلی گرم/10 میلی لیتر، ژل موضعی بریمونیدین توسن دارو 3میلی گرم/1 گرم 30 گرم، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 1 (محتوی 7 آمپول)، محلول تزریقی هلیگزور آ بسته سری 2 (محتوی 7 آمپول)، قرص ولوپام 10 میلی گرم، قرص زلیوکس 60 میلی گرم (رزمتیرم)، قرص منیزیم ویتاسا 250 میلی گرم، قرص ویتامین سی ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص مولتی ویتامین مینرال ب کمپلکس ویتامین سی ال لیزین ویتاسا، سافت ژل امگا 3 ویتاسا 1000 میلی گرم، قرص کلسیم منیزیم ویتامین د3 و کا2 ویتاسا، قطره چشمی مای فلون 0.1% 5 میلی لیتر، قرص کنادیون 10 میلی گرم، کپسول آیزن اکتیو یوروویتال 80میلی گرم/400 میکروگرم، قرص آسادوگرل 100/75 میلی گرم
اشکال دارویی
قرص، کپسول، شربت، آمپول، ویال، کرم، ژل، قطره، اسپری، پودر، ساشه، محلول
پرسش و پاسخ

پرسش دارویی درباره استازولامید

پرسش‌های عمومی پس از بررسی منتشر می‌شوند. اطلاعات شخصی و درخواست تجویز منتشر نخواهد شد.

آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۴/۳۰ اطلاعات برای آموزش عمومی و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر ارائه شده است.
فروشگاه سلامت

محصولات سلامت

منتخبی از محصولات سلامت با قیمت و موجودی به‌روز